Thấy gì từ nghịch lý giá vàng trong nước khi thế giới áp sát 5.000 USD/ounce?

Giá vàng thế giới tăng nóng từng ngày hiện đã gần chạm mốc 5.000 USD/ounce – liên tiếp phá đỉnh lịch sử trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị dai dẳng và leo thang gần đây. Tính từ đầu năm tới nay, giá vàng đã tăng 16% từ 4.300 USD/ounce lên 4.988 USD/ounce.

Trong nước, loạt thương hiệu lớn cũng tăng mạnh giá vàng. Trưa ngày 24/1, vàng miếng, vàng nhẫn trơn tròn SJC, PNJ, Mi Hồng, DOJI, PNJ, Bảo Tín Minh Châu, Phú Quý, … đều niêm yết ở mức trên 171 - 172 triệu đồng mỗi lượng ở chiều mua vào và bán ra ở mức 173 – 174 triệu đồng mỗi lượng, tức chênh lệch so với thế giới khoảng 13 – 14 triệu đồng mỗi lượng (quy đổi theo tỷ giá hiện tại).

Tuy nhiên, ở các tiệm vàng tư nhân, giá vàng thấp hơn nhiều và ở trong tình trạng người bán thì đông mà người mua thì ít. Theo khảo sát của nhadautu.vn, nhẫn 99.99 ép vỉ tại Trang sức Kim Thành (TP.HCM) được yết giá 156,8 – 160 triệu đồng mỗi lượng, gần như không chênh bao nhiêu so với giá thế giới. Tại Hiệu vàng Thanh Tàu (Gia Lai), vàng 99,9 được niêm yết giá 156,6 – 159,4 triệu đồng mỗi lượng. Tại Hiệu vàng Ngọc Thịnh (Đà Nẵng), giá vàng nhẫn tròn 9999 cập nhật đến sáng ngày 24/1 là mua vào 158,3 triệu đồng và bán ra 159,3 triệu đồng/lượng.

Trong giai đoạn tháng 10/2025, giá vàng thế giới biến động mạnh tăng số từ vùng 3.500 USD/ounce lên 4.400 USD/ounce chỉ trong 1 tháng, vàng trong nước cũng tăng nóng nhưng khan hiếm, nhiều nhà đầu tư đã bất chấp rủi ro mua vàng tư nhân ở vùng giá 167 – 170 triệu đồng/lượng với kỳ vọng giá tăng. Song, từ cuối 2025 đến nay, trong khi giá vàng thế giới, giá vàng tại các thương hiệu lớn tăng giá từng ngày thì giá vàng tư nhân “án binh bất động”.

Rủi ro khi mua vàng tư nhân

Trao đổi với nhadautu.vn, ThS Ngô Phú Thanh, Giảng viên Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học quốc gia TP. HCM cho rằng nguyên nhân có thể đến từ Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng ban hành ngày 25/12/2025. Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực từ 9/2 tới đây.

Nghị định đưa ra nhiều mức phạt hành chính từ vài chục cho đến vài trăm triệu đồng cho các hành vi như không niêm yết công khai giá, sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ không công bố tiêu chuẩn áp dụng, sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng nhưng không có giấy phép…

Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm (tang vật); đình chỉ hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng, đình chỉ nhập khẩu vàng nguyên liệu; thu hồi giấy phép kinh doanh trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần.

Theo ông Thanh, điểm mới nhất và "gắt" nhất của Nghị định 340 chính là hình thức xử phạt bổ sung: “Tịch thu toàn bộ tang vật”. Có nghĩa là nếu bạn mua vàng miếng tại một cửa hàng không có giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng do Ngân hàng Nhà nước cấp, số vàng bạn vừa bỏ tiền tỷ ra mua hoàn toàn có thể bị tịch thu nếu cơ quan chức năng kiểm tra.

Đồng thời, đây là lần đầu tiên Chính phủ đưa ra mức phạt cụ thể với giao dịch vàng bằng tiền mặt. Cụ thể, người dân sẽ bị phạt 10-20 triệu đồng nếu mua bán vàng miếng giá trị 20 triệu đồng trở lên mà không chuyển khoản.

Tựu chung lại, ông Thanh cho rằng với quy định mới này, người dân phải đem vàng bán cho đúng nơi mình mua và khi mua vàng thực hiện chuyển khoản. Điều này dẫn đến cung lớn hơn cầu tại các cửa hiệu tư nhân khiến giá tại đây không tăng được.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam đánh giá nghịch lý này có thể đến từ việc điều hành giá vàng. Hiện nay, Việt Nam chưa có thị trường vàng tập trung, tức là sàn vàng, vẫn trong tình trạng mỗi nơi một kiểu.

Ngoài trừ vàng miếng SJC hay vàng 9999 có mức niêm yết vàng khá rõ thì các loại vàng trôi nổi, phân phối bởi các đại lý khó kiểm soát được. Bởi giá vàng còn liên quan đến chất lượng hay nguồn gốc xuất xứ. Nhà đầu tư không phải chuyên gia về vàng, không thể nhìn qua là phân biệt được. Thời gian vừa qua nổi lên vụ xét xử sản xuất vàng có lẫn tạp chất tại Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) khiến người tiêu dùng e ngại việc mua và nắm giữ vàng tại các đại lý, cửa hiệu nhỏ, khiến cầu lệch cung. Do vậy, nhà đầu tư nếu muốn mua vàng đầu tư theo xu hướng nên ưu tiên các thương hiệu chính thống.

Thị trường vàng đang vấp phải tình trạng tương tự như thị trường chứng khoán giai đoạn 2007 – 2009, sóng OTC (cổ phiếu mua bán không niêm yết, không lưu ký) nổi lên. Điều này dẫn đến nhà đầu tư không biết được giá của cổ phiếu đang giao dịch là bao nhiêu. Nghĩa là khi không có thị trường tập trung, giá sẽ mỗi nơi mỗi kiểu. Trải qua thời gian, thị trường chứng khoán được phát triển mạnh và dần trở thành kênh huy động vốn quan trọng trong nền kinh tế. Tương tự như vậy, ông Minh cho rằng giải pháp tối ưu cho minh bạch thị trường vàng chính là xây dựng sàn vàng.