Xuất nhập khẩu tiến tới mốc 1.000 tỉ USD

"Xa lộ" đưa hàng Việt đi khắp thế giới tiếp tục mở rộng

Theo số liệu của Cục Thống kê, tháng đầu tiên của năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu (XK) tăng 29,7%, nhập khẩu (NK) tăng 49,2%. Có 9 ngành hàng trong danh sách kim ngạch trên 1 tỉ USD với sự góp mặt lần đầu tiên của cà phê và thủy sản. Đặc biệt, thương mại song phương VN - Singapore đạt mức kỷ lục ngay từ tháng đầu tiên của năm với khoảng 3,5 tỉ USD, tăng 33,9% so với cùng kỳ 2025, đưa VN trở thành đối tác thương mại thứ 10 của đảo quốc sư tử.

Bức tranh kinh tế đối ngoại đầu năm 2026 được mở ra trên nền tảng bứt phá mạnh mẽ của XNK suốt giai đoạn 2021 - 2025. Riêng 2025, thương mại quốc tế của VN đã lập kỳ tích khi lần đầu tiên hoạt động XNK đạt tổng kim ngạch khoảng 930 tỉ USD, gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ. Đáng chú ý, XK duy trì đà tăng trưởng ở mức 17%, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực, vượt xa kế hoạch được giao và chỉ đứng sau mức tăng cao nhất (năm 2021) trong 5 năm qua. Nhiều mặt hàng XK chủ lực duy trì thứ hạng cao trên thị trường thế giới. Cuộc bứt tốc ấn tượng của thương mại quốc tế trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục biến động đã đưa VN tiến vào nhóm 25 nền kinh tế có trị giá XNK lớn nhất thế giới. Bộ Công thương dự kiến năm 2026, tổng kim ngạch XNK sẽ tăng trên 8% so với năm 2025, chính thức vượt mốc 1.000 tỉ USD. Cán cân thương mại được kỳ vọng tiếp tục xuất siêu ở mức trên 23 tỉ USD, tăng khoảng 15% so với năm trước.

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II, đánh giá: Năm 2026, VN còn rất nhiều dư địa để hiện thực hóa mục tiêu kim ngạch XNK 1.000 tỉ USD. Minh chứng là hiện nay rất nhiều cường quốc, trong đó có cả Mỹ, đang chuyển dịch dòng vốn lớn, nhất là lĩnh vực công nghệ chiến lược. VN là nền kinh tế mở, đã ký 17 hiệp định thương mại thế hệ mới, là địa chỉ tin cậy, độ uy tín cao. Đây chính là "xa lộ" để VN XK hàng hóa đi khắp thế giới.

Ông Điển phân tích: Nông sản VN đang có vị thế lớn trên trường quốc tế, đáp ứng hàng rào tiêu chuẩn khắt khe từ nhiều thị trường khó tính. Các sản phẩm rau củ, hoa quả của VN ngày càng được đón nhận rộng rãi. Bên cạnh đó, kinh tế biển vẫn thuận lợi cho XK khi thủy, hải sản của VN đang rất có sức hút với thị trường quốc tế. Riêng với thị trường kế bên là Trung Quốc, VN đang XK 22 mặt hàng chủ lực, đang chuyển mình mạnh mẽ từ tiểu ngạch sang chính ngạch với các tiêu chuẩn khắt khe, tương đương GlobalGAP. Việc chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy định mới về kiểm dịch thực vật là chìa khóa để VN chinh phục thị trường hơn 1,4 tỉ dân, đóng góp lớn vào tổng kim ngạch XNK. Nhìn chung, nông sản XK có thể đạt mục tiêu tăng trưởng từ 70 tỉ USD lên 100 tỉ USD, trở thành động lực lớn cho tăng trưởng thương mại quốc tế trong giai đoạn tới. Bên cạnh nông nghiệp, công nghiệp VN năm nay đã xuất hiện những ngành mới như công nghệ chip, đóng góp thêm vào tăng trưởng. Cùng với nông nghiệp công nghệ cao, dầu khí cũng sẽ hưởng lợi trong biến động toàn cầu.

Đặc biệt, sau chuyến công tác tại Mỹ mới đây của Tổng Bí thư Tô Lâm, các sản phẩm công nghệ, kinh tế số, kinh tế tầm thấp của VN cũng sẽ có thêm nhiều tiềm năng tăng trưởng mạnh. Ngoài ra, mạng lưới hạ tầng giao thông chiến lược của VN đã hoàn thiện. Cao tốc Bắc - Nam thông suốt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành chính thức bay thương mại…; VN không chỉ dừng lại ở điểm trung chuyển mà còn có thể thành điểm giao ngã tư, ngã năm của rất nhiều thị trường lớn trên thế giới, hỗ trợ rất mạnh cho tăng trưởng XNK.

