Tisco và nghịch lý doanh thu nghìn tỷ, lợi nhuận mỏng

Thị trường thép Việt Nam duy trì đà tăng trong nửa đầu năm 2026, khi nhu cầu được hỗ trợ bởi đầu tư công, xây dựng hạ tầng và thị trường bất động sản dần khởi sắc.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), các doanh nghiệp thành viên sản xuất 18,21 triệu tấn thép thành phẩm trong 6 tháng đầu năm, tăng 15,1% so với cùng kỳ; bán hàng đạt gần 17,95 triệu tấn, tăng 14,2%. Ở khâu thượng nguồn, sản xuất thép thô đạt 15,18 triệu tấn, tăng 26,9%, trong khi tiêu thụ tăng 25,5%, lên 14,81 triệu tấn.

Đà tăng của thị trường cũng phản ánh khá rõ vào kết quả kinh doanh quý II của nhiều doanh nghiệp thép niêm yết.

Thép Hòa Phát (HPG) đạt hơn 55.158 tỷ đồng doanh thu, tăng 54% so với cùng kỳ; lợi nhuận ròng đạt 6.371 tỷ đồng, tăng 50%. Tổng công ty Thép Việt Nam (TVN) ghi nhận hơn 11.090 tỷ đồng doanh thu thuần, giảm khoảng 6%, nhưng lợi nhuận trước thuế đạt hơn 510 tỷ đồng, tăng gần 69%. Hoa Sen (HSG) báo lãi 382 tỷ đồng, tăng 39%, trong khi Thép Nam Kim (NKG) chuyển từ lỗ 2,7 tỷ đồng sang lãi hơn 104 tỷ đồng.

Một số doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn như SMC, CBI và BCA cũng chuyển từ thua lỗ trong quý II/2025 sang có lợi nhuận trong quý II năm nay.

Dù mức độ phục hồi khác nhau giữa từng doanh nghiệp và từng phân khúc sản phẩm, xu hướng chung là lợi nhuận của phần lớn doanh nghiệp thép được cải thiện.

Top 5 doanh thu, lợi nhuận chỉ đứng thứ 12

Trong bức tranh đó, CTCP Gang thép Thái Nguyên (Tisco, UPCoM: TIS) lại cho thấy một nghịch lý đáng chú ý.

Quý II/2026, doanh thu của Tisco đạt gần 3.260 tỷ đồng, chỉ giảm 4% so với cùng kỳ và vẫn đứng thứ 5 trong nhóm doanh nghiệp thép niêm yết được thống kê. Tuy nhiên, lợi nhuận ròng chỉ đạt 8,3 tỷ đồng, giảm 43% so với cùng kỳ và chỉ đứng thứ 12.

Khoảng cách giữa quy mô doanh thu và lợi nhuận càng rõ khi đặt Tisco cạnh một số doanh nghiệp có doanh thu tương đương hoặc thấp hơn.

Tôn Đông Á (GDA) đạt hơn 3.065 tỷ đồng doanh thu trong quý II nhưng tạo ra hơn 93 tỷ đồng lợi nhuận ròng. Ống thép Việt Đức (VGS) có doanh thu hơn 2.365 tỷ đồng nhưng lãi gần 58 tỷ đồng.

Trong khi đó, với gần 3.260 tỷ đồng doanh thu, Tisco chỉ thu về 8,3 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.

Nếu nhìn lũy kế nửa đầu năm, kết quả của Tisco tích cực hơn. Doanh thu thuần đạt hơn 6.902 tỷ đồng, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ; lợi nhuận gộp đạt gần 270 tỷ đồng, tăng hơn 37%. Lợi nhuận trước thuế đạt hơn 33 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế hơn 23 tỷ đồng, đều tăng mạnh so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, quy mô lợi nhuận vẫn khá nhỏ so với doanh thu.

Biên lợi nhuận gộp 6 tháng của Tisco chỉ khoảng 3,9%, còn biên lợi nhuận sau thuế khoảng 0,34%. Tính bình quân, cứ 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp giữ lại chưa tới 0,4 đồng lợi nhuận sau thuế. Đây là khoảng cách đáng chú ý đối với một doanh nghiệp có quy mô doanh thu thuộc nhóm đầu trong các doanh nghiệp thép niêm yết.

Biên gộp cải thiện, lợi nhuận vẫn giảm

Điểm đáng chú ý là lợi nhuận quý II của Tisco giảm không phải do khả năng sinh lời ở tầng lợi nhuận gộp xấu đi.

Báo cáo tài chính cho thấy doanh thu quý II giảm so với cùng kỳ, nhưng giá vốn cũng giảm và với tốc độ nhanh hơn. Nhờ đó, lợi nhuận gộp tăng từ khoảng 111,6 tỷ đồng lên 135,1 tỷ đồng, tương đương tăng hơn 21% so với cùng kỳ.

