Từ FDI công nghệ cao đến cơ hội nâng hạng và tái định giá TTCK Việt Nam

Nhiều năm qua, dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, khi làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu bước sang giai đoạn mới, trọng tâm không còn chỉ là các dự án sản xuất thâm dụng lao động mà đang chuyển dần sang lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và các ngành công nghiệp chiến lược.

Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc đổi mới định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo ngành. Trong đó, Bộ Chính trị xác định một số lĩnh vực cốt lõi cần ưu tiên thu hút vốn FDI như: Công nghiệp điện tử, chip bán dẫn và thiết bị số; trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật và chuỗi khối; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghiệp xanh; logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng, dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh cần ưu tiên thu hút các dự án, nhà đầu tư có công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, cam kết triển khai các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, đầu tư các kho dự trữ năng lượng, dự trữ hàng hoá cho khu vực và quốc tế, xây dựng trụ sở khu vực, trung tâm điều hành, trung tâm ngân quỹ, trung tâm mua sắm, trung tâm dịch vụ dùng chung có khả năng kết nối Việt Nam với mạng sản xuất, mạng dịch vụ và thị trường tài chính khu vực, thế giới.

Theo ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cần nhìn nhận thực tế rằng phần lớn doanh nghiệp AI tại Việt Nam hiện nay vẫn phát triển dựa trên việc sử dụng API (Application Programming Interface – phương thức trung gian kết nối các ứng dụng) hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có sẵn từ nước ngoài. Các doanh nghiệp chủ yếu tích hợp, tùy biến công nghệ để tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường thay vì sở hữu công nghệ lõi.

"Về bản chất, đây là việc sử dụng các nền tảng có sẵn, sau đó phát triển thêm các tính năng và xây dựng tệp người dùng. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chưa thực sự sở hữu công nghệ lõi", ông Hạnh nhận định.

Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu và rút ngắn thời gian thương mại hóa sản phẩm. Tuy nhiên, hạn chế là doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ gốc. Khi chi phí API tăng hoặc công nghệ nền tảng thay đổi, lợi thế cạnh tranh có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Điều này khiến khả năng xuất hiện ngay các doanh nghiệp AI hàng đầu mang tầm quốc tế tại Việt Nam trong ngắn hạn là không dễ dàng.

Với định hướng ưu tiên thu hút các dự án FDI công nghệ cao, Nghị quyết 10 được kỳ vọng sẽ tạo động lực quan trọng cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trước hết, sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và R&D sẽ kéo theo nhu cầu mạnh mẽ về hạ tầng số, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, an ninh mạng, hạ tầng viễn thông và dịch vụ công nghệ thông tin như FPT, CMG, CTR hay VGI.

Bên cạnh đó, khi các tập đoàn quốc tế mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam, nhu cầu về phát triển phần mềm, kiểm thử, thiết kế hệ thống nhúng, thiết kế vi mạch, dịch vụ dữ liệu và vận hành hệ thống AI cũng sẽ gia tăng, giúp các doanh nghiệp trong nước có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Đặc biệt, yêu cầu về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển nhà cung ứng nội địa và nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các dự án FDI chất lượng cao sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới, chuẩn quản trị quốc tế và mạng lưới khách hàng toàn cầu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Nghị quyết 10: Chất xúc cho xếp hạng tín nhiệm quốc gia

Một khía cạnh đáng chú ý khác là tác động gián tiếp của Nghị quyết 10 tới xếp hạng tín nhiệm quốc gia và chi phí vốn của nền kinh tế. Theo mục tiêu đề ra, Việt Nam phấn đấu thu hút khoảng 200 - 300 tỷ USD vốn FDI đăng ký và 150 - 200 tỷ USD vốn thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp nhận các dự án FDI chất lượng cao.

Hiện thực hóa các mục tiêu này, Việt Nam không chỉ gia tăng quy mô dòng vốn đầu tư dài hạn mà còn có cơ hội nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế thông qua các ngành công nghệ cao, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và nghiên cứu phát triển. Điều này có thể giúp cải thiện năng suất lao động, gia tăng giá trị xuất khẩu, củng cố cán cân thanh toán và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. Đây cũng là những yếu tố được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế đặc biệt quan tâm khi đánh giá mức độ tín nhiệm của một quốc gia.

Trong những năm gần đây, Việt Nam duy trì triển vọng tích cực nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, tăng trưởng cao và khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Việc thu hút thành công dòng vốn FDI chất lượng cao có thể tiếp tục củng cố các yếu tố nền tảng này, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia trong dài hạn.

Nâng cao xếp hạng tín nhiệm cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường vốn. Khi mức độ rủi ro quốc gia được cải thiện, chi phí huy động vốn của Chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp thường có xu hướng giảm theo. Đối với doanh nghiệp niêm yết, chi phí vốn thấp hơn đồng nghĩa với khả năng mở rộng đầu tư hiệu quả hơn, đồng thời làm giảm tỷ lệ chiết khấu trong các mô hình định giá tài sản.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 10 cũng đặt mục tiêu phát triển đồng bộ thị trường tài chính và thị trường vốn theo hướng hiện đại, minh bạch, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Việc nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư và củng cố vị thế tín nhiệm quốc gia được xem là những yếu tố hỗ trợ quan trọng cho tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.

Hiện tại, TTCK Việt Nam đã được tổ chức FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi. Dù vậy, một khi các điều kiện về hạ tầng giao dịch, cơ chế thanh toán, công bố thông tin và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục được hoàn thiện, cơ hội để Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của MSCI sẽ trở nên rõ nét hơn.