Trung Quốc bước vào kỷ nguyên 'nhà máy tối' không đèn, không công nhân

Được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI), robot và cảm biến tiên tiến, những nhà máy này đại diện cho bước tiếp theo trong nỗ lực mạnh mẽ của Trung Quốc hướng tới tự động hóa công nghiệp, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới công nghệ.

'Nhà máy tối' (tiếng Anh là dark factories) nói tới một địa điểm sản xuất nơi máy móc xử lý mọi nhiệm vụ (lắp ráp, kiểm tra và hậu cần) và loại bỏ nhu cầu có sự hiện diện của con người.

Không có công nhân, không cần chiếu sáng, sưởi ấm hoặc nghỉ giải lao, không cần nhà vệ sinh, giúp giảm chi phí năng lượng và tăng hiệu quả.

Mặc dù các nhà máy tối hoạt động hoàn toàn vẫn còn hiếm trên toàn cầu, nhưng việc Trung Quốc nhanh chóng áp dụng tự động hóa cho thấy sự hiện diện của chúng đang trở thành hiện thực.

Liên đoàn Robot quốc tế (IFR) cho biết trong một bản báo cáo rằng Trung Quốc đã lắp đặt 290.367 robot công nghiệp vào năm 2022, chiếm 52% tổng số robot trên toàn thế giới, vượt xa số robot của cả Hoa Kỳ và Nhật Bản cộng lại.

Sự chuyển đổi này được thúc đẩy bởi sáng kiến ​​"Made in China 2025", được đưa ra vào năm 2015 nhằm đưa Trung Quốc trở thành cường quốc sản xuất công nghệ cao.

Chiến lược này nhấn mạnh vào việc sử dụng robot, AI và nhà máy thông minh, với việc chính phủ đầu tư mạnh vào trợ cấp và cơ sở hạ tầng.

Đến năm 2023, mật độ robot của Trung Quốc trên 10.000 công nhân sản xuất dự kiến đạt 392, vượt qua mức trung bình toàn cầu là 141, theo dữ liệu của IFR.

Các công ty như Foxconn và BYD đi đầu, với việc Foxconn thay thế 60.000 công nhân bằng robot tại một nhà máy ở Côn Sơn vào năm 2016.

Trong khi đó, BYD có kế hoạch tự động hóa 30% hoạt động của mình vào năm 2025, theo như những gì Chủ tịch Terry Gou tuyên bố vào năm 2021.

BYD sử dụng hệ thống robot để lắp ráp pin và khung gầm xe điện tại các nhà máy như ở Thâm Quyến và Tây An, tiến xa hơn nữa đến sản xuất không cần công nhân.

Các báo cáo gần đây cho thấy một số nhà máy Trung Quốc đang thử nghiệm hoạt động 'tắt đèn', trong đó sản xuất chính xác diễn ra trong bóng tối bằng cảm biến hồng ngoại, LIDAR và thị giác máy, loại bỏ nhu cầu chiếu sáng truyền thống.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính rằng tự động hóa như vậy có thể giảm mức sử dụng năng lượng công nghiệp từ 15-20% bằng cách loại bỏ nhu cầu về cơ sở hạ tầng lấy con người làm trung tâm.

Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc báo cáo mức tiêu thụ năng lượng công nghiệp giảm 1,7% vào năm 2022, một phần là do những lợi ích từ tự động hóa này, phù hợp với mục tiêu trung hòa carbon của quốc gia này vào năm 2060.

Sự gia tăng của các nhà máy tối tuy vậy cũng đặt ra những thách thức đáng kể.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, sản xuất sử dụng hơn 100 triệu người ở Trung Quốc và tự động hóa đe dọa tình trạng mất việc làm trên diện rộng.

Trong một bản báo cáo công bố năm 2017, Oxford Economics dự đoán rằng 12 triệu việc làm sản xuất của Trung Quốc có thể bị mất vào tay robot vào năm 2030.

Trên toàn cầu, sự tiến bộ của Trung Quốc làm tăng cường sức cạnh tranh sản phẩm sản xuất tại nước này.

Hoa Kỳ, với mật độ robot là 274 vào năm 2022 và Đức, ở mức 415, đang đẩy nhanh nỗ lực tự động hóa của họ, nhưng khoản đầu tư do nhà nước hậu thuẫn của Trung Quốc mà Bloomberg trong một bài báo cho rằng lên tới 1,4 tỷ USD cho R&D về robot vào năm 2023 - mang lại cho nước này một lợi thế.

IEA lưu ý rằng tự động hóa công nghiệp có thể giảm 10% lượng khí thải CO2 trong các ngành công nghiệp nặng, mặc dù chi phí môi trường khi sản xuất robot vẫn là một mối quan tâm.

Tính đến tháng 3 năm 2025, các nhà máy tối ở Trung Quốc có khả năng đang hoạt động trong giai đoạn thử nghiệm, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao như điện tử và xe điện.

Các cơ sở này, hoạt động 24/7 với các máy móc chính xác và không có công nhân, đánh dấu sự thay đổi hướng tới tương lai nơi sản xuất diễn ra trong bóng tối, được thúc đẩy bởi AI và robot.

Điều này báo hiệu một kỷ nguyên hiệu quả mới nhưng cũng làm gia tăng các thách thức về xã hội và môi trường. Bài toán đặt ra là Trung Quốc làm thế nào để cân bằng giữa đổi mới và mức độ thích ứng của người dân.