Thưởng một cái Tết thư nhàn khác lệ thường, nếu biết chơi vẫn 'vui như Tết'
Vui chơi là một mặt không thể thiếu của con người bên cạnh làm lụng, nhất là trong những ngày Tết. Nhưng trò chơi trong thế giới ảo của đời sống hiện đại đang đẩy con người vào không gian riêng biệt...

Trẻ em vùng cao chơi nhảy dây - Ảnh: GIA TIẾN
Từ xưa, các trò chơi gắn với hoạt động ngoài trời, gần gũi với lao động sản xuất. Dần về sau, đời sống hiện đại làm nảy sinh các loại hình giải trí khiến chuyện chơi cũng "chuyên môn" hơn với các thể loại sân khấu, điện ảnh, ca nhạc thính phòng; đến nay thì có giải trí trên truyền hình, trên Internet và các loại game của thế giới ảo...
Chuyện chơi như vậy ít nhiều ảnh hưởng và làm thay đổi tính cách, tâm sinh lý, các hoạt động giao tiếp của con người. Nhân ngày Tết, Tuổi Trẻ cùng các nhà nghiên cứu bàn về chuyện vui chơi của người dân Việt Nam.

Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng - Ảnh: L.ĐIỀN
Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng: Để không "lậm" vào chuyện chơi
Người Việt có 1 điểm đặc biệt là những trò chơi có tính thuần túy như đánh bài, đánh cờ tướng khi vào Việt Nam phát sinh biến đổi theo hai hướng: cộng đồng hóa: cờ tướng thành cờ người, tổ tôm thành tổ tôm điếm; và thứ hai là trò chơi được trình thức/trình diễn hóa, tức là không gian chơi các trò được mở rộng thành không gian trình diễn cho số đông người tham gia/tiếp nhận.
Hai hướng cộng đồng hóa và trình diễn hóa các trò chơi như vậy cho thấy dân tộc Việt có tính cộng đồng rất mạnh, đó là nội dung chủ đạo trong đời sống. Điều này có từ lâu và trong các cộng đồng dân tộc anh em cũng vậy, các hoạt động vui chơi lễ Tết... chủ yếu diễn ra trong không gian cộng đồng, chứ không diễn ra trong từng nhà riêng lẻ.

Trò chơi xúc xắc (trái) và trống hát bộ (phải) của người Việt đầu thế kỷ XX do tác giả Henri Oger ghi nhận - Ảnh tư liệu
Nhưng đến đầu thế kỷ XX thì chủ nghĩa cá nhân hình thành, lấy cá nhân làm chủ thể. Từ đây, việc vui chơi càng lúc càng nhằm thỏa mãn nhu cầu cá nhân hơn là thỏa mãn nhu cầu gia đình, gia tộc hay cộng đồng như lúc xưa.
Cùng lúc đó, những sinh hoạt vui chơi càng lúc càng chuyên nghiệp. Các hoạt động vui chơi được mua bằng tiền, tức là vui chơi có thị trường riêng, trò chơi đùa trở thành hàng hóa. Và điểm chung là nó làm cho xung năng chơi của con người thay đổi từ xung năng chơi nguyên sơ tiến đến trò chơi có luật lệ.
Từ chỗ định chế hóa chuyện chơi, xung năng chơi nguyên sơ dần bị mất đi, con người trở thành người tiêu dùng.
Hoạt động giải trí hiện nay trở thành công nghệ giải trí. Sản xuất game là một ngành kinh tế mạnh nhưng chỉ cần lưu ý chỗ này: các trò chơi hiện đại ấy, thế giới game hiện nay dẫn con người đi đâu? Nếu trong đó những nội dung hơn thua, bạo lực, bằng mọi giá đạt được thắng lợi bất chấp thủ đoạn... thì nguy hiểm cho người chơi và xã hội.
Tôi học được từ một vị sư một câu niệm, không phải niệm Phật mà niệm "Có cần thiết không, có thực sự cần thiết không?". Theo đó, khi muốn làm gì, thậm chí chơi gì, nên trả lời câu ấy để tự xem xét việc làm hay chơi ấy có cần thiết cho đời sống của mình không, để mỗi người không "lậm" vào chuyện chơi.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Lợi - Ảnh: NVCC
Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Lợi: Trò chơi hiện đại cá nhân hóa con người đến cực độ
Trong xã hội truyền thống, con người giao tiếp với nhau dạng mặt đối mặt (face to face), như qua các trò chơi dân gian nhằm thỏa mãn nhu cầu giải trí, giao tiếp, sau một khoảng thời gian lao động, nhất là dịp Tết.
