EU cân nhắc 'bazooka thương mại' nhắm vào Mỹ vì Greenland

Liên minh châu Âu (EU) được cho là đang xem xét áp thuế quan trả đũa và các biện pháp trừng phạt kinh tế khác đối với Mỹ sau khi Tổng thống Donald Trump đe dọa áp thuế quan mới đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ của 8 nước châu Âu nhằm gây sức ép về vấn đề Greenland.

Ngày 17/1, ông Trump thông báo đe dọa áp thuế quan lên 8 quốc gia châu Âu, cũng là thành viên NATO, bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan. Theo đó, mức thuế đối với các nước này sẽ bắt đầu từ 10% vào ngày 1/2 và tăng lên 25% vào ngày 1/6, nếu không đạt được thỏa thuận cho phép Washington mua lại Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.

Các mức thuế này sẽ được cộng vào các mức thuế đang áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ, hiện đang ở mức 10% đối với Anh và 15% đối với EU.

Tại cuộc họp khẩn ngày 18/1 tại Brussels, các nhà ngoại giao EU đã thảo luận các phương án phản ứng đối với lời đe dọa áp thuế quan bổ sung của ông Trump. Trong đó, Pháp được cho là đang thúc đẩy EU sử dụng biện pháp đối phó kinh tế mạnh nhất đối với Mỹ, được gọi là "Cơ chế chống cưỡng ép" (ACI).

Cơ chế này được xem là "vũ khí hạng nặng" hay "bazooka thương mại", có thể được lựa chọn để trả đũa kinh tế vì nó có thể khiến EU hạn chế các nhà cung cấp Mỹ tiếp cận thị trường EU.

Trong khi đó, các nhà lãnh đạo EU cho biết khối này muốn tiếp tục đối thoại với Mỹ trong những ngày tới để giải quyết bất đồng về Greenland.

Truyền thông quốc tế đưa tin rằng EU đang cân nhắc áp đặt mức thuế quan trị giá 93 tỷ euro (108 tỷ USD), cũng như xem xét việc sử dụng ACI. Ngoài ra, Nghị viện châu Âu có thể hoãn tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại EU-Mỹ đạt được hồi tháng 7/2025. Theo kế hoạch trước đó, cơ quan lập pháp châu Âu sẽ bỏ phiếu về việc bãi bỏ nhiều loại thuế nhập khẩu của EU đối với hàng hóa Mỹ vào ngày 26-27/1.

Ngày 19/1, Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure bày tỏ ủng hộ áp dụng ACI. Còn Đức lại nằm trong số các quốc gia trước đây thường né tránh việc sử dụng cơ chế này.

Theo Carsten Nickel, Phó giám đốc nghiên cứu tại công ty tư vấn Teneo, vấn đề cần theo dõi là liệu EU sẽ cố gắng giữ cho cuộc đối đầu chỉ giới hạn trong một cuộc chiến thương mại "kinh điển" hay sẽ có lập trường cứng rắn hơn. Ngoài Pháp, các quốc gia thành viên EU khác, bao gồm cả Đức, có thể sẽ giữ quan điểm thận trọng.

Theo chuyên gia này, Pháp từ lâu nay ủng hộ vai trò độc lập hơn của châu Âu trong vấn đề an ninh và nước này ít phụ thuộc vào xuất khẩu hơn các quốc gia khác như Đức.

Dự kiến các nhà lãnh đạo sẽ tận dụng Diễn đàn Kinh tế Thế giới diễn ra tại Davos, Thụy Sỹ trong tuần này để cố gắng đàm phán với ông Trump.

ACI gồm những gì?

Nếu ACI được kích hoạt, 27 quốc gia thành viên EU có thể trả đũa các nước thứ ba gây áp lực kinh tế lên các nước thành viên để buộc họ thay đổi chính sách. Phạm vi hành động sẽ rộng hơn nhiều so với chỉ áp thuế trả đũa đối với hàng xuất khẩu của Mỹ.

ACI có danh sách 10 điểm về các biện pháp khả thi đối với hàng hóa và dịch vụ. Một số điểm bao gồm:

- Hạn chế nhập khẩu hoặc xuất khẩu hàng hóa, chẳng hạn như thông qua hạn ngạch hoặc giấy phép.

- Hạn chế đấu thầu công khai trong khối, trị giá khoảng 2 nghìn tỷ euro (2,3 nghìn tỷ USD) mỗi năm. Ở đây, EU có hai lựa chọn: Các gói thầu, chẳng hạn như xây dựng hoặc mua sắm quốc phòng, có thể bị loại trừ nếu hàng hóa hoặc dịch vụ của Mỹ chiếm hơn 50% giá trị hợp đồng tiềm năng. Lựa chọn thứ hai là áp dụng điều chỉnh điểm phạt đối với các gói thầu của Mỹ.

- Các biện pháp tác động đến các dịch vụ mà Mỹ có thặng dư thương mại với EU, bao gồm cả các nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật số như Amazon, Microsoft, Netflix hoặc Uber.

- Hạn chế đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Mỹ, quốc gia đầu tư lớn nhất thế giới vào EU.

- Hạn chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tiếp cận thị trường dịch vụ tài chính và khả năng bán hóa chất hoặc thực phẩm tại EU.

EU được cho là sẽ lựa chọn các biện pháp có khả năng hiệu quả nhất để ngăn chặn hành vi cưỡng ép của một quốc gia thứ ba và có khả năng khắc phục thiệt hại.

ACI được đề xuất vào năm 2021 khi xuất hiện các chỉ trích trong khối rằng chính quyền nhiệm kỳ đầu của ông Trump và Trung Quốc đã sử dụng thương mại như một công cụ chính trị. Cơ chế này được thông qua vào năm 2023 và coi là "lựa chọn hạt nhân" nhằm mục đích răn đe.

Luật pháp châu Âu cho phép Ủy ban châu Âu (EC) tối đa 4 tháng để xem xét các trường hợp cưỡng ép có thể xảy ra. Nếu EC nhận thấy các biện pháp của một quốc gia nước ngoài cấu thành hành vi cưỡng ép, EC sẽ trình vấn đề này lên các thành viên EU, và các thành viên này có thêm 8-10 tuần để đi đến kết luận.

Việc phê chuẩn đòi hỏi việc đạt được hai điều kiện đồng thời: ít nhất 55% số nước thành viên ủng hộ (hiện là 15/27), và các nước ủng hộ đại diện ít nhất 65% dân số EU. Đây sẽ là một rào cản khó vượt qua hơn so với việc áp dụng thuế quan trả đũa.

Thông thường, EC sẽ đàm phán với quốc gia thứ ba (ở đây là Mỹ) nhằm ngăn chặn hành vi cưỡng ép. Nếu thất bại, EC có thể thực hiện các biện pháp ACI, cũng cần được các thành viên EU bỏ phiếu thông qua. Các biện pháp này sẽ có hiệu lực trong vòng ba tháng. Như vậy, toàn bộ quá trình để ACI có hiệu lực có thể mất từ vài tháng đến một năm để hoàn tất.