Từ bột ngọt, bồn cầu đến kính và máy xúc: Những cổ phiếu 'ăn theo' cơn sốt AI tăng mạnh ra sao

Thị trường chứng khoán toàn cầu đang chứng kiến giai đoạn mới của làn sóng "AI trade", tức xu hướng mua cổ phiếu của các doanh nghiệp được kỳ vọng hưởng lợi từ AI (trí tuệ nhân tạo).

Nếu ở giai đoạn đầu, dòng tiền chủ yếu tập trung vào các nhà sản xuất chip như Nvidia, AMD hay Broadcom, thì nay nhà đầu tư bắt đầu mở rộng sang các doanh nghiệp nằm sâu hơn trong chuỗi cung ứng: vật liệu đóng gói bán dẫn, cáp quang, photomask, thiết bị điện, hệ thống làm mát, lớp phủ công nghiệp và hạ tầng trung tâm dữ liệu.

Những cái tên tưởng chừng như không liên quan đến AI như Ajinomoto (làm bột ngọt), Toto (sản xuất bồn cầu), Corning (làm kính), Caterpillar (chế tạo máy xúc) và Vertiv (cung cấp hệ thống điện và làm mát), nhưng có điểm chung là nắm các mắt xích thiết yếu trong chuỗi cung ứng hạ tầng AI.

Đây là những doanh nghiệp không nhất thiết tạo ra mô hình AI, phần mềm AI hay chip AI. Nhiều cái tên thậm chí có lịch sử hàng trăm năm trong các ngành truyền thống. Tuy nhiên, khi nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu và sản xuất chip AI bùng nổ, các sản phẩm ngách của họ bất ngờ được săn đón trong chuỗi cung ứng.

Chi tiêu cho hạ tầng AI còn tăng mạnh

Các dự báo mới nhất cho thấy làn sóng chi tiêu cho hạ tầng AI (AI capex) chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Goldman Sachs Global Institute ước AI capex toàn cầu có thể đạt 765 tỷ USD trong năm 2026, sau đó tăng lên 1.600 tỷ USD mỗi năm vào năm 2031, bao gồm chi tiêu cho chip tăng tốc, trung tâm dữ liệu, điện năng và các lớp hạ tầng hỗ trợ khác.

Trong một báo cáo khác, Goldman Sachs Research cho biết dự báo đồng thuận của Phố Wall về chi tiêu vốn năm 2026 của nhóm hyperscaler AI (các tập đoàn công nghệ quy mô siêu lớn đang đầu tư mạnh vào hạ tầng AI) đã tăng lên 527 tỷ USD, từ mức 465 tỷ USD ở đầu mùa báo cáo quý III/2025, cho thấy các ước tính capex liên tục được điều chỉnh tăng.

Goldman cũng lưu ý nhóm cổ phiếu hạ tầng AI đã tăng mạnh hơn tốc độ điều chỉnh dự báo lợi nhuận, hàm ý thị trường đang phản ánh kỳ vọng rất lớn.

Morgan Stanley nhìn nhận làn sóng AI giống một chu kỳ xây dựng công nghiệp hơn là một câu chuyện phần mềm thuần túy. Tổ chức này ước tính chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể đạt khoảng 2.900 tỷ USD đến năm 2028, được thúc đẩy bởi nhu cầu tính toán vượt xa nguồn cung.

Morgan Stanley cho rằng bốn tập đoàn Amazon, Microsoft, Alphabet và Meta có thể chi khoảng 630 tỷ USD cho trung tâm dữ liệu và chip AI trong năm 2026, tương đương hơn bốn lần mức năm 2023.

Điều này lý giải vì sao dòng tiền không chỉ đổ vào Nvidia hay AMD, mà còn lan sang những công ty cung cấp thứ giúp AI vận hành trong thế giới thực: điện, làm mát, cáp quang, vật liệu bán dẫn, sơn phủ, khuôn quang khắc (photomask), máy phát điện và thiết bị xây dựng.

