Trình Quốc hội cơ chế đặc thù bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo

Sáng 3/8, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng trình bày tờ trình, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết, việc ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; thúc đẩy phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân cũng như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo dự thảo Nghị quyết, văn bản quy định các nguyên tắc xử lý vi phạm pháp luật, trong đó nhấn mạnh việc phân biệt rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự; phân định giữa hành vi cố ý vụ lợi, tham nhũng, tiêu cực với những rủi ro phát sinh trong quá trình đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức và người được giao thực hiện nhiệm vụ có hành vi vi phạm trong quá trình đổi mới, sáng tạo, dự thảo quy định chỉ được xem xét áp dụng cơ chế đặc thù khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Cụ thể, việc thực hiện phải xuất phát từ động cơ vì lợi ích chung, không vì vụ lợi, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đã báo cáo, xin ý kiến hoặc thực hiện theo quyết định của cấp có thẩm quyền, đồng thời chủ động khắc phục hậu quả nếu phát sinh.

Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện này, người vi phạm có thể được miễn hoặc không áp dụng một số chế tài theo quy định của nghị quyết, qua đó tạo cơ chế bảo vệ những người dám đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ.

"Khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất"

Thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Về quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho hay, đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành áp dụng đối với các trường hợp không tham nhũng, thực hiện vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không còn khiếu nại, tố cáo; không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm" nhằm tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các trường hợp vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, cơ quan này đề nghị làm rõ đối tượng là người "gây thiệt hại" hay "gặp thiệt hại"; rà soát mối quan hệ với quy định của Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; đồng thời cụ thể hóa các điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch, tránh bị lợi dụng.

Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành các cơ chế hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích.

Cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu; quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án, đồng thời rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Đối với miễn trách nhiệm hình sự, ông Phan Văn Mãi cho rằng việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. Theo ông, cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố liên quan, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.