Việt Nam - Ấn Độ: Trục kinh tế tỷ dân đang mở khóa

Trong nhiều năm, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ thường được nhắc đến trước hết ở chiều sâu chính trị, ngoại giao, quốc phòng - an ninh và giao lưu văn hóa. Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là kinh tế đang nổi lên như một trụ cột ngày càng thực chất trong quan hệ hai nước, với tổng dân số hơn 1,5 tỷ người.

Thương mại tăng tốc, đầu tư còn nhỏ

Nếu năm 2015, kim ngạch thương mại song phương mới đạt 5,4 tỷ USD, thì đến năm 2025, trao đổi thương mại giữa hai đối tác chiến lược toàn diện đã tăng lên 16,46 tỷ USD, tức hơn 3 lần sau một thập niên.

Đáng chú ý, cán cân thương mại đã thay đổi theo hướng Việt Nam ngày càng có vị thế xuất khẩu rõ hơn. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 10,3 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Ấn Độ đạt 6,1 tỷ USD. Ba tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều tiếp tục đạt 4,8 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ tăng 25% lên 2,9 tỷ USD, còn nhập khẩu tăng 34%, đạt 1,8 tỷ USD.

Những con số này cho thấy Ấn Độ đã trở thành một đối tác thương mại lớn và đang tăng tốc của Việt Nam. Với dân số khoảng 1,43 tỷ người, quy mô thị trường khổng lồ, tầng lớp trung lưu gia tăng và vai trò ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, Ấn Độ là không gian thị trường mà doanh nghiệp Việt Nam khó có thể bỏ qua.

Nếu thương mại là điểm sáng, đầu tư vẫn là mảng còn nhiều dư địa. Tính đến tháng 3/2026, các nhà đầu tư Ấn Độ có 503 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký 1,117 tỷ USD, đứng thứ 26/154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Quy mô bình quân mỗi dự án đạt khoảng 2,36 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung 11,7 triệu USD/dự án.

Cơ cấu đầu tư của Ấn Độ tại Việt Nam tập trung nhiều nhất vào công nghiệp chế biến, chế tạo, với 62 dự án và 643,3 triệu USD vốn đăng ký, chiếm 54,7% tổng vốn. Tiếp theo là lĩnh vực sản xuất, phân phối điện, khí với 157 triệu USD; khai khoáng với 95 triệu USD. Về địa bàn, nhà đầu tư Ấn Độ đã có mặt tại 20/34 tỉnh, thành phố của Việt Nam. TP.HCM dẫn đầu với 348 dự án, tổng vốn 377,8 triệu USD, tiếp theo là Đắk Lắk với 303 triệu USD và Khánh Hòa với 94 triệu USD.

Ở chiều ngược lại, đầu tư của Việt Nam sang Ấn Độ cũng mới ở giai đoạn đầu. Đến tháng 3/2026, doanh nghiệp Việt có 30 dự án tại Ấn Độ, với tổng vốn gần 150,5 triệu USD, đứng thứ 17/88 địa bàn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam.

Điều này phản ánh một nghịch lý tương đối rõ: nền tảng chính trị tốt, thương mại tăng nhanh, nhưng dòng vốn đầu tư hai chiều vẫn chưa tương xứng. Đây cũng chính là dư địa lớn nhất của quan hệ kinh tế Việt Nam - Ấn Độ trong giai đoạn tới.

Doanh nghiệp Ấn Độ tại Việt Nam: từ nông nghiệp đến dược phẩm

Đằng sau các con số đầu tư là sự hiện diện ngày càng đa dạng của doanh nghiệp Ấn Độ tại Việt Nam, từ nông nghiệp chế biến, năng lượng, công nghệ thông tin đến hàng tiêu dùng, tài chính và dược phẩm.

Trong lĩnh vực nông nghiệp - chế biến, KCP Vietnam Industries là một trong những nhà đầu tư Ấn Độ lâu năm và tiêu biểu. Dự án Nhà máy Đường Sơn Hòa tại Đắk Lắk được ghi nhận là dự án lớn nhất của Ấn Độ tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký 94,5 triệu USD. Doanh nghiệp này cũng có kế hoạch mở rộng nhà máy đường và phát triển điện sinh khối, cho thấy xu hướng đầu tư không chỉ vào sản xuất nông nghiệp mà còn vào chuỗi giá trị năng lượng tái tạo gắn với nông nghiệp.

Trong lĩnh vực cà phê, doanh nghiệp Ấn Độ đang hiện diện ngày càng rõ tại Việt Nam. Công ty TNHH Cà phê Ngon tại Đắk Lắk, thành viên của CCL Products (India) Ltd., là dự án tiêu biểu với tổng vốn đăng ký 90 triệu USD, đặt tại Cụm công nghiệp Cư Kuin, ngay giữa vùng nguyên liệu cà phê trọng điểm của Việt Nam, với công suất thiết kế 10.000 tấn cà phê hòa tan/năm và dự kiến nâng lên 26.000 tấn/năm.

Cùng với đó, Tata Coffee Vietnam vận hành nhà máy cà phê hòa tan sấy lạnh tại Khu công nghiệp VSIP II, Bình Dương, công suất 5.000 tấn/năm, phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Hai dự án này cho thấy doanh nghiệp Ấn Độ không chỉ mua bán cà phê với Việt Nam, mà đã tham gia sâu vào khâu chế biến, xuất khẩu và nâng giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam.

