Doanh nghiệp Việt Nam chủ động cam kết nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Hoa Kỳ

Quá nhiều “nội soi”

Phát biểu tại Tọa đàm về "Thương mại gỗ và sản phẩm gỗ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ" mới đây, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VIFOREST cho biết, ngoài khó khăn chung về chi phí đầu vào tăng cao trong khi sức mua của thị trường toàn cầu suy yếu trong bối cảnh xung đột địa chính trị, đứt gãy vận tải biển và dịch vụ logistics, các doanh nghiệp (DN) ngành gỗ đang phải đối mặt với quá nhiều quy định về gỗ hợp pháp/ truy xuất nguồn gốc gỗ (Lacey Act, EUTR, VPA/FLEGT, EUDR, CITES, các loại chứng chỉ rừng FSC/PEFC/VFCS…), các rào cản này được dựng lên khiến chi phí sản xuất tăng.

"Quá nhiều 'nội soi' gỗ và sản phẩm gỗ do các vấn đề nhạy cảm về môi trường và các biện pháp phòng vệ thương mại...", Tổng thư ký VIFOREST phải thốt lên.

Đặc biệt, thương mại gỗ Việt Nam - Hoa Kỳ đang tiềm ẩn một số bất ổn do Chính phủ Hoa Kỳ đang cân nhắc việc áp dụng mức thuế đối ứng 46% đối với các mặt hàng nhập khẩu vào Hoa Kỳ, trong đó có mặt hàng gỗ.

Chia sẻ tại Tọa đàm, bà Ashley Amidon, Giám đốc điều hành Hiệp hội Sản phẩm gỗ Quốc tế Hoa Kỳ (IWPA) cho biết, hầu hết các mặt hàng gỗ có giá trị kim ngạch xuất khẩu cao Việt Nam đang xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ đang bị Chính phủ Hoa Kỳ điều tra theo Điều 232 của Đạo luật mở rộng thương mại của Chính phủ Hoa Kỳ.

Gần đây nhất là vào ngày 22/5 vừa qua, Liên minh Công bằng thương mại về Gỗ dán cứng của Hoa Kỳ đã đệ đơn khởi kiện các DN sản xuất của Việt Nam (và DN của Trung Quốc, Indonesia), trong đó đưa ra cáo buộc rằng các sản phẩm gỗ dán của Việt Nam nhận được trợ cấp từ Chính phủ Việt Nam trước khi xuất khẩu vào Hoa Kỳ và được bán với mức giá dưới giá thành, điều này làm tổn hại tới các DN sản xuất tại Hoa Kỳ.

Mức thuế trừng phạt được đề xuất với Trung Quốc là 474,2%; Indonesia 202,8%; và Việt Nam lên tới 133,72%. Các mức thuế sơ bộ có thể được áp dụng từ quý IV/2025 nếu quy trình điều tra tiến triển đúng lộ trình.

"Các DN Việt Nam cần theo dõi sát Đơn đăng ký mức thuế riêng biệt (SRA) do Bộ Thương mại Hoa Kỳ phát hành, dự kiến vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8. Việc phản hồi đúng hạn có thể ảnh hưởng đến mức thuế cuối cùng được áp dụng…", đại diện IWPA đưa ra lời khuyên.

Nỗ lực cân bằng cán cân thương mại

Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành gỗ Việt Nam. Năm 2024 kim ngạch xuất khẩu của ngành từ thị trường này đạt khoảng 9 tỷ USD, tăng 24% so với năm 2023. Các mặt hàng chính Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ gồm: đồ nội thất gỗ, ván gỗ, cửa gỗ và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ bằng gỗ.

Ở chiều ngược lại, năm 2024, Việt Nam nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Hoa Kỳ đạt 316,36 triệu USD, tăng 32,9% so với năm 2023, chiếm 11,2% tổng kim ngạch nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của cả nước. Ba mặt hàng chính Việt Nam nhập khẩu từ Hoa Kỳ gồm: gỗ xẻ, gỗ tròn và veneer (gỗ lạng).

"Có thể thấy, quy mô của thị trường, cả về khía cạnh Việt Nam xuất khẩu sản phẩm gỗ sang Hoa Kỳ và nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ thị trường này có xu hướng mở rộng…", Đại diện VIFOREST đánh giá.

