VinaCapital: Xung đột Trung Đông tác động vừa phải với kinh tế Việt Nam

Trong thời gian gần đây, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy giá dầu và các tài sản trú ẩn như vàng tăng mạnh trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia VinaCapital, tác động trực tiếp của diễn biến này đối với kinh tế Việt Nam trong kịch bản cơ sở vẫn được dự báo ở mức tương đối hạn chế.

Cụ thể, theo ông Michael Kokalari, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam. Nguyên nhân là tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, khả năng xảy ra một chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn và kéo dài tại Iran được đánh giá là tương đối thấp.

Theo cách nhìn của VinaCapital, diễn biến hiện tại có thể được xem là một phiên bản căng thẳng hơn so với “cuộc xung đột 12 ngày” vào năm ngoái. Điều này đồng nghĩa với việc xung đột có thể kéo dài hơn, nhưng nhiều khả năng vẫn chỉ tạo ra cú sốc mạnh trong ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Giá dầu tăng là kênh tác động chính

Trong các kênh tác động, giá dầu được xem là yếu tố ảnh hưởng rõ rệt nhất đối với kinh tế Việt Nam.

Giá dầu hiện Brent ngày 6/3 là 84,4 USD/thùng, tăng 38% so với đầu năm. Xu hướng tăng, nếu tiếp tục duy trì, có thể khiến lạm phát CPI của Việt Nam tăng từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới.

Dù vậy, xét trong cơ cấu rổ CPI của Việt Nam, nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%. Trong khi đó, nhóm lương thực – thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước. Nhờ vậy, cú sốc giá năng lượng vẫn được đánh giá có thể kiểm soát ở mức nhất định, dù chi phí vận tải và logistics có khả năng tăng theo, qua đó tạo áp lực lên giá hàng hóa và dịch vụ trong nước.

Không chỉ ảnh hưởng tới lạm phát, giá dầu tăng cũng có thể gây áp lực nhất định lên tăng trưởng kinh tế. Hiện nay, Việt Nam là nước nhập khẩu ròng năng lượng với mức nhập khẩu tương đương khoảng 1% GDP so với tổng năng lượng tiêu thụ (dù vẫn có khai thác dầu thô và khí). Do đó, khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất của doanh nghiệp cũng như chi tiêu của hộ gia đình có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, theo VinaCapital, mức độ tác động này chưa quá lớn. Trong trường hợp cần thiết, Chính phủ vẫn có dư địa để bù đắp lực cản thông qua các biện pháp kích thích và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Ở chiều ngược lại, một số yếu tố trên thị trường năng lượng toàn cầu có thể giúp giảm bớt phần nào tác động của cú sốc giá dầu. Chẳng hạn, OPEC được dự báo sẽ tăng sản lượng từ tháng 4 tới. Đồng thời, tồn kho xăng dầu toàn cầu – đặc biệt tại Trung Quốc – được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026.

Bên cạnh giá dầu, căng thẳng địa chính trị cũng có thể tác động đến thị trường tiền tệ. Khi nhu cầu đối với các tài sản trú ẩn tăng lên, đồng USD thường có xu hướng mạnh hơn, từ đó gây áp lực mất giá nhất định lên VND. Kết hợp với lạm phát cao hơn, xu hướng này có thể khiến mặt bằng lãi suất tại Việt Nam tăng trở lại.

Theo dự báo của VinaCapital, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm khoảng 50–100 điểm cơ bản trong năm nay, lên mức khoảng 7%/năm.

Kịch bản tiêu cực nếu giá dầu vượt 100 USD/thùng

Trong kịch bản ít lạc quan hơn, nếu căng thẳng kéo dài và đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ trở nên rõ rệt hơn.

Cụ thể, lạm phát có thể vượt 5%, trong khi lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng có thể tăng lên trên 7–8%. Khi đó, tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm.

Một phần nguyên nhân đến từ cú sốc giá năng lượng đối với tiêu dùng hộ gia đình. Hiện nay, chi tiêu trực tiếp của hộ gia đình Việt Nam cho xăng dầu và khí đốt chiếm khoảng 6% tổng chi tiêu. Nếu giá dầu tăng khoảng 70%, tỷ trọng này có thể tăng lên trên 10%, buộc người dân phải cắt giảm chi tiêu ở các lĩnh vực khác.

Ngoài ra, giá dầu cao cũng có thể làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam. Điều này, về lâu dài, có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu. Trong kịch bản tiêu cực, xuất khẩu có thể suy giảm đáng kể và kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Ngành được hưởng lợi, ngành chịu áp lực

Trên thị trường chứng khoán, diễn biến giá dầu tăng, cước vận tải biển cao hơn và áp lực lãi suất có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn trong ngắn hạn, đồng thời tạo ra sự phân hóa giữa các nhóm ngành.

Một số ngành được dự báo có thể hưởng lợi gồm doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, lọc hóa dầu, dịch vụ dầu khí, sản xuất cao su tự nhiên, vận tải biển và cảng biển. Ngoài ra, các doanh nghiệp sản xuất phân bón urê và kinh doanh vàng, trang sức cũng có thể được hưởng lợi nhờ giá hàng hóa tăng và nhu cầu trú ẩn an toàn.

Ngược lại, các ngành nhạy cảm với chi phí nhiên liệu và lãi suất có thể chịu áp lực lớn hơn. Đáng chú ý là hàng không, du lịch và các doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực du lịch. Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất tăng cũng thường gây bất lợi cho các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất như bất động sản.

Nhìn chung, theo đánh giá của VinaCapital, tác động của căng thẳng Trung Đông đối với kinh tế Việt Nam trong kịch bản cơ sở vẫn chủ yếu mang tính ngắn hạn và ở mức vừa phải. Trong trường hợp thị trường tài chính biến động mạnh do yếu tố tâm lý, đây thậm chí có thể trở thành cơ hội để các nhà đầu tư dài hạn tích lũy cổ phiếu ở mức định giá hấp dẫn hơn.