Phần cải thiện ở tầng lợi nhuận gộp chịu áp lực từ chi phí hoạt động. Chi phí bán hàng tăng từ 15,8 tỷ đồng lên gần 25 tỷ đồng, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp tăng từ 61,5 tỷ đồng lên hơn 76 tỷ đồng. Tổng hai khoản tăng khoảng 23,7 tỷ đồng, gần tương đương phần lợi nhuận gộp tăng thêm.

Tuy nhiên, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh của Tisco vẫn tăng từ 11,7 tỷ đồng lên hơn 13 tỷ đồng. Nguyên nhân chính khiến lợi nhuận cuối cùng giảm nằm ở hoạt động khác: quý II/2025 doanh nghiệp ghi nhận hơn 10,4 tỷ đồng lợi nhuận khác, trong khi quý II năm nay khoản này âm hơn 0,2 tỷ đồng.

Do đó, lợi nhuận trước thuế giảm từ hơn 22,1 tỷ đồng xuống khoảng 12,8 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế hợp nhất giảm hơn 43%, xuống còn khoảng 8,24 tỷ đồng.

Diễn biến này cho thấy hoạt động kinh doanh cốt lõi của Tisco trong quý II không suy giảm tương ứng với mức giảm của lợi nhuận sau thuế. Tuy nhiên, nền lợi nhuận từ quy mô doanh thu hàng nghìn tỷ đồng vẫn rất mỏng, khiến biến động của các khoản thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh có thể tạo ra thay đổi lớn đối với lợi nhuận cuối cùng.

Điều này cũng thể hiện ngay trong kế hoạch kinh doanh năm 2026.

Tisco đặt mục tiêu đạt hơn 15.700 tỷ đồng doanh thu, sản xuất và tiêu thụ khoảng 785.000 tấn thép cán, còn kế hoạch lợi nhuận trước thuế chỉ khoảng 6,3 tỷ đồng. Sau nửa năm, doanh thu 6.902 tỷ đồng mới tương đương khoảng 44% kế hoạch, trong khi lợi nhuận trước thuế hơn 33 tỷ đồng đã gấp hơn 5 lần mục tiêu cả năm.

Nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ hoàn thành kế hoạch lợi nhuận, kết quả này khá ấn tượng. Nhưng mức vượt lớn chủ yếu đến từ việc kế hoạch lợi nhuận ban đầu được đặt ở mức rất thấp.

Với hơn 15.700 tỷ đồng doanh thu nhưng chỉ khoảng 6,3 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, biên lợi nhuận trước thuế theo kế hoạch chỉ khoảng 0,04%.

Vì vậy, việc vượt xa kế hoạch lợi nhuận chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh của Tisco.

Vấn đề đáng chú ý hơn là doanh nghiệp có thể duy trì biên gộp và kiểm soát các khoản chi phí tốt đến đâu để cải thiện phần lợi nhuận giữ lại trên quy mô doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Hơn 6.600 tỷ đồng nằm tại dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2

Bên cạnh bài toán lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh hiện tại, dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 tiếp tục là khoản đầu tư lớn nhất trên bảng cân đối kế toán của Tisco.

Tại ngày 30/6/2026, giá trị xây dựng cơ bản dở dang của dự án đạt khoảng 6.639 tỷ đồng, tăng hơn 114 tỷ đồng so với mức 6.525 tỷ đồng đầu năm. Dự án được khởi công từ năm 2007 với tổng mức đầu tư ban đầu khoảng 3.844 tỷ đồng, sau đó được điều chỉnh lên khoảng 8.105 tỷ đồng.

Tuy nhiên, dự án đã tạm dừng thi công từ năm 2013 và đến nay vẫn chưa hoàn thành.

Tháng 4/2025, Tisco và Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc (MCC) ký thỏa thuận chấm dứt và thanh lý hợp đồng EPC. Theo thỏa thuận, MCC đồng ý bồi thường cho Tisco khoảng 12,69 triệu USD. Đến tháng 12/2025, MCC đã chuyển đợt đầu tương đương 25% tổng số tiền bồi thường.

Tisco cho biết vẫn đang thực hiện các nội dung của thỏa thuận với MCC và tiếp tục xử lý những tồn tại của dự án theo kết luận của Thanh tra Chính phủ và các bản án liên quan.

Như vậy, sau gần hai thập kỷ kể từ ngày khởi công, hơn 6.600 tỷ đồng vẫn nằm tại dự án Tisco II. Trong khi đó, ở hoạt động kinh doanh cốt lõi, Tisco vẫn duy trì được quy mô doanh thu thuộc nhóm đầu nhưng lợi nhuận tạo ra rất mỏng.

Trong bối cảnh thị trường thép đang thuận lợi hơn và nhiều doanh nghiệp cùng ngành cải thiện mạnh lợi nhuận, khoảng cách giữa hàng nghìn tỷ đồng doanh thu và vài chục tỷ đồng lợi nhuận mới là vấn đề đáng chú ý nhất tại Tisco.