Việt Nam đề nghị Hoa Kỳ đánh giá khách quan trong điều tra sở hữu trí tuệ

Việt Nam khẳng định bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán nhằm xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo; đồng thời sẵn sàng tiếp tục tham vấn với Hoa Kỳ trong quá trình USTR điều tra theo Mục 301.

Việt Nam sẵn sàng tham vấn, làm rõ chính sách

Ngày 30/5, trả lời câu hỏi của báo chí về phản ứng của Việt Nam trước việc Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) ngày 29/5 công bố khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với một số vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết các vấn đề liên quan sẽ tiếp tục được xem xét trên cơ sở trao đổi, tham vấn giữa hai bên trong quá trình điều tra.

Theo Người Phát ngôn, quan điểm, nỗ lực và kết quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được nêu rõ trong các phát biểu ngày 1/5 và 14/5 vừa qua.

"Tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế", bà Phạm Thu Hằng nêu rõ.

Người Phát ngôn nhấn mạnh, việc USTR khởi xướng điều tra theo Mục 301 là thủ tục được tiến hành theo pháp luật Hoa Kỳ. Việt Nam sẵn sàng tiếp tục tham vấn, chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định cũng như các biện pháp đang và sẽ triển khai.

Đồng thời, Việt Nam đề nghị phía Hoa Kỳ đánh giá khách quan, công bằng, ghi nhận đầy đủ những nỗ lực và kết quả thực chất của Việt Nam, trên tinh thần hợp tác, xây dựng, phù hợp với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ, vì lợi ích của người dân, doanh nghiệp nói riêng và của hai nước nói chung.

Theo Bộ Ngoại giao, thời gian qua, hai bên đã duy trì trao đổi chặt chẽ về vấn đề này. Phía Hoa Kỳ cũng ghi nhận tích cực chủ trương cũng như những bước đi, biện pháp của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

USTR mở điều tra sau Báo cáo Đặc biệt 301

Trước đó, ngày 29/5, USTR thông báo khởi xướng điều tra theo Mục 301 đối với các hành vi, chính sách và thực tiễn của Việt Nam liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo USTR, cuộc điều tra sẽ xem xét các vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời đánh giá tác động của các vấn đề này đối với thương mại Hoa Kỳ. Sau khi cuộc điều tra hoàn tất, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ sẽ xác định, trên cơ sở tham vấn với Tổng thống Hoa Kỳ, liệu có cần áp dụng biện pháp phản ứng nào hay không.

Động thái này diễn ra sau khi USTR công bố Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026 vào ngày 30/4, trong đó xác định Việt Nam là "quốc gia nước ngoài ưu tiên" liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo thông báo của USTR, cơ quan này sẽ tiếp nhận ý kiến bằng văn bản của các bên liên quan trong quá trình điều tra. Hạn cuối để gửi ý kiến nhằm bảo đảm được xem xét là ngày 2/7/2026, theo giờ miền Đông Hoa Kỳ.

Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 là công cụ pháp lý cho phép USTR điều tra và xử lý các hành vi, chính sách hoặc thực tiễn của đối tác thương mại mà Hoa Kỳ cho là không hợp lý, phân biệt đối xử hoặc gây cản trở thương mại Hoa Kỳ. Trong thực tiễn chính sách thương mại của Washington, các cuộc điều tra theo Mục 301 thường được theo dõi sát do có thể dẫn tới tham vấn, đàm phán hoặc các biện pháp thương mại tùy theo kết luận điều tra.

Chính phủ tăng cường xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ

Thời gian gần đây, Việt Nam đã có nhiều động thái nhằm siết chặt thực thi trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt khi các hành vi vi phạm chuyển nhanh lên môi trường số, thương mại điện tử và các kênh phân phối trực tuyến.

Ngày 5/5/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Công điện yêu cầu các bộ, ngành và địa phương ra quân trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến 30/5/2026, xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ".

Theo công điện, Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng tập trung nguồn lực xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời thực hiện chế độ báo cáo nhanh hằng ngày đối với các vụ án, vụ việc nghiêm trọng, phức tạp. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp cung cấp ý kiến chuyên môn, kết luận giám định để hỗ trợ xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Trong lĩnh vực bản quyền số, Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan triệt phá các website và tổ chức điều hành website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các trang lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động và chương trình truyền hình lậu bằng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.

Đáng chú ý, chỉ đạo của Chính phủ không chỉ dừng ở các biện pháp xử lý hành chính mà còn nhấn mạnh yêu cầu xác minh, điều tra và khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật.

Tại cuộc tiếp Phó Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Rick Switzer ngày 20/5, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam kiên quyết chống và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; coi đây là một ưu tiên gắn với đổi mới mô hình phát triển, triển khai Nghị quyết 57 về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Kết quả bước đầu cho thấy đợt cao điểm đã tác động tới cả vi phạm trên không gian mạng và ngoài đời thực. Theo Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã bắt giữ, xử lý gần 44.000 vụ vi phạm, tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025; riêng nhóm hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ghi nhận khoảng 3.000 vụ, tăng 167,14%.

Một số vụ việc điển hình được xử lý gần đây gồm triệt phá các nền tảng phim, bóng đá lậu; khởi tố các vụ án liên quan đến xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; xử lý các đường dây kinh doanh giày dép giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội; thu giữ hàng nghìn sản phẩm giả mạo nhãn hiệu tại nhiều địa phương.

Những động thái này là cơ sở để Việt Nam nhấn mạnh với phía Hoa Kỳ rằng việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là yêu cầu đối ngoại hay cam kết hội nhập, mà còn là nhu cầu nội tại của nền kinh tế trong quá trình chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài sản trí tuệ.