Nó nhằm tái tạo sức lao động sau những vụ mùa, giải phóng "năng lượng thừa", đồng thời sáng tạo ra những giá trị văn hóa thông qua cách chơi. Vì thế, kiểu chơi của các dân tộc phát triển không ngừng, biểu hiện qua sự giao lưu giữa các cộng đồng, mà "kéo co", "trung thu", đua ghe ngo trong lễ Ok Om Bok… là những di sản văn hóa phi vật thể.

Trò chơi làm xiếc trên thang của người Việt đầu thế kỷ XX được tác giả Henri Oger ghi nhận - Ảnh tư liệu
Xã hội hiện đại vẫn không thể thiếu nhu cầu "chơi", nhưng được chuyển qua những hình thái mới, biểu hiện trong nhiều lĩnh vực: thể dục thể thao, du lịch, âm nhạc, điện ảnh, mỹ thuật, media, game show, mạng xã hội…
Tính "xuyên biên giới" của nó một mặt tăng cường nhận thức của con người về thế giới, sự trao đổi văn hóa. Con người xích lại gần nhau hơn, ví dụ trào lưu "ôm hôn" người lạ trên đường phố. Con người xê dịch nhiều hơn thông qua du lịch, do vậy nhu cầu khám phá thế giới tăng cao, trong đó có trò chơi của các nền văn hóa.
Nhưng mặt khác, những cách chơi hiện đại thông qua công nghệ lại làm cho con người "cá nhân hóa" đến cực độ, thu về trong "cái tôi" dù đang giao tiếp với "thế giới" qua mạng.
Tính cộng đồng trên mạng giờ chỉ là biểu hiện của "tâm lý đám đông", của sự bắt chước, a dua, phô bày cái tôi đã được ảo hóa. Sự chân thật đã không còn, ai cũng muốn mình "lung linh", "huyền ảo" hơn qua những hình ảnh đã được chỉnh sửa bằng các app...

TS Mai Anh Tuấn - Ảnh: NVCC
TS Mai Anh Tuấn: Đã đến lúc nên làm sống lại truyền thống trọng chữ, chơi chữ
Dịch COVID-19 bùng phát trở lại ngay trước thềm năm mới khiến bao người vất vả, bao kế hoạch bán buôn, chơi Tết bị đảo lộn. Nhưng nó cũng là cơ hội cho chúng ta được thưởng một cái Tết nhẹ nhàng, không phải mệt mỏi vì đi lại, giao lưu, thăm hỏi, ăn uống.
Một cái Tết thư nhàn khác lệ thường nhưng nếu "biết chơi" thì vẫn cứ "vui như Tết" được. Ai thích sách vở chữ nghĩa thì Tết này là một cơ hội tốt để được thỏa mãn thú vui khép cửa đọc sách. Ngay cả những ai chưa mấy yêu chữ thì đây cũng là cơ hội để tìm về với chữ.
Đã đến lúc rất nên làm sống lại truyền thống trọng chữ, chơi chữ của ngày xưa. Xin chữ và hiểu nghĩa chữ trong ngày Tết là hẳn sẽ vui lây. Nhiều bạn trẻ hiện giờ cũng tặng quà Tết là sách hay những bức thư pháp.
Nhiều bạn thì chọn thưởng trà, ngắm hoa. Ở một số thành phố, vườn hoa, phố hoa, đường hoa là những nơi chốn không quá xô bồ, chen lấn, có thể đem lại cảm giác thư thái và hợp với không khí du xuân.
Ở các làng quê thì có thể nghĩ tới việc dựng lại những trò chơi truyền thống. Nếu lâu ngày về quê, cha mẹ nên dành thời gian để kể về những ký ức thời thơ ấu hay dạy lại những trò chơi dân gian như chơi đánh chuyền, chơi ô ăn quan, chơi pháo đất… Lúc ấy, gia đình và ngôi nhà sẽ trở thành trung tâm của sum họp, vui vầy, là nơi chốn vui vẻ và nhẹ nhõm cho mỗi người.
