World Cup 2026 khép lại: FIFA thắng lớn với 'mỏ vàng' 15 tỷ USD, chủ nhà thu được gì?

FIFA hưởng "quả ngọt" từ World Cup

Khép lại kỳ World Cup đầu tiên có 48 đội tuyển tham dự, FIFA đang đứng trước cột mốc tài chính chưa từng có.

Theo phát biểu của Chủ tịch FIFA Gianni Infantino tại cuộc họp với các liên đoàn thành viên, doanh thu của FIFA trong toàn bộ chu kỳ 2023-2026 dự kiến sẽ vượt mốc 15 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với kế hoạch khoảng 13 tỷ USD trước đó. Đáng lưu ý, một số thông tin ban đầu hiểu nhầm đây là doanh thu riêng của World Cup 2026, song FIFA sau đó xác nhận con số này phản ánh doanh thu của cả chu kỳ 4 năm, trong đó World Cup 2026 đóng góp phần lớn.

Mức tăng trưởng này chủ yếu đến từ thành công thương mại của World Cup 2026.

Theo The Guardian, doanh thu vượt kỳ vọng chủ yếu đến từ bán vé, các gói dịch vụ VIP (hospitality) và đặc biệt là thị trường vé thứ cấp. FIFA thu 15% phí từ người mua và 15% từ người bán, tương đương mức hoa hồng lên tới 30% mỗi giao dịch trên nền tảng bán lại vé chính thức.

Trong báo cáo ngân sách công bố trước giải đấu, FIFA từng dự kiến chu kỳ 2023-2026 mang về khoảng 4,26 tỷ USD từ bản quyền truyền hình, 3,1 tỷ USD từ bán vé và hospitality, 2,85 tỷ USD từ tài trợ thương mại, cùng hàng tỷ USD từ FIFA Club World Cup, Women's World Cup và các hoạt động thương mại khác.

Việc mở rộng World Cup từ 32 lên 48 đội, nâng tổng số trận đấu từ 64 lên 104, giúp FIFA có thêm nội dung để bán bản quyền truyền hình, đồng thời mở rộng đáng kể doanh thu từ tài trợ, bán vé và các gói trải nghiệm cao cấp.

Chủ nhà hưởng lợi ít hơn kỳ vọng

Trong khi FIFA thu về nguồn doanh thu kỷ lục, câu chuyện tại ba nước đồng chủ nhà lại mang màu sắc khác.

Theo mô hình tổ chức hiện nay, gần như toàn bộ nguồn thu từ bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại, bán vé và nhiều dịch vụ tại sân vận động đều thuộc FIFA. Ngược lại, chính quyền các địa phương phải chịu phần lớn chi phí liên quan đến an ninh, giao thông, vận hành và nâng cấp hạ tầng phục vụ giải đấu.

The Guardian cho biết nhiều thành phố đăng cai tại Mỹ từng bày tỏ lo ngại khi phải chi hàng chục triệu USD cho công tác bảo đảm an ninh và giao thông, trong khi cơ hội thu hồi vốn khá hạn chế do FIFA kiểm soát phần lớn nguồn thu thương mại của giải đấu.

Các nghiên cứu kinh tế nhiều năm qua cũng chỉ ra rằng tác động kinh tế của World Cup thường bị đánh giá quá cao. Giáo sư Michael Edwards (Đại học North Carolina State) nhận định các nghiên cứu thường chỉ tính tổng chi tiêu phát sinh mà chưa phản ánh đầy đủ chi phí công, cũng như khoản chi tiêu vốn sẽ diễn ra ngay cả khi không có World Cup.

Theo ông, những đơn vị hưởng lợi rõ rệt nhất là khách sạn, nhà hàng, doanh nghiệp vận tải và dịch vụ nằm gần khu vực tổ chức. Tuy nhiên, các lợi ích này mang tính cục bộ và ngắn hạn, trong khi phần lớn doanh thu trực tiếp vẫn thuộc về FIFA.

Thực tế tại Mỹ cũng cho thấy hiệu ứng kinh tế chưa bùng nổ như nhiều dự báo trước giải.

Theo phân tích của Financial Times, nhiều thành phố kỳ vọng World Cup sẽ tạo cú hích lớn cho du lịch và tiêu dùng, song giới kinh tế vẫn hoài nghi bởi chi phí tổ chức rất lớn, trong khi lợi ích dài hạn khó đo lường và thường bị phóng đại.

Sau khi giải đấu kết thúc, nhiều chuyên gia tiếp tục cho rằng World Cup 2026 là thành công lớn về mặt thương mại đối với FIFA hơn là một "mỏ vàng" dành cho các quốc gia đăng cai. Bình luận trên The Guardian nhận định giải đấu đã chứng minh FIFA có thể tiếp tục mở rộng quy mô, tăng giá vé và thương mại hóa mạnh mẽ hơn mà vẫn thu hút lượng khán giả kỷ lục, qua đó củng cố vị thế của tổ chức này trong các kỳ World Cup tương lai.

Với World Cup 2026, cán cân lợi ích một lần nữa cho thấy mô hình kinh doanh đặc thù của bóng đá thế giới: FIFA thu phần lớn doanh thu, còn các quốc gia chủ nhà chủ yếu thu về giá trị quảng bá hình ảnh, thúc đẩy du lịch và cơ hội phát triển hạ tầng, thay vì những khoản lợi nhuận tài chính trực tiếp.