Trái phiếu chính phủ toàn cầu tiếp tục bị bán tháo

Lợi suất trái phiếu chính phủ từ Mỹ, Nhật Bản đến Anh và eurozone đồng loạt lên đỉnh nhiều năm khi giá năng lượng làm sống lại nỗi lo lạm phát, trong lúc nguồn cung nợ lớn và rủi ro tài khóa khiến nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn.

Lợi suất lập đỉnh từ Mỹ đến Nhật Bản

Đợt biến động tập trung vào trái phiếu chính phủ dài hạn tại các nền kinh tế phát triển, phản ánh việc thị trường đang định giá lại triển vọng lạm phát, lãi suất và khả năng hấp thụ khối lượng nợ ngày càng lớn.

Trong phiên 1/9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên 4,798%, cao nhất kể từ tháng 1/2025. Lợi suất 30 năm lên khoảng 5,27%, quay lại vùng cao nhất kể từ năm 2007.

Tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm chạm 3%, lần đầu tiên kể từ tháng 9/1996. Lợi suất kỳ hạn 2 năm lên 1,81%, cao nhất 31 năm; kỳ hạn 5 năm đạt kỷ lục 2,265%, còn lợi suất 30 năm lên khoảng 4,18%.

Ở châu Âu, lợi suất trái phiếu chính phủ Đức 10 năm lên 3,35-3,36%, cao nhất kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu Anh cùng kỳ hạn vượt 5,25%, mức chưa từng thấy kể từ khủng hoảng tài chính năm 2008.

Lợi suất tăng đồng nghĩa giá trái phiếu giảm, trong đó trái phiếu kỳ hạn dài nhạy cảm hơn với thay đổi của lãi suất và kỳ vọng lạm phát. Tuy nhiên, diễn biến hiện nay chưa phải cuộc bán tháo mọi loại trái phiếu tại tất cả các nước, mà tập trung ở phần dài của đường cong lợi suất tại các nền kinh tế phát triển.

Một nguyên nhân chính là căng thẳng Trung Đông leo thang trở lại. Giá dầu Brent tăng khoảng 2%, lên 92,10 USD/thùng trong phiên 1/9 sau khi Mỹ và Iran lần đầu tiên trong khoảng một tháng nối lại các cuộc tấn công trực tiếp. Giá khí tự nhiên tại châu Âu cũng tiến lên vùng cao nhất kể từ tháng 3.

Giá năng lượng cao hơn làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và tiêu dùng. Đối với nhà đầu tư trái phiếu, lạm phát cao làm giảm giá trị thực của các khoản lãi cố định nhận được trong tương lai, khiến họ chỉ sẵn sàng nắm giữ trái phiếu nếu lợi suất tăng.

Tai Hui, chiến lược gia trưởng thị trường châu Á – Thái Bình Dương tại J.P. Morgan Asset Management, cảnh báo tình trạng bế tắc tại Trung Đông có thể giữ giá năng lượng ở mức cao trong những tháng tới. Tồn kho giảm và nhu cầu nhiên liệu mùa đông ở Bắc bán cầu tạo thêm rủi ro tăng đối với lạm phát.

Theo ước tính nhanh của Eurostat, lạm phát eurozone tháng 8 tăng lên 3,3%, từ 2,9% trong tháng 7. Giá năng lượng tăng 14,3% so với cùng kỳ, cao hơn mức 10,3% của tháng trước, củng cố kỳ vọng Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ tiếp tục nâng lãi suất.

Tại Mỹ, phát biểu cứng rắn về lạm phát của Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Kevin Warsh ngày 28/8 khiến thị trường đánh giá lại triển vọng chính sách. Trong phiên 1/9, hợp đồng lãi suất định giá khoảng 65% khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 9, so với khoảng 40% một tuần trước.

Andrew Lilley, chiến lược gia trưởng về lãi suất tại Barrenjoey, cho rằng phần lớn đợt bán tháo mới nhất phản ánh việc nhà đầu tư đánh giá lại đường đi của lãi suất Fed.