Trực tiếp theo đoàn công tác của Bộ trưởng Bộ TN&MT Đỗ Đức Duy sang Hoa Kỳ hồi đầu tháng 6/2025, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VIFOREST, ông Ngô Sỹ Hoài cho biết, rất nhiều DN Việt Nam đi theo đoàn đã ký biên bản ghi nhớ nhập khẩu nguyên liệu, hàng hóa từ Hoa Kỳ để giảm xuất siêu của Việt Nam sang Hoa Kỳ, trong đó có các DN gỗ như: Công ty Hoàng Hưng ký với đối tác Hoa Kỳ nhập khẩu 100 nghìn m3 gỗ cứng, 100 nghìn m3 gỗ thông trị giá 100 triệu USD, hay Công ty AKA ký nhập khẩu 100 triệu m3 gỗ các loại mỗi năm …

"Tất nhiên ký là một chuyện, và còn tùy thuộc tình hình thực tế, nhưng điều này khẳng định cam kết của Chính phủ, DN Việt Nam trong việc nỗ lực cân bằng cán cân thương mại giữa 2 nước…", ông Hoài phát biểu.

Chia sẻ rằng Chính phủ, các Bộ ngành đang tích cực đàm phán nhằm giảm rủi ro thuế, cải thiện minh bạch chuỗi cung ứng, cải thiện cán cân thương mại giữa hai nước, ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ NN&MT) cho rằng bản thân các DN cần tăng cường nhập khẩu nguyên liệu từ Hoa Kỳ. Bởi theo chia sẻ từ IWPA, người tiêu dùng Mỹ ngoài quan tâm đến giá cả, mẫu mã, họ còn quan tâm xem sản phẩm có sử dụng nguyên liệu từ Hoa Kỳ hay không.

"Khác với IWPA của Hoa Kỳ, VIFOREST của Việt Nam đã gần như đại diện cho các DN ngành gỗ của Việt Nam, từ nguyên liệu, nhập khẩu, xuất khẩu và bao gồm các ngành khác, các cơ quan quản lý nhà nước cam kết đứng bên cạnh DN để hỗ trợ đồng hành, làm sao thúc đẩy thương mại, giao thương của 2 bên. Qua Tọa đàm này và thông qua Forest Trends, chúng tôi cũng mong muốn IWPA tiếp tục có những chia sẻ, hỗ trợ chúng tôi để thúc đẩy thương mại bền vững giữa hai nước…", Cục trưởng Trần Quang Bảo bảy tỏ.

Đang có một số quan điểm chưa chuẩn về ngành gỗ Việt Nam
Ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình Chính sách thương mại tài chính lâm nghiệp, Tổ chức Forest Trends cho rằng, còn một số quan niệm chưa chuẩn xác về ngành gỗ Việt Nam.
Một là Việt Nam nhập khẩu gỗ rủi ro để chế biến xuất khẩu vào các thị trường lớn, nhưng thực tế hầu hết nhập khẩu phục vụ thị trường nội địa; Và lượng nhập khẩu giảm đáng kể trong những năm qua;
Hai là ngành gỗ Việt Nam là trung tâm trung chuyển của Trung Quốc, trong khi kim ngạch nhập khẩu mỗi năm khoảng 1 tỷ USD tổng số; rủi ro có thể nằm trong nhóm ván, đồ gỗ…, nhưng kim ngạch chỉ khoảng 200-300 triệu USD.
Ba là ngành gỗ Việt Nam mở rộng xuất khẩu gây tổn hại đến tài nguyên rừng Việt Nam, nhưng thực tại Việt Nam đã đóng cửa rừng tự nhiên. Gỗ tự nhiên trong nước không sử dụng để xuất khẩu. Đồ gỗ xuất khẩu là từ gỗ rừng trồng, cao su, gỗ nhập khẩu từ vùng địa lý tích cực.
Để hiểu đúng về ngành hàng chế biến gỗ, đại diện Forest Trends cho rằng, các đơn vị liên quan cần cung cấp thông tin để hiểu rõ về ngành gỗ có vai trò cực kỳ quan trọng nhằm giảm rủi ro và mở rộng thị trường. Cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng cần thay đổi phương pháp tiếp cận: Chủ động tiếp cận và cung cấp thông tin, tăng cường đối thoại, trao đổi thông tin với thị trường xuất khẩu và các tổ chức môi trường, trực tiếp tham gia làm thành viên của các hiệp hội quốc tế.