Thị trường bán lẻ: Không thể tự thua trên sân nhà

Mới đây, Tập đoàn Central Retail của Thái Lan khởi công Dự án Trung tâm thương mại GO! tại Hưng Yên. Trước hết đây là niềm vui của Hưng Yên trong việc thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), kích hoạt góp phần cho địa phương này thăng tiến. Tuy nhiên, đây có thật sự là niềm vui?

Niềm vui chưa trọn vẹn

Nếu các đại gia ngoại mạnh tay mở rộng thị phần bán lẻ tại Việt Nam trong bối cảnh nền sản xuất hàng tiêu dùng cùng việc doanh nghiệp bán lẻ trong nước hưng thịnh, chiếm lĩnh chủ yếu thị trường nước nhà, trang trải các nhu cầu thiết yếu, khắp các vùng miền… thì sự góp mặt của các đại gia bán lẻ FDI là những nét chấm phá rực sáng bức tranh đời sống dân ta. Đồng thời là cơ hội để các nhà bán lẻ trong nước học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tính hiệu quả, chuyên nghiệp trong tác nghiệp theo hướng hiện đại.

Những thông tin chính thống, cập nhật cho hay, sản xuất tăng trưởng, đời sống người dân từng bước được cải thiện, người Việt ngày càng ưu tiên dùng hàng Việt, hệ thống phân phối bán lẻ hàng Việt do các Tập đoàn thương mại Việt làm nòng cốt. Như thế đáng ra phải vui.

Tiếc rằng không hẳn như vậy, thậm chí còn ngổn ngang. Trong các hộ bình dân, những số phận vật lộn mưu sinh thường nhật thì hầu như chủ yếu dùng hàng Việt. Riêng với các "cậu ấm, cô chiêu" thì hàng ngoại chiếm ưu thế.

Hiện nay ra đường có thể dễ dàng bắt gặp hàng ngoại. Hàng ngoại hiên ngang trong các cửa hàng hai bên đường. Hàng ngoại trong thùng hàng shipper rong ruổi. Hàng ngoại càng "hoành tráng" ở các siêu thị do khối ngoại làm chủ. Và khi thương mại điện tử phát triển không biên giới, chỉ một vài thao tác trên chiếc điện thoại thông minh, hàng từ nước ngoài cũng có thể "vù" sang ngay.

Trong khi đó, việc bán hàng Việt phản chiếu qua tình hình kinh doanh ở các chợ truyền thống có tiếng không còn sôi động như trước, kể cả trong dịp Tết Nguyên Đán vừa qua…

Dọc theo các dãy phố, nhiều cửa hàng cửa đóng then cài, trưng biển cho thuê mặt bằng. Nhiều nhà máy từng là con chim đầu đàn sản xuất hàng tiêu dùng đã lảng tránh thị trường, nhường chỗ cho các cao ốc tân kỳ. Một vài Tập đoàn thương mại trong nước nghênh chiến nhưng "ngày vui ngắn chẳng tày gang", tự thu hẹp, rút lui trong trật tự, nhượng, bán cổ phần, cho thuê mặt bằng hoặc làm đại lý bán lẻ cho các đồng nghiệp ngoại. Tình trạng trên không thể không liên quan đến việc các đại gia bán lẻ FDI thần tốc mở rộng mạng lưới đại lý phân phối, bán lẻ khắp ba miền.

Sự kiện Tập đoàn Central Retail khởi công Dự án Trung tâm thương mại GO! tại Hưng Yên chỉ nối dài sự có mặt của Tập đoàn này tại Việt Nam. Tính đến nay, Central Retail đã trở thành một trong những nhà bán lẻ đa lĩnh vực có vốn FDI vào hàng lớn nhất tại Việt Nam với hơn 290 cửa hàng và 39 trung tâm thương mại trải dài khắp 39 tỉnh thành trên cả nước, với tổng diện tích bán lẻ lên đến hơn 1.000.000 m2.

Họ không phải chỉ có bán lẻ mà đã thâu tóm các lĩnh vực sản xuất hàng thường dụng như phân bón, sơ chế nông lâm sản, nấu bia…. Người Thái đã thành công và tiếp tục thành công hơn bởi họ đã sớm tận dụng các kênh trực tuyến để nhắm tới nhóm người tiêu dùng trẻ. Bằng cách này, các doanh nghiệp bán lẻ Thái Lan có thể tiếp cận và tương tác hiệu quả với các khách hàng trẻ ở ta, từ đó khai thác được tiềm năng tăng trưởng đáng kể của thị trường Việt. Có thể thấy, các doanh nghiệp FDI Thái sừng sỏ, nhanh chân, tinh tường hơn đồng nghiệp Việt!