Hay những ngôi chùa làng, chùa phố nhỏ xinh gần nhà chất bao ký ức của làng, của phố bấy lâu thường bị quên lãng thì Tết này cũng nên được xếp vào lịch tản bộ vãn cảnh của người làng, người phố.
Mỗi người, ít hay nhiều, đều nên chọn một thời khắc tĩnh lặng trong ba ngày Tết. Chỉ khi để thân tâm mình tĩnh lặng, sự tinh khiết và tươi tắn của mùa xuân, của ngày Tết mới thấm sâu vào chúng ta.
THIÊN ĐIỂU ghi
(Theo Tuổi Trẻ)
- Cùng chuyên mục
Lời khuyên của triệu phú: 3 cách để duy trì lối sống tiết kiệm
Rachel Rodgers, người sáng lập kiêm giám đốc điều hành của Hello Seven, tác giả của cuốn sách 'Chúng ta đều nên trở thành triệu phú' đã chia sẻ ba khía cạnh trong cuộc sống mà cô vẫn luôn tìm cách tiết kiệm.
Phong cách - 28/03/2025 14:39
Dẹp hay giữ phố cà phê đường tàu Hà Nội?
Trong khi một số chủ quán đồng tình với việc biến phố đường tàu thành điểm du lịch an toàn và thu hút, chuyên gia cho rằng ý tưởng này chỉ khả thi nếu có giải pháp vẹn toàn.
Phong cách - 28/03/2025 08:07
Tỷ phú Lý Gia Thành gặp rắc rối khi bán cảng kênh đào Panama
Đế chế kinh doanh của ông trùm Hong Kong Lý Gia Thành đang nằm trong tầm ngắm của Trung Quốc sau khi CK Hutchison Holdings quyết định bán cảng kênh đào Panama.
Phong cách - 27/03/2025 14:40
Bill Gates: Trong vòng 10 năm tới, AI sẽ thay thế nhiều bác sĩ và giáo viên
Trong thập kỷ tới, những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo (AI) đồng nghĩa với việc con người sẽ không còn cần thiết 'cho hầu hết mọi thứ' trên thế giới nữa, tỷ phú Bill Gates nói.
Phong cách - 27/03/2025 08:03
Trung Quốc bước vào kỷ nguyên 'nhà máy tối' không đèn, không công nhân
Trung Quốc đang tiến đến cuộc cách mạng sản xuất với sự xuất hiện của 'nhà máy tối', các cơ sở hoàn toàn tự động hoạt động mà không cần công nhân hoặc ánh sáng.
Phong cách - 26/03/2025 13:30
Bao nhiêu người Mỹ về hưu có trong tay 1,5 triệu USD?
Một triệu USD không còn nhiều giá trị như trước nữa, nhưng vẫn là mức độ giàu có mà tương đối ít người đạt được, kể cả ở Mỹ, nơi có tỷ lệ các triệu phú mới cao nhất thế giới.
Phong cách - 26/03/2025 06:24
CEO Han Jong-hee qua đời giữa cơn khủng hoảng 'sống còn' của Samsung
CEO Han Jong-hee đột ngột qua đời, chưa đầy 1 tuần sau khi thừa nhận Samsung đang bước vào giai đoạn khó khăn chưa từng có, khi năng lực cạnh tranh công nghệ của hãng đang suy yếu.
Phong cách - 25/03/2025 10:18
Tỷ phú Warren Buffet tiết lộ bí quyết đầu tư đâu thắng đó
Là một nhà đầu tư thông minh, tỷ phú Warren Buffet cho rằng để trở thành người giàu có không quá khó, chỉ cần tuân theo đúng một số quy tắc.
Phong cách - 25/03/2025 07:33
Cần có tiêu chuẩn gì để được tuyển vào và nhận học bổng tại Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam?
Trong năm nay, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) có 2 phương án tuyển sinh chính và dự kiến có 7 chương trình đào tạo mới ở bậc Cử nhân và Thạc sĩ.