Trong năng lượng, ONGC Videsh, cánh tay đầu tư quốc tế của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Ấn Độ, là đối tác lâu năm của Việt Nam trong lĩnh vực dầu khí. Một dự án năng lượng khác của doanh nghiệp Ấn Độ là Nhà máy điện mặt trời Infra 1 tại Khánh Hòa với tổng vốn đầu tư 71,9 triệu USD.

Trong công nghệ thông tin, HCLTech đại diện cho làn sóng doanh nghiệp công nghệ Ấn Độ tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam. Doanh nghiệp này bắt đầu hoạt động tại Việt Nam từ năm 2020, xem Việt Nam là một trung tâm cung cấp dịch vụ số, kỹ thuật, AI và điện toán đám mây cho khách hàng tại nhiều thị trường trong khu vực. Ngoài ra, Tech Mahindra cũng là một tên tuổi hiện diện tại Việt Nam trong lĩnh vực dịch vụ công nghệ.

Trong ngành hàng tiêu dùng, Wipro Consumer Care Vietnam có hoạt động sản xuất và phân phối tại Việt Nam, gắn với các sản phẩm chăm sóc cá nhân. Trong tài chính, Bank of India đã mở chi nhánh tại TP.HCM, đóng vai trò cầu nối tài chính cho hoạt động thương mại và đầu tư giữa doanh nghiệp hai nước.

Một lĩnh vực khác có tiềm năng lớn là dược phẩm. Ấn Độ được xem là một trong những trung tâm sản xuất thuốc generic lớn của thế giới, trong khi Việt Nam có nhu cầu cao về thuốc, nguyên liệu dược, thiết bị y tế và chuyển giao công nghệ sản xuất. Đây có thể là hướng hợp tác nổi bật trong giai đoạn tới, nhất là khi một số địa phương Việt Nam bắt đầu quan tâm đến mô hình khu công nghiệp dược công nghệ cao gắn với đối tác Ấn Độ.

Doanh nghiệp Việt Nam bước vào thị trường tỷ dân

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam cũng bắt đầu có những bước đi đáng chú ý vào thị trường Ấn Độ.

Nổi bật nhất là VinFast. Tháng 2/2024, doanh nghiệp này khởi công nhà máy sản xuất xe điện tích hợp đầu tiên tại bang Tamil Nadu, Ấn Độ. Dự án có định hướng trở thành trung tâm sản xuất xe điện trong khu vực, với công suất thiết kế lên tới 150.000 xe/năm.

Đây là một trong những bước đi lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường Ấn Độ, đồng thời cho thấy cách tiếp cận mới: không chỉ xuất khẩu sản phẩm, mà đầu tư sản xuất ngay tại thị trường mục tiêu.

Không chỉ dừng ở xe điện, Vingroup cũng đang mở rộng tầm nhìn tại Ấn Độ thông qua các kế hoạch nghiên cứu đầu tư quy mô lớn. Tập đoàn này và chính quyền bang Maharashtra đầu tháng này ký kết Biên bản ghi nhớ nghiên cứu đầu tư hệ sinh thái đa ngành, tổng vốn dự kiến khoảng 6,5 tỷ USD.

Về công nghệ, FPT là doanh nghiệp Việt Nam có hiện diện rõ tại Ấn Độ. Việc FPT Software mở văn phòng tại Hyderabad, một trong những trung tâm công nghệ lớn của Ấn Độ, mang ý nghĩa đáng chú ý.

Trong hàng không và du lịch, Vietjet là một trường hợp kinh doanh tiêu biểu. Việc hãng mở rộng mạng bay kết nối Việt Nam với nhiều điểm đến của Ấn Độ không chỉ phục vụ du lịch, mà còn tạo hạ tầng kết nối mềm cho thương mại, đầu tư, giáo dục, y tế và giao lưu nhân dân.

Không gian hợp tác mới

Quan hệ kinh tế Việt Nam - Ấn Độ trong giai đoạn tới sẽ không chỉ xoay quanh thương mại hàng hóa. Hai bên đang thúc đẩy hợp tác trong đổi mới sáng tạo, robot, khởi nghiệp, năng lượng nguyên tử, công nghệ sinh học, AI, bán dẫn, đất hiếm, dầu khí và năng lượng.

Đây là những lĩnh vực có tính bổ trợ cao. Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển công nghiệp bán dẫn và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất. Ấn Độ lại có thế mạnh về công nghệ thông tin, phần mềm, dược phẩm, nhân lực kỹ thuật, năng lượng tái tạo và thị trường tiêu dùng khổng lồ.

Du lịch cũng là một động lực kinh tế mềm đáng chú ý. Năm 2025, khách Ấn Độ đến Việt Nam đạt khoảng 750.000 lượt, tăng mạnh so với mức hơn 500.000 lượt năm 2024. Hiện giữa hai nước có khoảng 80 chuyến bay thẳng mỗi tuần. Đây là nền tảng quan trọng để hai nước mở rộng hợp tác hàng không, khách sạn, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch cưới, du lịch tâm linh và các dịch vụ liên quan.

Sau hơn nửa thế kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao, với một bên là nền kinh tế mở, năng động ở Đông Nam Á và một bên là thị trường tỷ dân đang vươn lên thành cực tăng trưởng toàn cầu, quan hệ kinh tế Việt Nam - Ấn Độ đang đứng trước cơ hội chuyển từ tiềm năng lớn sang hợp tác lớn.

Nhận lời mời của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Cộng hòa Ấn Độ từ ngày 5-7/5/2026.