Ajinomoto: Từ bột ngọt đến vật liệu không thể thiếu cho chip AI

Trường hợp gây chú ý nhất là Ajinomoto, tập đoàn Nhật Bản nổi tiếng với bột ngọt. Ít ai ngờ rằng bên cạnh mảng gia vị, Ajinomoto còn sản xuất Ajinomoto Build-up Film, hay ABF – vật liệu cách điện dùng trong đế nền bán dẫn tiên tiến.

ABF được sử dụng trong đóng gói CPU và GPU hiện đại, nằm giữa các con chip và giúp hệ thống dây đồng trong bộ xử lý không bị chập mạch. Theo City AM, Ajinomoto hiện nắm hơn 95% thị trường toàn cầu đối với loại vật liệu này, và "mọi chip AI vận hành trong mọi trung tâm dữ liệu đều cần đến nó".

Quỹ đầu tư hoạt động Palliser Capital cho rằng Ajinomoto đang nắm một "thế độc quyền hạ tầng AI" nhưng chưa khai thác hết giá trị thương mại. Palliser từng đề xuất công ty tăng giá ABF hơn 30%, với lập luận rằng vật liệu này chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong giá bán của một GPU.

Cổ phiếu Ajinomoto hiện tăng 47,97% so với cuối năm 2025, phản ánh kỳ vọng ngày càng lớn của thị trường vào mảng vật liệu điện tử của tập đoàn gia vị Nhật Bản.

Toto: Hãng bồn cầu thành cổ phiếu bán dẫn

Một ví dụ khác đến từ Toto, hãng sản xuất bồn cầu và thiết bị vệ sinh nổi tiếng của Nhật Bản. Toto hiện được nhà đầu tư chú ý nhờ mảng gốm sứ tiên tiến, đặc biệt là các mâm kẹp tĩnh điện dùng trong sản xuất chip nhớ.

Toto sản xuất các linh kiện quan trọng trong sản xuất chip nhớ. Khi mua cổ phần Toto, Palliser Capital gọi công ty là "doanh nghiệp hưởng lợi từ bộ nhớ AI bị định giá thấp và bị bỏ qua nhiều nhất".

Doanh số mâm kẹp tĩnh điện của Toto đã tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, trở thành mảng tăng trưởng nhanh nhất của công ty. Cổ phiếu Toto tăng 22% chỉ riêng trong tháng 5, đưa mức tăng từ đầu năm 2026 lên hơn 50%.

Đến nay, cổ phiếu Toto tăng gần 50% so với cuối năm 2025.

Corning: Cáp quang trở thành hạ tầng chiến lược của AI

Không chỉ các công ty Nhật Bản, làn sóng AI còn đưa Corning, nhà sản xuất kính 175 năm tuổi của Mỹ, vào tâm điểm. Corning từng nổi tiếng với kính công nghiệp, vật liệu quang học và cáp quang. Nay, cáp quang của công ty trở thành thành phần kết nối quan trọng trong các trung tâm dữ liệu AI.

Cổ phiếu Corning đã tăng 12% hôm 6/5/2026 sau khi Nvidia công bố kế hoạch đầu tư 500 triệu USD vào công ty nhằm mở rộng sản xuất cáp quang. Corning cũng có thỏa thuận bán cáp cho Meta theo hợp đồng nhiều năm trị giá lên tới 6 tỷ USD.

Cổ phiếu Corning đã tăng khoảng 103,6% so với cuối năm 2025.

Caterpillar: Máy xúc, turbine và điện cho trung tâm dữ liệu

Caterpillar là một trường hợp "AI trade" theo nghĩa rất vật lý. Công ty được biết đến với máy xúc, xe ủi và thiết bị xây dựng, nhưng đang hưởng lợi từ nhu cầu điện và hạ tầng cho trung tâm dữ liệu.

Các trung tâm dữ liệu AI cần nguồn điện lớn, hệ thống dự phòng, máy phát, turbine và thiết bị xây dựng. Lợi nhuận và doanh thu của Caterpillar tăng nhờ nhu cầu mạnh đối với thiết bị phát điện công suất lớn dùng trong trung tâm dữ liệu. Công ty cũng đang tìm cách tăng hơn gấp đôi công suất động cơ turbine trước năm 2030 và triển khai chương trình đầu tư nhà máy lớn nhất trong 15 năm.

