VPS Smart Indexing và chiến lược 'bình dân hóa' đầu tư của VPS

Trong những giai thoại được kể lại nhiều nhất về phố Wall, có câu chuyện về Joseph P. Kennedy Sr., cha của cựu Tổng thống Mỹ John F. Kennedy.

Năm 1929, giữa lúc chứng khoán trở thành đề tài nóng hổi của cả nước Mỹ, Kennedy một ngày nghe cậu bé đánh giày bàn về cổ phiếu, thậm chí đưa ra những lời khuyên đầu tư. Ông được cho là đã nhìn thấy trong khoảnh khắc rất đời thường ấy một tín hiệu: khi chứng khoán đã trở thành câu chuyện ở mọi góc phố, sự hưng phấn của thị trường có thể đã đi quá xa.

Không ai có thể khẳng định giai thoại ấy hoàn toàn chính xác. Chính các nhà nghiên cứu lịch sử tài chính khi nhắc lại cũng đặt dấu hỏi về tính xác thực của câu chuyện. Nhưng gần một thế kỷ sau, nó vẫn tồn tại bởi đã chạm vào một vấn đề lớn hơn nhiều câu chuyện “bắt đỉnh” của Kennedy: điều gì xảy ra khi một thị trường tài chính thu hút được số đông nhanh hơn khả năng của số đông trong việc đầu tư một cách bài bản?

Sau cú sụp đổ năm 1929, thị trường chứng khoán Mỹ trải qua quá trình cải tổ sâu rộng. Securities Act năm 1933 đặt trọng tâm vào minh bạch thông tin; Securities Exchange Act năm 1934 tạo khuôn khổ giám sát thị trường; đến Investment Company Act năm 1940, hoạt động của các công ty đầu tư, trong đó có các quỹ tương hỗ, được đặt dưới một hệ thống quản lý chặt chẽ hơn.

Nhưng luật chơi tốt hơn chỉ là một phần của quá trình trưởng thành.

Một thay đổi quan trọng khác diễn ra âm thầm hơn: thị trường liên tục tạo ra những sản phẩm giúp người dân bình thường có thể đầu tư mà không nhất thiết phải trở thành chuyên gia chứng khoán.

Từ mở cửa thị trường đến mở rộng năng lực đầu tư

Quỹ tương hỗ (mutual fund) đưa năng lực quản lý chuyên nghiệp và đa dạng hóa danh mục đến với những nhà đầu tư có số vốn nhỏ. Quỹ chỉ số (index fund) sau đó đơn giản hóa thêm một bước: thay vì phải tìm kiếm những cổ phiếu chiến thắng, nhà đầu tư có thể lựa chọn đi cùng một phần rộng lớn của thị trường.

Năm 1993, ETF đầu tiên tại Mỹ ra đời, kết hợp khả năng đa dạng hóa của một quỹ với sự thuận tiện trong giao dịch của cổ phiếu. Hơn ba thập kỷ sau, tính đến cuối tháng 12/2025, gần 20 triệu, tương đương khoảng 15% số hộ gia đình Mỹ sở hữu ETF.

Đằng sau những con số này là một thay đổi quan trọng trong cấu trúc thị trường. Chứng khoán dần không còn là sân chơi chỉ dành cho người có nhiều vốn, nhiều thời gian hay đủ khả năng tự phân tích hàng chục doanh nghiệp. Sản phẩm tài chính ngày càng đảm nhiệm nhiều hơn phần việc phức tạp, trong khi nhà đầu tư chỉ cần tập trung vào mục tiêu, phân bổ vốn và thời gian nắm giữ.

Direct Indexing là một bước phát triển tiếp theo trong quá trình ấy. Thay vì sở hữu chứng chỉ của một quỹ, nhà đầu tư có thể trực tiếp nắm giữ các cổ phiếu trong danh mục; dữ liệu và công nghệ hỗ trợ những công việc vốn tốn nhiều nguồn lực như phân bổ, theo dõi và điều chỉnh tỷ trọng.