Phong cách - 24/03/2025 15:32
Gen Z, thế hệ bất hạnh nhất
Gen Z lớn lên giữa những biến động chưa từng có, từ đại dịch, biến đổi khí hậu đến AI. Không chỉ đối mặt với áp lực thành công, họ còn chịu tần suất bị từ chối cao hơn bao giờ hết.
Phong cách - 24/03/2025 09:43
Điểm danh các hoa hậu làm sếp doanh nghiệp
Nhiều hoa hậu của showbiz Việt làm sếp các doanh nghiệp. Có người đã thành công với sự nghiệp kinh doanh, có người quyết định tạm dừng.
Phong cách - 23/03/2025 14:17
5 cách dễ dàng để gia tăng tiền tiết kiệm
Mùa xuân là thời điểm để làm mới và đổi mới. Nhưng khi bạn đang dọn dẹp nhà cửa và tủ quần áo đón xuân, đừng bỏ bê ví tiền của mình.
Phong cách - 22/03/2025 06:22
Thực hư thông tin công ty phần mềm của Việt Nam tài trợ áo đấu CLB Chelsea
Mạng xã hội quốc tế xôn xao thông tin một công ty phần mềm của Việt Nam đang đàm phán để trở thành nhà tài trợ áo đấu cho CLB Chelsea từ mùa giải 2025 - 2026. Tuy nhiên, thông tin này đã bị gỡ bỏ sáng 21/3.
Phong cách - 21/03/2025 13:31
15 thứ mà các triệu phú tự thân không bao giờ mua
Bạn có bao giờ tự hỏi làm thế nào mà người giàu vẫn giàu không? Bạn có tự hỏi làm thế nào họ quản lý tài chính của mình hiệu quả như vậy không?
Phong cách - 21/03/2025 08:19
20 quốc gia giàu nhất thế giới (phần cuối)
20 quốc gia giàu nhất thế giới được tính dựa theo GDP bình quân đầu người, chất lượng cuộc sống, dịch vụ chăm sóc sức khỏe và khả năng phục hồi kinh tế.
Phong cách - 20/03/2025 14:01
Sân bay đầu tiên ở Việt Nam hoàn thiện quy trình tự động hóa 100%
Sân bay Quốc tế Đà Nẵng trở thành sân bay đầu tiên ở Việt Nam hoàn thiện quy trình tự động hóa 100% từ khâu làm thủ tục hàng không đến gửi hành lý, thủ tục xuất nhập cảnh và cửa khởi hành lên tàu bay.
Phong cách - 20/03/2025 13:33
- Đọc nhiều
-
1
Sáp nhập tỉnh thành: Nhà đầu tư muốn đặt cược vào bất động sản?
-
2
Trụ sở Bộ Ngoại giao và 3 dự án có dấu hiệu lãng phí bị đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo
-
3
Gelex Electric báo lãi quý I gấp 3 cùng kỳ, muốn phát triển mạnh thị trường quốc tế
-
4
Dòng tiền đang 'chảy' vào nhóm ngành nào?
-
5
SHS muốn nâng vốn điều lệ vượt 17.000 tỷ đồng
Đáng đọc
- Đáng đọc
'Bối cảnh mới mở ra những cơ hội đầu tư chưa từng có'
Tài chính - Update 1 week ago
Phát triển kinh tế tư nhân - đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng
Sự kiện - Update 1 week ago
Điểm tên nhóm ngành hưởng lợi từ thương chiến
Đầu tư thông minh - Update 1 week ago
Khi nào cổ phiếu VNM đảo chiều?
Tài chính - Update 1 month ago
- Ý kiến
-
[Gặp gỡ thứ Tư] Đại sứ Hoa Kỳ Daniel Kritenbrink: 'Chúng tôi muốn một Việt Nam mạnh mẽ và thịnh vượng'
-
Từ Brexit nghĩ về Cộng đồng kinh tế ASEAN
-
Mã Pí Lèng: Hãy bình tĩnh - tỉnh táo trong xử lý
-
[CAFÉ cuối tuần] Phải xây sân bóng đá mới, Mỹ Đình chật quá rồi!
-
Chủ tịch FLC Trịnh Văn Quyết tiết lộ ‘văn hoá 5 không’ trong đầu tư
-
'Doanh nghiệp càng lớn, thanh, kiểm tra càng nhiều'