Lắp đặt điện mặt trời mái nhà: Vì sao phải đăng ký?

Theo Điều 12 Nghị định 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới thì các tổ chức, cá nhân lắp đặt nguồn điện không đấu nối với hệ thống điện quốc gia (trong đó có ĐMTMN tự dùng) có trách nhiệm gửi thông báo tới Sở Công Thương và đơn vị điện lực cấp tỉnh. Nội dung thông báo gồm: tên tổ chức/cá nhân, quy mô công suất, mục đích, địa điểm, thời điểm bắt đầu và hoàn thành dự án.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam – Ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng Ban Kinh doanh và Mua bán điện cho biết Nghị định 58/2025 ra đời là bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Với EVN, đây là giải pháp giảm áp lực cung ứng điện, giúp người dân tiết kiệm chi phí sử dụng điện. Ngay khi Nghị định được ban hành, EVN đã khẩn trương thiết lập các công cụ hỗ trợ để người dân có thể dễ dàng thông báo việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà. Các kênh thông báo đa dạng được triển khai đồng bộ, từ website, ứng dụng di động cho đến những phương thức trực tuyến khác. Nhờ vậy, hiện nay hệ thống tiếp nhận thông báo đã vận hành ổn định, tạo thuận lợi tối đa cho khách hàng.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ nhiều bất cập. Thực tế cho thấy, mặc dù đã có khoảng 1.300 MWp điện mặt trời mái nhà được lắp đặt sau năm 2020, nhưng số hệ thống được người dân, doanh nghiệp thông báo đến EVN lại rất ít. Phần lớn số liệu EVN có được phải thông qua khảo sát, dẫn đến tình trạng thiếu chính xác trong dự báo phụ tải.

Công tác dự báo phụ tải là nền tảng để xây dựng kế hoạch vận hành và chuẩn bị nguồn điện. Khi không nắm rõ được lượng công suất điện mặt trời tự sản, tự tiêu, nguy cơ mất cân đối nguồn - phụ tải sẽ gia tăng, đặc biệt trong những thời điểm điện mặt trời không phát như khi trời nhiều mây, hoặc ban đêm. Điều này có thể gây khó khăn cho lưới truyền tải, phân phối và ảnh hưởng đến sự ổn định hệ thống điện. Nói cách khác, việc đăng ký hay thông báo ĐMTMN tự dùng sẽ giúp khôi phục lại đúng nhu cầu sử dụng thực tế. Nhờ đó, phía ngành điện có thể chuẩn bị nguồn cung ổn định trong những thời điểm không có nắng.

Điện mặt trời là loại hình nguồn điện có tính bất định rất cao, phụ thuộc lớn vào thời tiết nên nếu phát triển vượt quy hoạch sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cân bằng cung - cầu hệ thống, buộc ngành điện phải duy trì nguồn dự phòng, gây lãng phí, tốn kém không cần thiết. Ngoài ra, việc lắp đặt tràn lan còn đặt ra thách thức lớn trong vận hành và nâng cấp lưới điện, khi công suất có thể biến động đột ngột, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn cho hệ thống. Bên cạnh việc thông báo tới đơn vị Điện lực, các tổ chức, cá nhân lắp đặt ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng cần gửi thông báo đến Sở Công thương, cơ quan quản lý về xây dựng, PCCC để được quản lý, theo dõi, hướng dẫn thực hiện, đảm bảo vận hành an toàn.

Điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, nhất là trong giờ cao điểm. Đăng ký hệ thống điện mặt trời mái nhà để tự dùng không phải là rào cản, mà chính là chìa khóa để bảo đảm an toàn, cân đối cung – cầu và phát triển bền vững. Song để việc triển khai đạt hiệu quả tối đa, cần khắc phục bất cập trong khâu cập nhật thông tin và phối hợp dữ liệu giữa người dân, doanh nghiệp và EVN. Có như vậy, hệ thống điện quốc gia mới vận hành an toàn, minh bạch, bền vững, đồng thời khai thác được hết tiềm năng của nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ.