Giải bài toán quá tải sân bay

Vạ vật vì máy bay delay

9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán Ất Tỵ (từ 24/1 - 2/2), lượng khách di chuyển bằng máy bay lên tới 2,5 triệu lượt, tăng 17,8% so với cùng kỳ. Trong đó, sân bay Tân Sơn Nhất (TP. HCM) đón khoảng 1,38 triệu hành khách, tăng 7,6%; sân bay Nội Bài (Hà Nội) đón khoảng 900.000 hành khách, tăng 12%; sân bay Đà Nẵng đón hơn 381.000 hành khách, tăng 26%.

Ngày kỷ lục 24/1 (tức 25 tháng chạp), chỉ riêng sân bay Tân Sơn Nhất đã khai thác 1.002 lượt cất hạ cánh, tăng 10% cùng kỳ, với 152.000 lượt hành khách (tăng 13% so với cùng kỳ 2024). Song đây cũng là ngày hàng nghìn hành khách nằm, ngồi vạ vật tại Tân Sơn Nhất vì nhiều chuyến bay delay tới 3 - 4 tiếng.

Cục Hàng không VN đã yêu cầu các hãng chấn chỉnh hoạt động khai thác, giảm tỷ lệ chậm chuyến do nguyên nhân chủ quan; tăng cường bay đêm để giảm tải, giảm ùn tắc… Dù vậy, chậm, hủy chuyến vẫn xảy ra nhiều do thời tiết bất lợi tại các sân bay phía bắc ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều chuyến bay. Đặc biệt, việc quá tải hạ tầng sân bay đã kéo dài thời gian máy bay phải chờ để vào bãi đỗ và ra đường cất hạ cánh.

Trao đổi với PV Thanh Niên, Cục trưởng Cục Hàng không VN Uông Việt Dũng lý giải, ngoài các lý do khách quan, nhu cầu khách tăng cao đột ngột vào dịp tết tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng hàng không. Trên thực tế, những bất cập về quá tải hạ tầng tại một số sân bay đã được nhận diện rõ và có các giải pháp để khắc phục, trong đó đang tập trung vào các dự án như xây dựng nhà ga T3 Tân Sơn Nhất hay mở rộng nhà ga T2 Nội Bài. Tuy nhiên, với hạ tầng hiện tại, Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất khó tránh khỏi quá tải cục bộ một số hạ tầng dịp cao điểm, do năng lực khai thác đã vượt quá công suất thiết kế.

Sân bay Phú Quốc (Kiên Giang) tết năm nay cũng đón lượng hành khách tăng mạnh. Theo ghi nhận, tình trạng hành khách đứng chật kín sảnh làm thủ tục ở sân bay diễn ra trong hơn nửa tháng cao điểm tết. Mỗi ngày trung bình hơn 100 lượt máy bay cất, hạ cánh. Nhiều nhất là mùng 1 tết với 131 lượt cất hạ cánh, cao gần gấp đôi so với tết 2024.

Sau khi được mở rộng năm 2018, công suất của sân bay Phú Quốc đã tăng từ 2,65 triệu khách/năm lên 4 triệu khách/năm. Nhưng đến năm 2024, sân bay này đã khai thác hơn 4,1 triệu khách, vượt công suất thiết kế. Phú Quốc hiện là điểm đến duy nhất của VN có chính sách miễn visa đặc biệt cho người nước ngoài và người VN mang hộ chiếu nước ngoài, với thời hạn tạm trú lên đến 30 ngày. Với lợi thế visa, khí hậu thuận lợi và bãi biển đẹp, dự báo lượng khách quốc tế tới Phú Quốc sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, gây áp lực lên hạ tầng sân bay hiện hữu.

Ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch UBND TP. Phú Quốc (Kiên Giang), cho hay trong dịp tết, lực lượng làm thủ tục xuất nhập cảnh được các cơ quan liên quan như hải quan, an ninh, công an cửa khẩu tăng cường tối đa. Dù vậy, một số ngày cao điểm, số lượng chuyến bay dồn dập, khách quá đông nên mất nhiều thời gian chờ đợi. "Do mặt bằng nhà ga đã đạt ngưỡng, quá tải, không bố trí thêm được các quầy, các cửa để làm thủ tục, nên hành khách phải chờ đợi tương đối lâu", ông Khoa nói và cho biết, để chuẩn bị cho APEC 2027, Phú Quốc rất mong Chính phủ chỉ đạo để sớm mở rộng sân bay.

Vì sao Phú Quốc, Côn Đảo chưa nâng cấp, mở rộng ?

Để giải bài toán quá tải hạ tầng sân bay, giải pháp căn cơ nhất là nâng cấp, mở rộng, tăng công suất khai thác. Các dự án mở rộng nhà ga T2 Nội Bài, xây mới nhà ga T3 Tân Sơn Nhất đang được đẩy mạnh để "giải cứu" 2 sân bay lớn nhất cả nước. Song nhiều sân bay trọng điểm du lịch như Phú Quốc,

Côn Đảo… lại chậm được nâng cấp, mở rộng, không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng hàng không, du lịch mà còn cho phát triển KT-XH địa phương.

Đầu năm 2024, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan chức năng sớm hoàn thiện thủ tục để nâng cấp, mở rộng sân bay Phú Quốc do đã vượt quá công suất thiết kế, các công trình sân đỗ máy bay, nhà ga hành khách đều quá tải, trong khi lượng khách đến ngày càng đông. Theo báo cáo của Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) - doanh nghiệp đang quản lý, khai thác sân bay Phú Quốc, dự kiến giai đoạn đến năm 2025, sản lượng hành khách thông qua cảng khoảng 7 triệu hành khách/năm.

Để nâng tổng công suất đạt 10 triệu hành khách/năm, sân bay Phú Quốc cần mở rộng hệ thống đường băng, sân đỗ, xây dựng nhà ga hành khách T2. UBND tỉnh Kiên Giang đã có công văn gửi Thủ tướng và các bộ liên quan đề nghị sớm triển khai đầu tư, nâng cấp sân bay Phú Quốc. Trong đó, ưu tiên xây đường băng thứ hai và nhà ga T2 đến năm 2025 nhằm đảm bảo sân bay hoạt động hiệu quả, an toàn. Thực tế, đề xuất nâng cấp, mở rộng sân bay Phú Quốc đã được đề cập từ những năm 2022 - 2023, song tới nay ACV vẫn chưa khởi động dự án.

Cục trưởng Cục Hàng không Uông Việt Dũng cho biết Chính phủ đã có chủ trương đầu tư mở rộng để chuẩn bị cho Hội nghị APEC 2027. Trên cơ sở quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ GTVT đã giao Cục Hàng không VN khẩn trương hoàn thành hồ sơ điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc.

"Về phương án đầu tư, sẽ xem xét và tính toán phương án tối ưu nhất, huy động mọi nguồn lực để đầu tư nhanh nhất hạ tầng sân bay Phú Quốc, bao gồm cả sử dụng nguồn vốn nhà nước và huy động nguồn vốn khác của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, dù phương án nào thì nhà đầu tư phải đầu tư tổng thể các công trình thiết yếu như đường cất hạ cánh số 2 và nhà ga hành khách T2", ông Dũng cho hay.

Thủ tướng Chính phủ cũng đã đồng ý phương án nghiên cứu quy hoạch mở rộng sân bay Côn Đảo, đồng thời chỉ đạo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu nghiên cứu đầu tư nâng cấp, mở rộng theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Theo ông Uông Việt Dũng, quá trình triển khai sẽ nghiên cứu kỹ bài toán cung - cầu để đáp ứng nhu cầu và khai thác được tiềm năng, thế mạnh về du lịch của Côn Đảo. Việc mở rộng sân bay Côn Đảo cũng cần được tính toán đồng bộ với các cơ sở hạ tầng khác của Côn Đảo, nếu đầu tư mở rộng trong khi các cơ sở hạ tầng khác trên đảo chưa đồng bộ thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của dự án và kéo dài thời gian thu hồi vốn dự án PPP.

