Đông Nam Á hồi sinh giấc mơ điện hạt nhân

Nhu cầu năng lượng tại Đông Nam Á tăng 60% trong 15 năm qua và dự kiến tăng thêm 2/3 đến năm 2040, theo Trung tâm Năng lượng ASEAN. Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng cao cùng áp lực giảm phát thải và tiến tới trung hòa carbon, năng lượng hạt nhân đang trở lại như một phương án khả thi trong quy hoạch năng lượng quốc gia.

Indonesia

Indonesia đặt mục tiêu bổ sung hơn 100 gigawatt (GW) điện trong 15 năm tới. Trong đó, ít nhất 75% có nguồn gốc từ năng lượng tái tạo và năng lượng sạch, bao gồm điện hạt nhân. Đây là một phần trong nỗ lực của nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á nhằm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2060.

Nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng sạch, chính phủ Indonesia đã công bố kế hoạch xây dựng hơn 20 nhà máy điện hạt nhân với công suất khoảng 4 GW đến năm 2050. Hiện Indonesia đang vận hành 2 lò phản ứng hạt nhân, chủ yếu phục vụ mục đích nghiên cứu.

Hội đồng Năng lượng Quốc gia Indonesia đã đề xuất 29 địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân, trải dài từ Bắc Sumatra đến Tây Papua.

Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto cho biết Công ty Điện lực Nhà nước (PLN) đang hợp tác với các công ty Nhật Bản và Mỹ để xây dựng nhà máy. Ngoài ra, Hàn Quốc, Nga, Pháp và Trung Quốc cũng bày tỏ quan tâm trong việc hỗ trợ phát triển năng lượng hạt nhân ở Indonesia.

Indonesia đặt mục tiêu thử nghiệm và vận hành nhà máy điện hạt nhân thương mại đầu tiên từ năm 2030 – 2034. Nhà máy này nằm trên đảo Kelasa thuộc tỉnh Bangka Belitung, có công suất 500 megawatt (MW) điện. Tổng vốn đầu tư ước tính hơn 1 tỷ USD, do Công ty ThorCon Power (Mỹ) thi công.

Ngoài ra, Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia (BRIN) cũng đang xúc tiến dự án PeLUIt-40. Đây là một lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) có công suất 40 MW. Dự án này hiện đang trong giai đoạn thiết kế với thời gian xây dựng dự kiến 5 năm. BRIN đề xuất vốn đầu tư khoảng 125,7 triệu USD và đang tích cực tìm kiếm hợp tác quốc tế để thực hiện dự án.

Philippines

Philippines cũng đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi năng lượng, giảm phụ thuộc vào các nhà máy điện than để đạt các mục tiêu về khí hậu. Do đó, chính phủ nước này đã đưa điện hạt nhân vào cơ cấu năng lượng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng và giảm giá điện.

Cuối năm ngoái, Bộ Năng lượng Philippines (DOE) đã công bố mục tiêu vận hành thương mại các nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của nước này vào năm 2032, với tổng công suất ban đầu là 1.200 MW. Đến năm 2050, công suất dự kiến tăng lên 4.800 MW. DOE cũng thành lập một cơ quan quản lý phụ trách quá trình phát triển năng lượng hạt nhân trong nước một cách an toàn.

Năng lượng hạt nhân không phải là một vấn đề mới ở Philippines khi nước này từng xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Đông Nam Á cách đây 4 thập kỷ. Năm 1976, Philippines khởi công nhà máy điện hạt nhân Bataan (BNPP) ở ngoại ô thủ đô Manila và hoàn thành vào năm 1984. Với công suất thiết kế 621 MW, lẽ ra nó đã trở thành nhà máy điện hạt nhân đầu tiên hoạt động tại Đông Nam Á và đóng góp đáng kể vào cơ cấu năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, sau một vụ tai nạn xảy ra tại nhà máy điện hạt nhân Three Mile Island ở Mỹ vào năm 1979 và sự cố Chernobyl năm 1986, một ủy ban chuyên gia kết luận rằng nhà máy không an toàn do nằm gần một núi lửa hoạt động và vị trí của nó trong các đới đứt gãy có thể gây ra động đất.

Trước nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, tháng 10/2024, Philippines và Hàn Quốc đã ký một biên bản ghi nhớ nhằm nghiên cứu việc khôi phục nhà máy điện hạt nhân Bataan. Đây được coi là cột mốc lớn đối với chiến lược đa dạng hóa nguồn cung năng lượng của Philippines.

Thái Lan

Nhằm tăng cường an ninh năng lượng và đáp ứng các mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, Thái Lan đã sửa đổi quy hoạch phát triển điện quốc gia (PDP) giai đoạn 2024 – 2037. Trong đó, nước này lên kế hoạch phát triển lò SMR có công suất dưới 300 MW/đơn vị để đa dạng hóa nguồn năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Theo Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI), điện hạt nhân có thể giúp giảm một nửa chi phí xuống chỉ còn 2 baht (khoảng 1.500 VND) cho mỗi đơn vị điện tiêu thụ. Thái Lan sử dụng khí đốt tự nhiên làm nhiên liệu chính để sản xuất điện. Tuy nhiên, do nguồn cung này đang giảm dần, nước này không chỉ cần tìm nhiên liệu mới mà còn phải cam kết nâng tỷ lệ năng lượng sạch trong tổng sản lượng điện từ 20% năm 2023 lên 51% vào cuối 2037.

Theo PDP, Tập đoàn điện lực quốc gia Thái Lan sẽ xây dựng và vận hành 2 lò SMR. Dự án dự kiến đi vào hoạt động từ cuối năm 2037.

Rào cản

Việc phát triển điện hạt nhân ở Đông Nam Á đối mặt với 3 rào cản chính: chi phí, vấn đề an toàn và thiếu nhân lực.

Putra Adhiguna, Giám đốc Viện Chuyển đổi Năng lượng Indonesia, chỉ ra rằng một nhà máy SMR ở Idaho (Mỹ) ban đầu hứa cung cấp điện hạt nhân với giá 55 USD/MWh, nhưng chi phí hiện đã tăng lên 89 USD. Điều này làm dấy lên nghi vấn đối với các tuyên bố công nghệ SMR chi phí thấp do thiếu các hoạt động thương mại quy mô lớn.

May mắn thay, ngày càng có nhiều tổ chức tài chính hậu thuẫn cho năng lượng hạt nhân, giúp giảm bớt áp lực tài chính trong xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Henry Preston, Giám đốc Truyền thông Doanh nghiệp tại Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, cho biết 14 tổ chức tài chính trên toàn cầu ủng hộ mục tiêu tăng gấp 3 lần công suất hạt nhân đến năm 2050. Preston cũng hy vọng việc nới lỏng chính sách và quy định hạt nhân sẽ khuyến khích đầu tư nhiều hơn.

Tuy nhiên, lo ngại về an toàn vẫn là một rào cản đáng kể. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhấn mạnh rằng sự ủng hộ của công chúng đối với năng lượng hạt nhân sẽ phụ thuộc vào cách xử lý chất thải hạt nhân và vật liệu bị nhiễm phóng xạ. Các vụ tai nạn hạt nhân tại Chernobyl năm 1986 và Fukushima năm 2011 đã gây ra mối lo dai dẳng ở Đông Nam Á.