Công cuộc "lột xác" của xuất nhập khẩu

Không chỉ tăng trưởng về con số tuyệt đối, hoạt động XNK của VN thời gian qua đã có những chuyển biến rõ nét. Báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) chỉ rõ cơ cấu XK tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần XK thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến. Có thể kể nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt tổng trị giá XK cả năm 2025 lên 107,75 tỉ USD, chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch XK của cả nước và tăng tới 48,4% so với năm 2024, tương ứng tăng 35,15 tỉ USD. Bên cạnh đó, trị giá XK nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện năm qua đạt 56,71 tỉ USD, tăng 5,2%, tương ứng tăng 2,82 tỉ USD so với năm 2024. Tổng cộng XK phần cứng và điện tử năm qua đạt 178 tỉ USD, tăng 35%, tiếp tục giữ vai trò là một trong những nguồn thu ngoại tệ lớn nhất của nền kinh tế. Tính chung, doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số VN năm 2025 đạt khoảng 198 tỉ USD, tăng 26% so với năm trước đó. Giá trị đóng góp vào GDP đạt khoảng 1,075 triệu tỉ đồng (xấp xỉ 40,9 tỉ USD), tăng 10% so với năm 2024.

Những con số trên cho thấy XK của VN không chỉ là những ngành nghề truyền thống như dệt may, da giày, nông thủy sản mà công nghệ số đã dần trở thành khu vực chủ lực. Sự phát triển của công nghệ số phản ánh quá trình chuyển từ mô hình gia công, lắp ráp sang mô hình dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng (GTGT) cao hơn. Đáng nói, dù công nghệ bứt tốc nhưng các ngành truyền thống cũng không kém cạnh. Đơn cử kim ngạch XK dệt may năm 2025 đạt khoảng 46 tỉ USD, tiếp tục duy trì vị thế quốc gia XK dệt may lớn thứ hai thế giới. Điều đáng chú ý ngành này đã có tỷ lệ GTGT nội địa tăng cao hơn trước đó với gần 23 tỉ USD được giữ lại trong nước…

Hành trình "lột xác" hoạt động XNK còn thể hiện ở sự thay đổi ngoạn mục sang liên tiếp xuất siêu thay cho tình trạng nhập siêu kéo dài trước đó. Cụ thể, 2025 là năm thứ 10 liên tiếp VN có cán cân thương mại xuất siêu. Con số xuất siêu cũng tăng hằng năm. Nếu như năm 2016, lần đầu tiên VN ghi nhận xuất siêu 1,6 tỉ USD thì kết thúc năm 2025 đã tăng gần 13 lần, đạt hơn 20 tỉ USD. Kết quả này đã đóng góp tích cực vào ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Ngay cả trong hoạt động NK, các nhóm sản phẩm chủ yếu cũng tập trung vào nguyên nhiên vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghệ phục vụ sản xuất, XK.

TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, thương hiệu và cạnh tranh, cho rằng không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng, XNK còn tạo ra những tác động lan tỏa quan trọng tới ổn định kinh tế vĩ mô và năng lực sản xuất dài hạn. Thời gian qua, XK của VN đã có sự chuyển dịch "về chất" quan trọng, thể hiện qua việc nâng cao GTGT, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và đa dạng hóa thị trường, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng khối lượng. Ông lấy ví dụ với quy mô XK khoảng 450 tỉ USD, ngay cả khi tỷ lệ GTGT nội địa chỉ đạt khoảng 20%, thì phần đóng góp trực tiếp cho GDP cũng đã lên tới gần 90 tỉ USD - con số rất lớn so với quy mô GDP hiện nay. Điều này cho thấy XK vừa là điểm cộng lớn cho tăng trưởng, vừa đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng và hàm lượng GTGT.

Không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng, ông Thành chỉ rõ XNK còn tạo ra những tác động lan tỏa quan trọng tới ổn định kinh tế vĩ mô và năng lực sản xuất dài hạn. "Khoảng 35-40% kim ngạch NK của VN là máy móc, thiết bị, tức là đầu tư cho công nghệ và năng lực sản xuất trong tương lai. Vì vậy, NK không phải là "điểm yếu", mà là một cấu phần không thể thiếu trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế", ông Thành phân tích và khẳng định, XNK VN đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới, XK cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực then chốt, nhưng không thể đi theo lối mòn cũ. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững hơn. Điều này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc động lực tăng trưởng XK, nơi những phương thức thương mại mới, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, đang nổi lên như một hướng đi đầy tiềm năng.