Điểm đáng chú ý không phải sản phẩm nào tốt hơn sản phẩm nào. ETF không khiến quỹ tương hỗ biến mất, cũng như Direct Indexing không sinh ra để thay thế ETF. Mỗi thế hệ sản phẩm mở thêm một cách thức tham gia thị trường, phù hợp với những nhu cầu khác nhau.

Nhìn lại hành trình ấy, có thể thấy quá trình “bình dân hóa” của đầu tư chứng khoán đã trải qua nhiều tầng. Ban đầu là quyền được tham gia thị trường. Sau đó là khả năng tiếp cận thông tin và giao dịch với chi phí thấp. Cao hơn nữa là đưa những phương pháp quản lý tài sản vốn phức tạp đến gần hơn với nhà đầu tư cá nhân.

Một thị trường vì vậy không lớn lên chỉ bằng số tài khoản được mở mới. Nó còn trưởng thành bằng chất lượng của những sản phẩm giúp dòng tiền của nhà đầu tư ở lại lâu hơn và được quản lý tốt hơn.

Đó cũng là góc nhìn đáng chú ý khi lần đầu tiên, mô hình Direct Indexing xuất hiện tại Việt Nam.

Thấy gì từ VPS Smart Indexing?

Ngày 11/8, CTCP Chứng khoán VPS (HOSE: VCK) giới thiệu VPS Smart Indexing (VSI), sản phẩm ủy thác quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán dành cho nhà đầu tư cá nhân. Khách hàng lựa chọn chiến lược đầu tư, ủy thác cho VPS quản lý phần tài sản tương ứng; danh mục được theo dõi, tái cơ cấu trong quá trình vận hành và có thể bổ sung vốn định kỳ theo cơ chế SIP.

Điểm đáng chú ý của VSI nằm ở cách kết hợp giữa chuyên môn đầu tư và công nghệ. Những quyết định liên quan đến doanh nghiệp, thị trường hay quản trị rủi ro được đặt trên nền tảng đánh giá của chuyên gia, trong khi dữ liệu và thuật toán hỗ trợ tính toán tỷ trọng, phân bổ, giám sát và tái cân bằng danh mục.

Cách tiếp cận này giải quyết một bài toán phổ biến của nhà đầu tư cá nhân: không phải ai cũng có đủ thời gian và năng lực để tự quản lý một danh mục trong 10 hay 20 năm. Khó nhất không chỉ là chọn cổ phiếu nào ở thời điểm hiện tại, mà là duy trì kỷ luật đầu tư, bổ sung vốn đều đặn và điều chỉnh danh mục khi điều kiện thị trường thay đổi.

Ở góc độ đó, VSI không đặt mục tiêu biến người bình thường thành chuyên gia chứng khoán, mà đưa một phần năng lực quản lý đầu tư chuyên nghiệp đến gần hơn với số đông.

Thị trường Việt Nam đã đi khá xa trong việc phổ cập khả năng giao dịch: mở tài khoản ngày càng đơn giản, tiếp cận thị trường thuận tiện hơn và rào cản về vốn cũng thấp hơn trước. Bước phát triển tiếp theo vì thế có thể không nằm ở việc khiến nhà đầu tư giao dịch nhiều hơn, mà ở việc tạo ra những sản phẩm giúp họ đầu tư lâu hơn và có phương pháp hơn.

Một thị trường bền vững không chỉ cần thêm dòng tiền đi vào, mà cần một phần dòng tiền ấy trở thành vốn dài hạn. Từ quỹ tương hỗ, ETF đến những mô hình quản lý tài sản dựa trên công nghệ, lịch sử các thị trường phát triển cho thấy sản phẩm mới thường đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi cách số đông tham gia chứng khoán.

VPS Smart Indexing có thể được nhìn nhận trong dòng chảy ấy: không chỉ thêm một lựa chọn đầu tư, mà góp phần đưa nhà đầu tư cá nhân từ tham gia thị trường tới tích lũy tài sản cùng thị trường.