Việt Nam phản ứng trước việc Mỹ đề xuất áp thuế bổ sung liên quan lao động cưỡng bức

Ngày 2/6, Đại diện thương mại Mỹ (USTR) đề xuất áp thuế bổ sung 10%-12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, trên cơ sở kết luận rằng các nền kinh tế này chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả các biện pháp ngăn chặn nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức và qua đó làm cản trở thương mại Mỹ.

Trả lời câu hỏi của báo chí trước việc này, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng nêu rõ: "Kết luận điều tra về các hành vi lao động cưỡng bức của Cơ quan Đại diện thương mại Mỹ không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong phòng, ngừa, giảm thiểu lao động cưỡng bức".

Người phát ngôn nhấn mạnh, chủ trương nhất quán của Việt Nam là nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của Tổ chức Lao động quốc tế, của các hiệp định thương mại tự do.

"Chủ trương này được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật, chương trình, kế hoạch hành động của Chính phủ, được đảm bảo thực hiện trên thực tế", bà Phạm Thu Hằng nói.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết thêm thời gian qua, Việt Nam đã tham gia phê chuẩn các công ước, điều ước quốc tế liên quan nhằm bảo đảm thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người lao động.

Việt Nam đã tham gia cung cấp thông tin đầy đủ, chi tiết cho phía Mỹ trong quá trình điều tra.

"Trên tinh thần đó, Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục trao đổi, làm việc với phía Mỹ trên tinh thần xây dựng, hợp tác để giải quyết các bất đồng còn tồn tại, trên cơ sở các cam kết thương mại song phương, đa phương của mỗi bên, đồng thời nỗ lực bảo vệ lợi ích chính đáng của người lao động và doanh nghiệp", bà Phạm Thu Hằng nêu.

Một "đường vòng" pháp lý mới cho chính sách thuế quan

Theo USTR, đề xuất áp thuế bổ sung 10-12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế được đưa ra sau loạt điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Đây là công cụ pháp lý cho phép Washington điều tra và áp dụng biện pháp đáp trả đối với các hành vi, chính sách hoặc thực tiễn bị coi là "không hợp lý", "phân biệt đối xử" và gây tổn hại hoặc hạn chế thương mại của Mỹ.

Điểm đáng chú ý là đề xuất thuế lần này có phạm vi rất rộng, không chỉ nhắm vào Trung Quốc mà bao trùm nhiều đối tác thương mại chủ chốt của Mỹ.

Theo thông báo của USTR, Mỹ đề xuất hai mức thuế bổ sung. Nhóm thứ nhất chịu mức 10%, gồm các nền kinh tế đã có lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa liên quan lao động cưỡng bức, có cam kết với Mỹ về vấn đề này, hoặc đã áp dụng một phần cơ chế kiểm soát. Nhóm này bao gồm Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu (EU), Indonesia, Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Campuchia, El Salvador, Guatemala, Malaysia, Đài Loan và Anh.

Nhóm còn lại, trong đó có Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Singapore, Philippines, Úc, Brazil và nhiều nền kinh tế khác, bị đề xuất áp mức thuế bổ sung 12,5%.

USTR cho rằng các nền kinh tế trong diện điều tra đã không áp đặt và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo lập luận của phía Mỹ, điều này tạo ra lợi thế chi phí bất hợp pháp cho những doanh nghiệp sử dụng lao động cưỡng bức hoặc đầu vào có liên quan, qua đó làm méo mó cạnh tranh với doanh nghiệp Mỹ và gây tổn hại cho thương mại Mỹ.

Tuy nhiên, đây mới là đề xuất, chưa phải quyết định áp thuế chính thức. USTR đang lấy ý kiến công chúng đến ngày 6/7/2026 và dự kiến tổ chức phiên điều trần vào ngày 7/7/2026 tại Washington. Sau quá trình này, mức thuế, phạm vi sản phẩm và danh mục miễn trừ có thể còn được điều chỉnh.

Thông báo được đưa ra trước thời điểm ngày 24/7, khi mức thuế tạm thời 10% mà chính quyền Trump áp dụng từ ngày 20/2 dự kiến hết hiệu lực. Mức thuế này được ban hành ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các sắc thuế của ông Trump dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, thường được gọi là IEEPA.

Thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào quyền khẩn cấp của tổng thống, Washington đang chuyển sang Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 – công cụ từng được sử dụng trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung giai đoạn 2018-2019. Về bản chất, đây không chỉ là một biện pháp chống lao động cưỡng bức, mà còn là cách chính quyền Trump tìm kiếm một cơ sở pháp lý chắc chắn hơn để duy trì và mở rộng chương trình thuế quan.

