Giải ‘bài toàn’ liên kết thị trường và ổn định chuỗi cung ứng

Mức độ tự chủ không cao, chuỗi giá trị nội địa không bền vững

Thông tin tại Hội thảo “Tăng cường liên kết thị trường, ổn định chuỗi cung ứng và cải thiện năng lực cạnh tranh”, do Cục Xúc tiến Thương mại (XTTM) (Bô Công Thương) tổ chức sáng 18/9, PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam dẫn số liệu của CIEM (2024) cho thấy, Việt Nam mới chỉ tham gia được 21% trong chuỗi giá trị toàn cầu, thấp hơn rất nhiều so với các nước khác trong khu vực, tỷ trọng giá trị gia tăng trong vực chế biến chế tạo của khu vực đầu tư nước ngoài trong tổng xuất khẩu của Việt Nam hiện chiếm khoảng 48,8%. Trong khi đó, hàm lượng giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu vẫn còn rất khiêm tốn chỉ chiếm 12,7%

Theo số liệu Bộ Công Thương năm 2023, chỉ khoảng 2,5% doanh nghiệp (DN) Việt Nam có khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tỉ lệ DN Việt Nam thực sự làm chủ công nghệ lõi chỉ chiếm chưa đến 0,3%, chỉ 17% DN nhỏ và vừa đang áp dụng công nghệ 4.0, một tỉ lệ thấp so với mặt bằng khu vực. Tỉ lệ giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam rất thấp, chỉ khoảng 18%-20% trong các ngành công nghiệp trọng yếu như điện tử, đặt may.

Khảo sát của VCCI cho thấy, nhiều DN Việt Nam vẫn chưa có định hướng rõ ràng khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu với 64,7% DN chưa có sự chuẩn bị. Chỉ có khoảng 15,3% DN có chiến lược tổng thể dài hạn. Khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của DN Việt Nam mới chỉ ở mức trung bình.

Đáng chú ý sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào nguyên vật liệu nhập khẩu. Hiện Việt Nam phải nhập 85,4% tổng nhu cầu xơ sợi trong nước, nhiều ngành sản xuất chính như dệt may phải phụ thuộc đến 50% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, còn da giày là 45%, sản xuất nhưa lên tới 80%.

“Rõ ràng mức độ tự chủ của Việt Nam không cao, chuỗi giá trị nội địa không bền vững”, PGS.TS Nguyễn Quang Tuấn nhấn mạnh.

“Chìa khóa” đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa

Chia sẻ về cơ hội, thách thức của DN trong bối cảnh hiện nay, ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục XTTM cho rằng kinh tế thế giới trong những năm gần đây đang trải qua nhiều biến động sâu sắc.

 Đó là sự tăng trưởng không đồng đều giữa các khu vực, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với đó là những bất ổn, căng thẳng địa - chính trị leo thang ở một số khu vực, cho đến những sự điều chỉnh chính sách thương mại, sự nổi lên của các ngành công nghiệp mới, tình hình biến đổi khí hậu… đã và đang tác động mạnh mẽ tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với thị trường quốc tế, các yêu cầu mới về phát triển bền vững, giảm phát thải carbon, chuyển đổi xanh và số hóa thương mại đang trở thành tiêu chuẩn dẫn dắt. DN Việt Nam muốn duy trì chỗ đứng và mở rộng thị phần xuất khẩu buộc phải nhanh chóng thích ứng.

Trong khi đó, thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân – đang là động lực quan trọng cho tăng trưởng. Tuy nhiên, sự kết nối giữa sản xuất, phân phối và tiêu dùng trong nước vẫn còn nhiều bất cập; việc khai thác tiềm năng thị trường nội địa chưa tương xứng với quy mô. Đặc biệt, sức chống chịu của hệ thống cung ứng nội địa trước các biến động toàn cầu còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, ông Hưng nhấn mạnh, việc tăng cường liên kết thị trường có ý nghĩa then chốt. Liên kết giúp gắn kết chặt chẽ giữa các khâu sản xuất – phân phối – tiêu thụ, tạo dòng chảy thông suốt của hàng hóa, giảm chi phí trung gian, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Cùng với đó, ổn định chuỗi cung ứng là yếu tố nền tảng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Một chuỗi cung ứng được kết nối chặt chẽ, minh bạch và thích ứng tốt với biến động sẽ giúp DN duy trì sản xuất liên tục, đáp ứng kịp thời nhu cầu của cả thị trường trong nước và quốc tế…

Xúc tiến thương mại "đi bằng hai chân"

Để giải "bài toán" liên kết thị trường và ổn định chuỗi cung ứng, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ XTTM (Cục XTTM) đặc biệt lưu ý các DN về công tác XTTM.

Theo bà Thủy, XTTM không chỉ đơn thuần là quảng bá hay tìm kiếm cơ hội bán hàng mà còn là cầu nối giữa sản xuất và thị trường, giúp hàng hóa Việt Nam đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, đây là công cụ định hướng phát triển sản phẩm, khi thông tin thị trường thu thập được từ các hoạt động xúc tiến trở thành dữ liệu quý giá cho DN điều chỉnh chiến lược sản xuất.

Đồng thời là kênh hỗ trợ hội nhập, giúp DN tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó nâng cao sức cạnh tranh dài hạn.

Đại diện Trung tâm XTTM cùng lưu ý XTTM cần quan tâm đến cả thị trường trong nước và quốc tế.

Tại thị trường trong nước, DN cần tham gia các chương trình kết nối cung cầu giữa sản xuất và hệ thống phân phối tiêu thụ; Tham gia các “Tuần hàng Việt Nam”; Tăng cường các chương trình truyền thông quảng bá hình ảnh hàng Việt gắn với giá trị “Chất lượng- An toàn- Trách nhiệm xã hội”; Tham gia các hội chợ thương mại…

Để vươn ra thị trường quốc tế, các DN cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng ưu đãi từ các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP); Đẩy mạnh XTTM số, đưa hàng hóa Việt Nam lên các sàn thương mại điện tử quốc tế uy tín; Tổ chức các đoàn giao dịch thương mại, hội chợ triển lãm chuyên ngành tại các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Đông Bắc Á, Trung Đông.

“DN cần chủ động đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và phương thức kinh doanh. Cục XTTM sẵn sàng hỗ trợ các DN xây dựng chuỗi liên kết, ổn định chuooci cung ứng để giúp DN nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, và đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa…”, đại diện Cục XTTM nhấn mạnh.