'Chí làm trai và gương hiếu thảo người Việt' của người trẻ yêu Nho giáo Việt Nam

Bao lì xì, bộ lịch để bàn... ra đời từ lớp Nho giáo

Những ngày cận Tết Nguyên đán Ất Tỵ 2025, các học viên một lớp Nho giáo Việt Nam tại TP.HCM tự tin giới thiệu sản phẩm đồ án cuối khóa trong một số quán cà phê, hội chợ.

Phụ trách lớp học là chị Trương Thị Mỹ Dung (36 tuổi), tốt nghiệp ngành Ngữ văn Hán Nôm, Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM, người khởi xướng và chủ trì dự án "Vắc xin văn hóa" từ năm 2021 đến nay.

Chị Dung chia sẻ: "Khi Nho giáo vào nước ta, những cái gì phù hợp và có giá trị thì người Việt mình lưu giữ lâu dài. Sau 1 năm rưỡi học về chữ Hán, chữ Nôm và Nho giáo, các học viên đã đưa kiến thức vào đời sống xã hội, bằng những sản phẩm có tính ứng dụng cao, gần gũi với con người thời nay".

Là tác giả đồ án Bộ lịch để bàn tứ quý, chị Minh Như (30 tuổi, giảng viên ngành thiết kế đồ họa Trường đại học Hoa Sen) cho rằng những nhà nho ở nước ta, nhất là dưới thời nhà Trần thường dùng các biểu tượng "mai, trúc, cúc, tùng" để nói về quân tử. Vì vậy, chị sử dụng các biểu tượng đó để thiết kế, in ấn các bộ lịch để bàn.

Chị Minh Như khẳng khái cho biết: "Chữ Như bao gồm bộ nữ và bộ khẩu, nên tên của tôi là tiếng nói của người phụ nữ. Năm mới, tôi càng muốn trở thành một nữ quân tử. Bởi trong quá trình học về Nho giáo, tinh thần tôi thấm đẫm chí quân tử. Tôi không nghĩ phải làm trai mới có chí quân tử mà con gái cũng có. Với tôi, quân tử là người có chí khí, biết tu thân và biết đem lòng nhân ái ứng xử trong đời".

Tác giả này còn thiết kế sản phẩm bao lì xì ngũ phúc lâm môn. Minh Như giải thích, ngũ phúc lâm môn theo quan niệm xưa là 5 điều phúc đến cửa nhà trong dịp năm mới. Vì vậy, trên mỗi xấp bao lì xì, chị viết 5 chữ Hán tương ứng 5 điều phúc, đó là: phú (giàu có), quý (sang trọng), thọ (sống lâu), khang (khỏe mạnh), ninh (yên ổn).

Được biết, Minh Như vốn là cử nhân thiết kế đồ họa, sau đó chị hoàn tất chương trình thạc sĩ thiết kế truyền thông tại Ý rồi về công tác tại TP.HCM.

Chị bền bỉ trải qua 6 lớp học với cô giáo Trương Thị Mỹ Dung, gồm các chuyên đề như Hán cổ vỡ lòng, Tam tự kinh, Từ nguyên - chiết tự, Cổ văn Việt Nam, Cổ văn Trung Quốc, Nho giáo nguyên thủy, Nho giáo Việt Nam… Ngoài ra, học viên còn được hướng dẫn cách xây dựng ý tưởng, chủ đề, hình ảnh... làm đồ án.

Chị Minh Như cho hay, có những người hỏi chị rằng Hán - Nôm và thiết kế liên quan gì với nhau? "Lần này tôi làm lịch bàn tứ quý, đã chứng minh Hán - Nôm và thiết kế giao thoa được với nhau. Một mặt là mình giữ gìn văn hóa, mặt kia là mình đem cái hiện đại, đem giá trị của hình ảnh, của nghệ thuật thị giác để đưa những sản phẩm này ra công chúng", Minh Như bày tỏ.

Chí làm trai và gương hiếu thảo người Việt

Phương Hằng (25 tuổi, nhân viên văn phòng, ở TP.Thủ Đức, TP.HCM), học viên trẻ nhất trong lớp Nho giáo Việt Nam, đã giới thiệu đồ án "Túi đựng bao lì xì gương hiếu thảo của người Việt". 