Ông David Miller, Giám đốc đầu tư tại Catalyst Funds, gọi Caterpillar là cổ phiếu "cuốc xẻng" theo đúng nghĩa đen, bởi máy móc và thiết bị của hãng phục vụ trực tiếp quá trình xây dựng hạ tầng AI.

Cổ phiếu Caterpillar hiện tăng khoảng 61,8% so với cuối năm 2025.

Vertiv và Delta Electronics: Điện và làm mát trở thành "mỏ vàng"

Nếu chip là bộ não của AI, thì điện và làm mát là hệ tuần hoàn. Các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng điện rất lớn và sinh ra nhiều nhiệt hơn trung tâm dữ liệu truyền thống. Điều này đưa các doanh nghiệp cung cấp hệ thống điện, làm mát và quản lý nhiệt vào nhóm hưởng lợi trực tiếp.

Cổ phiếu Vertiv đã tăng hơn 2.000% trong ba năm qua nhờ nhu cầu hệ thống điện và làm mát phục vụ trung tâm dữ liệu. Từ đầu năm nay, cổ phiếu Vertiv đã tăng khoảng 121,5%.

Các công ty châu Á cung cấp dịch vụ tương tự, như Delta Electronics, cũng tăng mạnh. Delta là nhà cung cấp lớn các giải pháp nguồn điện và làm mát cho trung tâm dữ liệu AI, dù công ty cảnh báo chi phí có thể tăng trong các quý tới do giá dầu và thiếu hụt vật liệu.

Dai Nippon Printing: Từ in ấn đến photomask cho chip thế hệ mới

Dai Nippon Printing (DNP) được thành lập năm 1876 và khởi đầu trong lĩnh vực in ấn sách, tạp chí, bao bì và manga. Nhưng kỹ năng cốt lõi của ngành in – chuyển mẫu hình chính xác lên bề mặt – lại có điểm tương đồng với công nghệ quang khắc trong sản xuất bán dẫn.

DNP là một trong số ít công ty có thể sản xuất photomask, các tấm khuôn chính xác dùng để chiếu thiết kế mạch lên silicon trong quá trình sản xuất chip. Năm 2024, DNP được chọn làm nhà thầu phụ cho Rapidus, nhà sản xuất chip được chính phủ Nhật Bản hậu thuẫn, với mục tiêu sản xuất hàng loạt vào năm 2027.

Cổ phiếu Dai Nippon Printing đã tăng 10,73% so với cuối năm 2025.

Chuyên gia: Thị trường sẽ chọn lọc hơn

Các chuyên gia cho rằng cơn sốt AI đang bước sang giai đoạn chọn lọc hơn. Thay vì chỉ mua cổ phiếu chip, nhà đầu tư đang tìm đến các doanh nghiệp nằm ở "điểm nghẽn" của hạ tầng AI – từ vật liệu đóng gói bán dẫn, cáp quang, photomask, hệ thống điện, làm mát cho đến máy phát điện và thiết bị xây dựng trung tâm dữ liệu.

Ông Sean Sun, nhà quản lý danh mục tại Thornburg Investment Management, nhận định có khá nhiều công ty Nhật Bản chỉ làm rất tốt một hoặc hai thứ, nhưng đột nhiên trở nên được săn đón mạnh mẽ. Nhận định này phù hợp với các trường hợp như Ajinomoto, Toto hay Dai Nippon Printing.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo không phải mọi cổ phiếu gắn mác AI đều giống nhau. Một số công ty có sản phẩm thật, doanh số thật và vị thế rõ ràng trong chuỗi cung ứng. Nhưng cũng có những trường hợp chỉ mới đổi tên, công bố chiến lược AI hoặc chuyển hướng kinh doanh, khiến giá cổ phiếu tăng vọt trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng hạ nhiệt.

Bài học từ thời kỳ dot-com cho thấy các câu chuyện "ăn theo" công nghệ có thể tạo ra đà tăng rất mạnh, nhưng cũng dễ đảo chiều nếu lợi nhuận thực tế không theo kịp kỳ vọng.