Cửa cho nhà đầu tư tư nhân

"Quan trọng là cần hoàn thành đồng bộ quy hoạch cảng hàng không theo quy hoạch hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, địa phương đánh giá có nhu cầu và xác định được nhà đầu tư chiến lược thì hoàn toàn có thể triển khai", ông Dũng nhấn mạnh, và cho rằng mấu chốt lớn nhất vẫn là hiệu quả bài toán đầu tư. Với các dự án sân bay hiệu quả, khả thi về bài toán tài chính chắc chắn sẽ thu hút được nhà đầu tư tiềm năng. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, luôn sẵn sàng phối hợp, hướng dẫn các thủ tục đầu tư, tạo thuận lợi nhất cho dự án triển khai.

Thực tế đã có một số sân bay được tư nhân đầu tư và vận hành thành công như Vân Đồn (Quảng Ninh), Cam Ranh (Nha Trang). Nhiều dự án đầu tư sân bay mới hoặc nâng cấp, mở rộng sân bay hiện hữu đã phải chuyển hướng sang hình thức PPP như đầu tư sân bay Sa Pa, mở rộng sân bay Côn Đảo… Lý do, nhiều địa phương mong muốn được xã hội hóa đầu tư, do doanh nghiệp sân bay lớn nhất là ACV đã "căng vốn" cho nhiều dự án trọng điểm như Long Thành, T2 Nội Bài, T3 Tân Sơn Nhất..., khó cân đối đủ nguồn vốn cho các dự án khác.

Với sân bay Phú Quốc, được biết đã có tập đoàn tư nhân lớn ngỏ ý tham gia đầu tư nâng cấp, mở rộng. Với các ưu thế rất lớn về du lịch, song hạ tầng của đảo ngọc đang thua xa nhiều điểm đến du lịch nổi tiếng trong khu vực. Nếu so sánh với Phuket (Thái Lan), nhà ga quốc tế tại sân bay Phuket đã được đầu tư mở rộng với giá trị hơn 6 tỷ baht (khoảng 175 triệu USD). Thái Lan cũng dự kiến đầu tư hơn 80 tỷ baht (2,3 tỷ USD) để xây dựng sân bay thứ 2 trên đảo.

Việc mở rộng diện tích khai thác nhà ga, sân đỗ, đường băng không chỉ tăng quy mô lượng khách tiếp nhận qua sân bay, mà hơn hết còn hiện đại hóa hệ thống làm thủ tục, rút ngắn thời gian xuất nhập cảnh cho hành khách quốc tế...

Theo ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch UBND TP. Phú Quốc, nâng cấp mở rộng hạ tầng sân bay Phú Quốc rất cần thiết và cấp thiết, không chỉ chuẩn bị cho APEC 2027, mà còn đa mục tiêu, tạo tiền đề cho Phú Quốc bứt phá thành điểm đến du lịch hàng đầu khu vực.

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch, phát triển đô thị VN, đánh giá nhiều dự án hạ tầng trọng điểm cao tốc, sân bay đã ghi dấu ấn của các nhà đầu tư tư nhân, cho thấy tư nhân làm được và làm với tiến độ rất nhanh. Nhiều nước trong khu vực cũng đã huy động vốn tư nhân thành công trong xây dựng mạng lưới sân bay. Trong khi đó, tỷ lệ sân bay của VN hiện vẫn còn khá thấp so với các nước phát triển, nhất là thiếu các sân bay chuyên dụng. Ông Chính cho rằng cần tính đến quy hoạch đón đầu hạ tầng hàng không, không chỉ sân bay dân dụng, lưỡng dụng, mà còn các sân bay chuyên dụng cho trực thăng, máy bay cá nhân hay vận tải hàng hóa.

Để phát triển thêm mạng lưới sân bay trong tương lai, trên cơ sở giảm tải gánh nặng cho ngân sách, Chính phủ cần sớm có các giải pháp đẩy mạnh các dự án đầu tư PPP sân bay, thu hút các nhà đầu tư thực sự có tiềm năng.