Trụ cột của tăng trưởng kinh tế

Với mục tiêu tăng trưởng kim ngạch XNK trong năm 2026 đạt ngàn tỉ USD, câu chuyện đặt ra không còn đơn thuần là tăng trưởng về lượng. TS Võ Trí Thành nhấn mạnh: XNK vẫn là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế VN. Nhìn vào mục tiêu năm 2026, có thể thấy chúng ta đang đi đồng thời trên hai trục. Trục thứ nhất là tiếp tục mở rộng kim ngạch XK. Để đạt được, các nhóm giải pháp cơ bản vẫn là gắn chặt thương mại với chính sách đối ngoại, mở rộng thị trường mới và khai thác sâu hơn thị trường đã có. Trục này dư địa vẫn còn lớn, nhưng nếu chỉ mở rộng kim ngạch theo chiều rộng thì sẽ đến một ngưỡng nhất định.

Xuất khẩu tiếp tục tăng cao tháng đầu năm 2026

Tháng 1.2026, tổng kim ngạch XNK hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 38,43 tỉ USD, chiếm tới 89% tổng kim ngạch XK. Bên cạnh đó, XK nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,51 tỉ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ. Riêng nhóm nông sản đạt 3,6 tỉ USD, tăng 41,8%; thủy sản đạt 940 triệu USD, tăng 21,5%; lâm sản đạt 1,72 tỉ USD, tăng 13%...

(Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Vấn đề cốt lõi nằm ở trục thứ hai là nâng GTGT. Cụ thể, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu mở ra cơ hội mới, khi các tập đoàn lớn tái định vị sản xuất, doanh nghiệp (DN) VN nếu đủ năng lực có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Kế đến là đổi mới sáng tạo và nâng hàm lượng KH-CN. Các định hướng lớn về KH-CN, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang được thể chế hóa.

"Mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng năng suất. Năng suất tăng thì GTGT trên mỗi đơn vị sản phẩm tăng. Đồng thời phải nâng chất thu hút vốn FDI. Không chỉ thu hút vốn mà hướng mạnh vào FDI có công nghệ, có lan tỏa, có liên kết với DN trong nước. Ngoài ra là phát triển nguồn nhân lực và dịch vụ hỗ trợ cũng như một yếu tố ngày càng quan trọng là phát triển bền vững. Hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội vừa dễ tiếp cận thị trường vừa có khả năng bán với giá cao hơn. Phần giá cao hơn đó chính là không gian cho GTGT lớn hơn", TS Võ Trí Thành chỉ rõ.

Còn theo TS Nguyễn Văn Điển, tốc độ tăng GDP phấn đấu từ 10%/năm trở lên là một chỉ tiêu quan trọng nhưng đầy thách thức đã được Quốc hội thông qua trong Nghị quyết về kế hoạch phát triển KT-XH năm 2026. Ở đó, VN không chỉ phải khai phá các trụ cột mới mà còn phải bứt phá các trụ cột truyền thống. XK sẽ tiếp tục là 1 trong 3 trụ cột có triển vọng sức bật rất lớn. Chỉ cần thể chế tiếp tục hoàn thiện toàn diện, các chính sách được ban hành có lấy ý kiến rộng rãi từ các hiệp hội, DN thì mục tiêu tăng trưởng trên 10% sẽ trong tầm tay. "Nhìn chung, mọi yếu tố thuận lợi đang hội tụ về để thương mại quốc tế của VN tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn tới. Đại hội XIV của Đảng là Đại hội của hành động, thực tế, quyết liệt. Cơ chế, chính sách sẽ đi vào mọi cấp, ngành, biến mục tiêu thành kết quả và giá trị. Kim ngạch XNK cũng phải hướng theo như vậy. Đây là giá trị tinh thần rất lớn cộng hưởng với tiềm năng hiện hữu để vươn tới mốc lịch sử 1.000 tỉ USD", TS Nguyễn Văn Điển chia sẻ thêm.

Hai bài toán song hành

Năm 2026 đặt ra hai bài toán song hành. Một là tiếp tục giữ nhịp tăng trưởng XK trong điều kiện khó khăn, hai là tái cấu trúc để nâng tỷ trọng GTGT do nền kinh tế và DN VN tạo ra. Nếu đạt tăng trưởng 8% kim ngạch XNK mà không cải thiện chất lượng tăng trưởng thì XK sẽ khó tiếp tục là động lực chính. Nhưng nếu cùng mức kim ngạch đó mà phần giá trị nội địa cao hơn thì đóng góp cho GDP sẽ lớn hơn nhiều. Vấn đề không còn chỉ là tăng bao nhiêu phần trăm mà là chúng ta giữ lại được bao nhiêu giá trị từ mỗi đồng XK. Đó mới là thước đo thực chất của giai đoạn phát triển mới.

TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, thương hiệu và cạnh tranh

(Theo Thanh Niên)