Nếu được triển khai, đề xuất này sẽ khiến hàng hóa từ nhiều nền kinh tế chịu thêm một lớp thuế mới bên cạnh các loại thuế hiện hành. Điều đó có thể làm tăng chi phí nhập khẩu vào Mỹ, gây áp lực lên doanh nghiệp bán lẻ, nhà sản xuất sử dụng đầu vào nhập khẩu và cuối cùng là người tiêu dùng Mỹ.

Một số mặt hàng sẽ được miễn trừ khỏi đề xuất thuế bổ sung. Theo USTR, danh mục này bao gồm năng lượng, đất hiếm và một số kim loại khác, thịt bò, cà phê, một số loại trái cây và rau quả, dược phẩm, hóa chất hữu cơ và linh kiện máy bay. Việc loại trừ các nhóm hàng này cho thấy Washington vẫn tính đến rủi ro gián đoạn nguồn cung đối với những mặt hàng nhạy cảm hoặc đầu vào chiến lược của nền kinh tế Mỹ.

Đáng chú ý, USTR cũng đề xuất một cơ chế riêng cho dệt may, theo đó một lượng nhất định hàng may mặc và dệt may từ một số nền kinh tế có thể được nhập khẩu vào Mỹ với mức thuế Mục 301 thấp hơn. Chi tiết về điều kiện, hạn ngạch và cách phân bổ cơ chế này sẽ cần theo dõi trong thông báo Federal Register và quá trình tham vấn công chúng.

Phản ứng quốc tế: đồng minh cũng bị kéo vào vòng xoáy thuế

Đề xuất thuế mới lập tức gây phản ứng từ các đối tác của Mỹ. Tại châu Âu, ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu, cho rằng kết quả điều tra của Mỹ là "hoàn toàn phi lý", trong bối cảnh EU đã thông qua luật năm 2024 nhằm cấm nhập khẩu các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức.

Theo ông Lange, ngày càng có cảm giác rằng Washington "tìm kiếm một biện pháp thuế quan trước, rồi sau đó mới tìm một cơ sở pháp lý phù hợp" để biện minh. Dù vậy, ông cho rằng vấn đề then chốt cần theo dõi là liệu các mức thuế bổ sung mới có vượt quá khuôn khổ thuế quan mà hai bên đã nhất trí hồi tháng 7 năm ngoái hay không.

EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ và đã chấp nhận mức thuế 15% đối với một phạm vi rộng hàng xuất khẩu sang Mỹ trong thỏa thuận đạt được hồi tháng 7/2025. Trong báo cáo điều tra, USTR cho rằng các biện pháp chống lao động cưỡng bức của EU chưa đủ thuyết phục, do quy định cấm sản phẩm liên quan lao động cưỡng bức của khối này chỉ bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12/2027 và còn thiếu một số yếu tố then chốt.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure nói sau một cuộc họp nội các rằng châu Âu hiểu các phát biểu chính sách có thể thay đổi, nhưng mục tiêu là phê chuẩn thỏa thuận thương mại và tuân thủ thỏa thuận đó.

Tuy nhiên, điểm chưa rõ là các mức thuế được Mỹ mô tả là "thuế bổ sung" sẽ được tính như thế nào: cộng thêm vào các mức thuế đã thỏa thuận trong các thỏa thuận song phương với Washington, hay được điều chỉnh trong khuôn khổ các cam kết hiện có.

Tại châu Á, phản ứng của các nền kinh tế bị nêu tên cũng khá khác nhau. Đài Loan cho biết vẫn "hy vọng và tin tưởng" rằng kết quả cuối cùng sẽ phản ánh các thỏa thuận đã đạt được với Washington, qua đó bảo đảm cho Đài Loan một mức đối xử tương đối ưu đãi hơn.

Trung Quốc, nền kinh tế đối mặt với mức thuế đề xuất 12,5%, tuyên bố phản đối mọi hình thức thuế quan đơn phương và khẳng định không có lao động cưỡng bức tại nước này.

Ấn Độ, cũng nằm trong nhóm bị đề xuất mức thuế 12,5%, cho biết đang trao đổi với Washington về tiến trình điều tra theo Mục 301, đồng thời nhấn mạnh các mức thuế này mới chỉ là đề xuất và chưa phải quyết định cuối cùng.

Ở góc độ doanh nghiệp toàn cầu, ông Andrew Wilson, Phó tổng thư ký Phòng Thương mại Quốc tế, cảnh báo cộng đồng kinh doanh quốc tế sẽ có "những lo ngại sâu sắc" nếu luật chống lao động cưỡng bức của Mỹ trở thành một khuôn mẫu toàn cầu. Nhận định này phản ánh mối lo rằng các tiêu chuẩn chuỗi cung ứng do Washington áp đặt có thể lan rộng, làm gia tăng chi phí tuân thủ và tạo thêm bất định cho thương mại quốc tế.