Phía sau cú sốc năng lượng là vấn đề mang tính cấu trúc hơn: nhu cầu vay của chính phủ và doanh nghiệp tăng, trong khi các ngân hàng trung ương không còn mua trái phiếu với quy mô như trước.

Nợ liên bang Mỹ ở mức khoảng 40.080 tỷ USD vào ngày 27/8, tăng từ 37.640 tỷ USD cuối năm 2025. Thâm hụt ngân sách lớn buộc Bộ Tài chính Mỹ phát hành thêm trái phiếu để tài trợ chi tiêu và đảo nợ, làm tăng lượng tài sản thị trường phải hấp thụ.

Tại Nhật Bản, tổng dư nợ trái phiếu và các khoản vay của chính phủ trung ương đạt 1.346.700 tỷ yen vào cuối tháng 6/2026, tăng 2.800 tỷ yen so với cuối tháng 3. Chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi còn thúc đẩy đầu tư vào AI, bán dẫn và các lĩnh vực chiến lược, đồng thời hỗ trợ người dân trước chi phí sinh hoạt tăng.

Anh và một số nền kinh tế châu Âu đối mặt với bài toán tương tự: nhu cầu chi tiêu lớn trong khi tăng trưởng không cao và chi phí trả lãi đi lên. Nhà đầu tư vì vậy đòi hỏi lợi suất cao hơn khi nắm giữ trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10–30 năm.

Một yếu tố khác là các tập đoàn công nghệ tăng phát hành trái phiếu để xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip và tài trợ hạ tầng AI. Lượng trái phiếu doanh nghiệp mới cạnh tranh với nợ chính phủ để thu hút dòng tiền từ các quỹ đầu tư.

Sức ép lan sang cổ phiếu và chi phí vay

Việc lợi suất đồng loạt tăng không có nghĩa nguyên nhân tại các thị trường hoàn toàn giống nhau. Theo Frances Cheung, trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối và lãi suất tại OCBC, tại châu Âu và Anh, lợi suất tăng chủ yếu liên quan đến kỳ vọng lạm phát cao hơn. Tại Mỹ, lợi suất thực đóng vai trò lớn hơn, dù kỳ vọng lạm phát cũng đang đi lên.

Lợi suất thực – lợi suất sau khi tính đến lạm phát – có thể tăng khi triển vọng tăng trưởng được cải thiện, nhưng cũng bị đẩy lên bởi nguồn cung trái phiếu lớn, thâm hụt ngân sách và yêu cầu lợi tức cao hơn của nhà đầu tư đối với các kỳ hạn dài.

Tại Nhật Bản, lợi suất tăng do áp lực lạm phát, kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tiếp tục nâng lãi suất, thu hẹp mua trái phiếu và những lo ngại về tình hình tài khóa. Vì vậy, việc lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm chạm 3% có thể được xem là một dấu mốc trong quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ.

Masahiko Loo, chiến lược gia cao cấp tại State Street Investment Management, cho rằng thị trường đang định giá một chế độ lạm phát và lãi suất trung tính cao hơn, cùng nguồn cung trái phiếu lớn hơn. Theo ông, diễn biến hiện tại giống việc người mua trở nên thận trọng hơn là một làn sóng bán hoảng loạn.

Dù chưa phải khủng hoảng thanh khoản, đợt bán tháo đã làm tăng chi phí vốn. Lợi suất trái phiếu chính phủ là mức tham chiếu đối với lãi suất vay mua nhà, tín dụng doanh nghiệp và định giá các loại tài sản khác.

Đợt bán tháo có thể lan rộng thông qua sự dịch chuyển của dòng vốn quốc tế. Khi trái phiếu chính phủ Nhật Bản mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, các ngân hàng, công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí nước này có thể ưu tiên đầu tư trong nước, thay vì tiếp tục phân bổ vốn vào trái phiếu chính phủ Mỹ, châu Âu và Úc.

Thị trường trái phiếu hiện chưa phát tín hiệu về một cuộc khủng hoảng trên diện rộng. Nhưng nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, các ngân hàng trung ương tiếp tục thắt chặt và kế hoạch phát hành nợ không giảm, chi phí vay của chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình sẽ khó sớm trở lại mặt bằng thấp trước đây.