Bức tranh đầu tư sân bay cả nước ra sao ?

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tháng 7/2023), cả nước sẽ có 30 sân bay. Nếu tính thêm sân bay Gia Bình (Bắc Ninh) vừa được bổ sung quy hoạch tháng 1/2025, cả nước sẽ có 31 sân bay, với 14 sân bay quốc tế và 17 sân bay quốc nội. Trong đó, những sân bay được đầu tư xây mới đến năm 2030 gồm: Thành Sơn (Ninh Thuận), Biên Hòa (Đồng Nai), Nà Sản (Sơn La), Sa Pa (Lào Cai), Quảng Trị... Đồng thời, cải tạo, nâng cấp mở rộng các sân bay hiện hữu.

Sân bay Thọ Xuân (Thanh Hóa) được chấp thuận đầu tư theo hình thức xã hội hóa, kết hợp nguồn vốn ngân sách. Quy mô vốn khoảng 8.200 tỷ đồng, mở rộng nhà ga T1 đạt công suất 1,5 triệu lượt khách/năm kết hợp đồng bộ xây nhà ga T2 mới (ga quốc tế), công suất 3,5 triệu lượt khách/năm.

Sân bay Nà Sản (Sơn La) được xây dựng những năm 1950. Theo quy hoạch, đến 2030, Nà Sản có công suất khoảng 1 triệu khách/năm. Năm 2022, tỉnh Sơn La đã kiến nghị Thủ tướng chấp thuận chủ trương đầu tư theo hình thức PPP, giao Sơn La là cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Song tới nay dự án chưa được triển khai.

Sân bay Chu Lai (Quảng Nam) được Thủ tướng đồng ý đầu tư, nâng cấp theo hình thức xã hội hóa, đáp ứng công suất đến năm 2030 khoảng 10 triệu hành khách/năm và 1,5 triệu tấn hàng hóa. Nhu cầu vốn huy động khoảng 11.000 tỷ đồng, Tập đoàn Sovico, Tập đoàn Adani (Ấn Độ) đã ngỏ ý quan tâm đầu tư.

Sân bay Cần Thơ theo quy hoạch sẽ được mở rộng lên 7 triệu khách/năm đến 2030 và 12 triệu khách/năm đến 2050. TP. Cần Thơ cũng đã xây dựng đề án xã hội hóa báo cáo Chính phủ, song tới nay vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến quản lý đất đai.

Sân bay Vinh (Nghệ An) đã được chấp thuận chủ trương đầu tư mở rộng, giao ACV triển khai với hơn 233,6 tỷ đồng vốn đầu tư.

Sân bay Sa Pa được Thủ tướng chấp thuận chủ trương đầu tư xây mới theo hình thức PPP. Tổng mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng, chia 2 giai đoạn. Trước đó, có 2 nhà đầu tư ngỏ ý quan tâm, song sau khi phát hành hồ sơ mời thầu, không có nhà đầu tư nào nộp hồ sơ dự thầu.

Sân bay Quảng Trị đã được khởi công tháng 7.2024, dự kiến đi vào khai thác từ tháng 7.2026. Tổng vốn đầu tư hơn 5.800 tỉ đồng, theo hình thức PPP, do liên danh nhà đầu tư T&T - Cienco 4 thực hiện.

Sân bay Thành Sơn đã được UBND tỉnh Ninh Thuận lập đề án xã hội hóa và quy hoạch chi tiết trình Bộ GTVT xem xét, phê duyệt cuối 2024. Năm 2025, UBND tỉnh Ninh Thuận đặt mục tiêu hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà đầu tư PPP cho dự án.

Sân bay Biên Hòa (Đồng Nai) được quy hoạch thành sân bay lưỡng dụng cấp 4E, công suất dự kiến 5 triệu khách/năm. Cuối năm 2022, Chính phủ đã giao UBND tỉnh Đồng Nai làm cơ quan chủ trì nâng cấp sân bay này theo phương thức PPP.

(Theo Thanh Niên)