Bên cạnh các chuỗi cửa hàng của người Thái, người Việt nhất là lớp trẻ cũng đã bị các đại siêu thị Nhật hút hồn. Đến đó, từ không gian đến đẳng cấp phục vụ, chất lượng hàng hóa, dịch vụ cảm thấy như được đi nước ngoài ngay tại… nước mình.

Được vậy là bởi các nhà xúc tiến đầu tư Nhật đã tư vấn các doanh nghiệp của họ tận dụng cơ hội từ việc chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ trên toàn cầu phải chuyển dịch cơ cấu đầu tư vào Việt Nam. Thay vì đẩy mạnh đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất như trước đây, sẽ khuếch trương thương mại dịch vụ trực tiếp hoặc thông qua kênh thương mại điện tử xuyên biên giới. Doanh nghiệp FDI Nhật đem những sản phẩm truyền thống của đất nước mặt trời mọc tới đây, lập tức được đồng nghiệp, người tiêu dùng cùng các trang thương mại điện tử Việt hào hứng đón nhận.

Với hàng Trung Quốc thì khỏi nói, vài chục năm qua, kể cả khi chưa có FDI đã có hằng hà sa số các "đại lý tự nguyện" là người Việt đưa hàng Trung Quốc đến tận hang cùng ngõ hẻm.

Hàng Hàn Quốc cũng đương nhiên góp mặt vào Việt Nam. Ngoài các cửa hàng bề thế còn cả dãy phố trưng biển "hàng xách tay", nhấp nháy sáng đèn đêm ngày.

Không những vậy, hàng Việt còn bị lấn át do những cam kết có đi có lại khi hội nhập, buộc phải theo lộ trình hạ thuế nhập khẩu tiến tới bằng 0%. Ngợp nhất là các dòng xe ngoại, xuất xứ xa có, láng giềng có, cùng lũ lượt vào Việt Nam, đa dạng về mẫu mã, giá lại "mềm", các hãng xe Việt cũng chỉ biết gồng mình trước tình hình vậy. Lượng xe ngoại nhập khẩu vẫn đều đặn tăng qua từng kỳ.

Tình thế đó có nguồn gốc từ Trung Quốc, Nhật bản, Thái lan, Hàn quốc, Singapore…, vừa là những doanh nghiệp FDI có hạng, vừa là đối tác xuất khẩu hàng đầu vào Việt Nam, trong đó Trung Quốc là đối tác thương mại số một không chỉ về nhập khẩu mà cả về nhập siêu, thể hiện nguyên hình những kho di động nhăm nhăm đổ hàng vào ta. Tình thế đó không thể đảo ngược trong ngắn hạn cũng như lâu dài.

Liệu sự tấp nập của siêu thị ngoại có khiến cho những sạp hàng nội thêm vắng vẻ? Niềm vui không trọn vẹn khi được tin đại gia bán lẻ Thái khai trương siêu thị lớn tại vùng quê từng là "thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến" là thế.

Giải pháp nào để đi tiếp ?

Chúng ta tiếp tục thu hút FDI nhưng nhất quyết phải chấp hành Nghị quyết số 50- NQ/TW ngày 20/8/2019 của Bộ Chính trị "Về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030", chấp hành và thực thi có hiệu quả nhất.

Trong đó phải lưu ý, cân nhắc khi lựa chọn các nhà đầu tư nước ngoài, phải bám sát quan điểm chỉ đạo và các mục tiêu. Trong đó có các quan điểm an toàn xã hội và nâng cao tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế... phát huy sự năng động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp trong thu hút đầu tư...

Xốc lại đội hình từ sản xuất hàng tiêu dùng đến tổ chức mạng lưới phân phối bán lẻ của ta, bằng nỗ lực của từng doanh nghiệp, hộ sản xuất, kinh doanh và hỗ trợ của nhà nước cùng hệ thống chính trị với khí thế như khi triển khai cuộc vận động của Bộ Chính trị "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", để ngành hàng bán lẻ Việt Nam giành lại thị phần, không thể tự thua trên sân nhà.

* Nguyên Phó Chánh văn phòng Bộ Công Thương