Tòa phúc thẩm cho phép Mỹ tiếp tục thu thuế nhập khẩu 10%

Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ ngày 11/6 cho phép chính phủ tiếp tục thu mức thuế nhập khẩu 10% trong thời gian vụ kiện liên quan đến chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump tiếp tục được xem xét.

Chiến thắng tạm thời của Nhà Trắng

Theo AP, quyết định này là một "chiến thắng thủ tục" quan trọng đối với Nhà Trắng, bởi nếu không được tòa phúc thẩm chấp thuận, chính phủ Mỹ có thể phải dừng ngay việc thu mức thuế đang áp dụng với hàng hóa nhập khẩu từ nhiều đối tác thương mại.

Tuy nhiên, phán quyết mới không đồng nghĩa chính sách thuế 10% đã được xác nhận là hợp pháp về mặt nội dung. Tòa phúc thẩm chỉ cho phép chính phủ Mỹ tiếp tục thu thuế trong giai đoạn xét xử, trong khi các bên tiếp tục tranh luận về việc Tổng thống có vượt quá thẩm quyền được Quốc hội trao hay không.

Trọng tâm của vụ kiện là mức thuế nhập khẩu 10% được chính quyền Trump áp dụng trên diện rộng, dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế nhập khẩu trong một số trường hợp nhằm xử lý các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến cán cân thanh toán quốc tế.

Chính quyền Trump lập luận rằng tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài của Mỹ với nhiều đối tác là một vấn đề đủ nghiêm trọng để kích hoạt quyền áp thuế theo Điều 122. Từ đó, Nhà Trắng cho rằng mức thuế 10% là công cụ cần thiết nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế Mỹ và tạo đòn bẩy trong đàm phán thương mại.

Ngược lại, các doanh nghiệp nhập khẩu và một số bang khởi kiện cho rằng Nhà Trắng đã sử dụng Điều 122 quá rộng, biến một điều khoản có phạm vi hạn chế thành công cụ áp thuế phổ quát. Theo lập luận của bên nguyên đơn, chính sách thuế quan diện rộng cần có sự ủy quyền rõ ràng hơn từ Quốc hội, thay vì chỉ dựa vào quyền hành pháp.

Trước đó, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã ra phán quyết bất lợi cho chính quyền Trump, cho rằng mức thuế 10% không được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, quyết định mới của tòa phúc thẩm đã tạm thời chặn tác động của phán quyết này, qua đó cho phép chính phủ Mỹ tiếp tục thu thuế trong khi vụ kiện được xem xét ở cấp cao hơn.

Tranh cãi về quyền áp thuế của Tổng thống

Vụ kiện không chỉ liên quan đến một mức thuế cụ thể, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về ranh giới quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội trong chính sách thương mại.

Theo Hiến pháp Mỹ, Quốc hội có quyền đánh thuế và điều tiết thương mại với nước ngoài. Trong nhiều thập kỷ, Quốc hội đã trao cho Tổng thống một số quyền nhất định để áp thuế hoặc hạn chế nhập khẩu trong các tình huống đặc biệt. Tuy nhiên, tranh cãi hiện nay nằm ở việc liệu Nhà Trắng có đang sử dụng các điều khoản đó vượt quá mục đích ban đầu hay không.

Nếu tòa án cuối cùng đứng về phía chính quyền Trump, điều này có thể mở rộng đáng kể dư địa cho Tổng thống Mỹ sử dụng thuế quan như một công cụ chính sách đối ngoại và thương mại. Ngược lại, nếu tòa án bác bỏ lập luận của Nhà Trắng, chính quyền sẽ phải tìm kiếm căn cứ pháp lý khác hoặc chờ sự phê chuẩn rõ ràng hơn từ Quốc hội.

AP nhận định vụ kiện có khả năng tiếp tục được đưa lên Tòa án Tối cao, bởi đây là vấn đề có ý nghĩa lớn đối với quyền lực hành pháp trong lĩnh vực thương mại.

Doanh nghiệp Mỹ tiếp tục chịu chi phí thuế

Đối với các nhà nhập khẩu Mỹ, quyết định của tòa phúc thẩm đồng nghĩa mức thuế 10% vẫn tiếp tục được tính vào chi phí nhập khẩu trong ngắn hạn. Các doanh nghiệp vì vậy chưa thể kỳ vọng chính sách thuế quan được gỡ bỏ ngay bằng con đường pháp lý.

Nếu các tòa án sau này xác định mức thuế là bất hợp pháp, các khoản thuế đã nộp có thể phải được hoàn trả kèm lãi. Tuy nhiên, kịch bản đó vẫn phụ thuộc vào phán quyết cuối cùng và có thể mất thêm thời gian.

Một điểm đáng chú ý là Điều 122 chỉ cho phép Tổng thống áp thuế trong thời hạn nhất định nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội. Vì vậy, mức thuế 10% hiện tại có tính chất tạm thời và dự kiến hết hạn vào ngày 24/7.

Điều này khiến chính quyền Trump phải tìm kiếm các căn cứ pháp lý khác nếu muốn duy trì chính sách thuế quan trong thời gian dài hơn. Một trong những hướng đi đang được Washington thúc đẩy là sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Đầu tháng 6, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đề xuất áp thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế. Lý do được đưa ra là các đối tác này chưa có hành động đầy đủ nhằm xử lý vấn đề hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.

Đề xuất này vẫn trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng và chưa phải quyết định cuối cùng. Tuy nhiên, nó cho thấy chính quyền Trump đang chuẩn bị cho kịch bản chuyển từ một sắc thuế tạm thời sang các biện pháp thuế quan có cơ sở pháp lý cụ thể hơn, được thiết kế theo từng nhóm nước, từng ngành hàng hoặc từng vấn đề thương mại.

Đối với thị trường toàn cầu, quyết định của tòa phúc thẩm kéo dài trạng thái bất định trong chính sách thương mại của Mỹ. Các doanh nghiệp xuất khẩu vào Mỹ chưa thể loại bỏ rủi ro thuế quan khỏi kế hoạch kinh doanh, trong khi các nhà nhập khẩu Mỹ cũng khó dự báo chi phí trong nửa cuối năm.

Về ngắn hạn, phán quyết mới không tạo thêm một cú sốc thuế quan mới, bởi mức thuế 10% đã được áp dụng.

Còn về trung hạn, rủi ro lớn hơn nằm ở việc Mỹ có thể thay thế mức thuế 10% bằng các công cụ thuế quan khác, có phạm vi hẹp hơn nhưng bền vững hơn về pháp lý. Khi đó, tác động đối với từng nền kinh tế và từng ngành hàng có thể khác nhau, tùy thuộc vào cách Washington xác định rủi ro về xuất xứ, lao động, chuỗi cung ứng và an ninh kinh tế.