Điều đặc biệt, bộ sản phẩm này có gắn những thẻ gỗ ghi chép bằng tiếng Việt thông tin 5 gương người Việt hiếu thảo: Chử Đồng Tử, Mai Thúc Loan, Trương Đỗ, Hoàng Nhật Tể, Nguyễn Đình Chiểu.

Trao đổi với PV Thanh Niên, Phương Hằng tâm tình: "Em làm đề tài này để tự nhắc nhở mình về lòng hiếu thảo, về cách đối xử với gia đình. Dù em không ngỗ nghịch, nhưng hiếu thảo không bao giờ đủ nên em luôn dặn dò bản thân phải ghi nhớ chữ hiếu".

Với đồ án "Quạt giấy nữ sĩ Việt Nam", tác giả Ánh Minh đã vẽ lại hình ảnh một số nữ sĩ Việt Nam tiêu biểu cùng trang phục đặc trưng trong thời các bà sinh sống. 

Đó là các nữ sĩ: Nguyễn Thị Lộ, Nguyễn Thị Duệ, Đoàn Thị Điểm, Đoàn Lệnh Khương, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan (tên thật là Nguyễn Thị Hinh).

Phản hồi thắc mắc của những khán giả, Ánh Minh nói: "Em ngưỡng mộ và muốn thể hiện sự giỏi giang, tài làm thơ của các nữ sĩ này. Tại sao em làm quạt? Vì hình ảnh những tiểu thư ngày trước thường cầm cây quạt, vừa làm thơ vừa uống trà rất đẹp. Em nghĩ cây quạt cũng rất thuận tiện cho mọi người chụp ảnh trong dịp Tết Nguyên đán 2025".

Bên cạnh đó, còn có đồ án của tác giả Trúc Như về các câu đối tết; đồ án "Trà tết nhàn Nho" của tác giả Ang Lê...

Với sản phẩm là thẻ đánh dấu trang sách, anh Cao Văn Tuân (27 tuổi, nhân viên thiết kế đồ họa, quê Phú Yên) tập trung chủ đề "Chí làm trai" của những nhân vật trong lịch sử như Phạm Ngũ Lão, Đặng Trần Côn, Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh…

Anh Tuân cho biết, trong các câu thơ về chí làm trai, anh ấn tượng nhất là hai câu thơ "Đã mang tiếng ở trong trời đất - Phải có danh gì với núi sông" (Nguyễn Công Trứ). Theo anh Tuân, hai câu thơ này một mặt... tạo áp lực cho nam nhi, một mặt thôi thúc ý chí giúp họ phấn đấu đạt mục tiêu trong đời, hướng tới cuộc sống có lý tưởng cao đẹp.

"Bản tính tôi hơi bị rụt rè, e ngại, nên những câu thơ về chí làm trai như vậy tiếp thêm động lực giúp tôi phát triển bản thân, khắc phục những nhược điểm", anh Tuân bộc bạch.

Tham gia buổi trưng bày, giới thiệu những sản phẩm đồ án của lớp học Nho giáo Việt Nam, Ông Tú Quân (30 tuổi, ở TP.HCM) hào hứng khẳng định điều chị thấy tâm đắc là các bạn này sau khi học các lớp chữ Hán, chữ Nôm, Nho giáo..., đã tạo thành sản phẩm có ý nghĩa, có thông điệp rõ ràng, ứng dụng vào đời sống. Đây là một minh chứng thành công của phương pháp học đi đôi với hành.

Học Hán - Nôm để làm gì?

Minh Như cho hay, nhiều người hỏi chị học các lớp Hán - Nôm để làm gì? Chị lý giải, thời học phổ thông, đôi khi đọc những bài văn, bài thơ bằng chữ Hán (có phiên âm), chị chỉ hiểu bề nổi chứ không hiểu được sâu xa nghĩa gốc các câu từ. 

Sau khi được học về Hán - Nôm, chị có thể dịch và hiểu sâu hơn cả một bài thơ hoặc một đoạn văn xuôi. 

"Bây giờ, khi đi chùa hay ra Chợ Lớn, đi vào những khu vực chứa bề dày văn hóa có khắc ghi những chữ Hán, chữ Nôm, mình đã đọc được và hiểu nghĩa. Những lúc đó, mình thấy rất vui, thấy mình có thể kết nối được với người xưa, với tổ tiên và với vốn văn hóa ở đó", chị Minh Như tâm tình.

(Theo Thanh Niên)