Mở đường cho doanh nghiệp đầu tư vào thị trường điện cạnh tranh

Chương trình có sự quan tâm, đồng hành của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam (VietinBank) và Công ty Cổ phần Lọc hóa Dầu Bình Sơn

Chia sẻ tại Diễn đàn "Xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh minh bạch: Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp" ngày 18/12, các chuyên gia và doanh nghiệp nhấn mạnh hành lang pháp lý của Việt Nam chưa hoàn chỉnh cho thị trường điện bán buôn cạnh tranh, khiến sự tham gia của khu vực tư nhân vào lĩnh vực này có phần hạn chế.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh năng lượng được ví như "hạ tầng của hạ tầng", không chỉ phải đi trước một bước để mở đường cho phát triển mà còn giữ vai trò duy trì vận hành cho toàn bộ nền kinh tế và đời sống xã hội.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 8% năm 2025, hướng tới tăng trưởng hai con số từ năm 2026 và trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, nhu cầu năng lượng được dự báo tiếp tục tăng mạnh. Theo nhiều dự báo, tăng trưởng điện năng bình quân có thể đạt mức 2 con số trong nhiều năm tới.

Ông Hoàng Quang Phòng cho biết, Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra nhiều mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng cho giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, ngành năng lượng vẫn tồn tại một số hạn chế. Vì vậy, lãnh đạo VCCI cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải đẩy mạnh tái cơ cấu ngành năng lượng, từng bước hình thành thị trường cạnh tranh lành mạnh, đồng thời bảo đảm ổn định chính trị - xã hội.

Trong đó, cần phát huy vai trò chủ lực của doanh nghiệp nhà nước, tách bạch nhiệm vụ kinh doanh và nhiệm vụ công ích, song song với việc mở rộng không gian cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn.

Phó Chủ tịch VCCI nhận định rằng một thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch không chỉ là yêu cầu cải cách thể chế mà còn là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng về cơ sở pháp lý, dù Việt Nam đã ban hành nhiều quy định liên quan đến năng lượng, nhưng vẫn còn sự chồng chéo giữa các luật như Luật Điện lực, Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường...

Những điểm giao thoa này tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc thủ tục phức tạp, gây khó khăn cho doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Về nguồn điện, ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết điện là huyết mạch của nền kinh tế và cần "đi trước một bước" để đảm bảo đủ điện cho nền kinh tế và hoạt động của nhân dân.

Hiện nay, thuỷ điện đã khai thác gần hết, phát triển trong tương lai là LNG, điện hạt nhân, điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo - những nguồn năng lượng cần nguồn lực đầu tư lớn.

Để phát triển nhanh, đảm bảo đủ điện cung ứng cho nền kinh tế, ông Dũng cho rằng, vai trò của Nhà nước, của các doanh nghiệp Nhà nước với đủ kinh nghiệm khoa học kỹ thuật, vận hành là rất quan trọng.

Dưới góc độ doanh nghiệp FDI, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Đầu tư nước ngoài, cho biết các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến chính sách năng lượng, giá thành, độ ổn định của thị trường năng lượng. Các nhà đầu tư vào lĩnh vực năng lượng cũng đang chờ cơ chế, chính sách để rót vốn. Nếu không hành động khẩn trương có thể trong một số trường hợp sẽ mất cơ hội.

Kiến nghị giải pháp để thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng, trước hết phải triển khai đồng bộ và quyết liệt các nghị quyết của Đảng liên quan đến phát triển năng lượng, đặc biệt là các nội dung về xây dựng thị trường điện cạnh tranh, trong đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Điện lực cần được ưu tiên hàng đầu.

Ngoài ra, Việt Nam cần sớm ban hành cơ chế hướng dẫn thực hiện hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây là công cụ đặc biệt quan trọng giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp FDI, có thể chủ động mua điện sạch từ nhà máy năng lượng tái tạo.

Về giám sát thị trường, cần tăng cường mạnh mẽ tính độc lập của cơ quan điều tiết năng lượng; đồng thời, ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực năng lượng…

“Để thị trường năng lượng hấp dẫn và bền vững, cần kêu gọi mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân trong và ngoài nước. Điều này chỉ có thể đạt được khi môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và ổn định”, ông Huân nhấn mạnh.

Theo đó, bên cạnh chính sách pháp lý, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho dự án năng lượng sạch, và các cơ chế PPP minh bạch.

Quan trọng hơn cả là đảm bảo quyền tiếp cận bình đẳng vào lưới điện, hạ tầng truyền tải và các dịch vụ năng lượng, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường.

Ông Hoàng Quang Phòng cũng cho rằng trong quá trình tái cơ cấu ngành năng lượng, cần phát huy vai trò chủ lực của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, đồng thời tách bạch rõ ràng nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh với nhiệm vụ chính trị, công ích.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế chính sách để kinh tế tư nhân tham gia mạnh hơn vào phát triển ngành năng lượng. Ông cho rằng trong những năm tới, xu thế phát triển năng lượng thế giới sẽ tập trung vào việc thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch năng lượng, thực thi các chính sách mạnh mẽ chống biến đổi khí hậu và tăng cường an ninh năng lượng.