Tín dụng 2026: 'Gạn đục khơi trong'

Mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 được Ngân hàng Nhà nước định hướng ở mức 15%, thấp hơn đáng kể so với gần 20% của năm 2025. Trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên khá cao, đây được xem là bước đi thận trọng nhằm giảm rủi ro tích tụ trong hệ thống tài chính, đặc biệt là rủi ro lạm phát giá tài sản.

Theo phân tích của FiinGroup, đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã đạt khoảng 146%, tiệm cận giới hạn an toàn đối với một nền kinh tế mới nổi. Nếu tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng ở mức 18–20%/năm, tỷ lệ này có thể vượt 200% sau năm 2030, tiềm ẩn rủi ro hệ thống lớn.

Bình luận về con số này, TS. Cấn Văn Lực – Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV nhận định, ngưỡng 146% là hồi chuông cảnh báo về rủi ro hệ thống. Việt Nam không thể duy trì mãi mô hình tăng trưởng phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng khi tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của hệ thống đang chịu áp lực. Mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% là sự điều chỉnh cần thiết để bảo vệ khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Thực tế từ đầu năm 2026 cho thấy nhiều ngân hàng lớn đã thông báo hết room cho vay mua nhà, hoặc nếu còn thì lãi suất cho vay ở mức cao.

Lãi suất cho vay thực tế trên thị trường cũng đã tăng 2–3 điểm % so với cuối năm 2025. Nếu như cuối năm ngoái, lãi suất cho vay bất động sản trung – dài hạn chỉ khoảng 6,5–7,5%/năm (áp dụng cho 12-18 tháng đầu), thì hiện nay lãi suất áp dụng cho 12–16 tháng đầu đã lên khoảng 8,5-9,5%%, thậm chí 13–14% tại một số ngân hàng. Điều này phản ánh áp lực thanh khoản vốn trung – dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, một nguyên nhân giải thích cho hiện tượng này đến từ giới hạn tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống. Với mục tiêu 15% cho cả năm, nếu phân bổ bình quân, dư địa tăng tín dụng theo tháng là khá thấp, trong khi dư nợ bất động sản từ các năm trước vẫn chiếm tỷ trọng lớn, mức tăng trưởng cao, khiến khả năng mở rộng cho vay mới bị thu hẹp nhanh, room tín dụng cho bất động sản trên thực tế bị siết chặt.

Một yếu tố quan trọng khác tác động đến mặt bằng lãi suất là hệ số vòng quay tiền. Theo phân tích được TS. Lê Xuân Nghĩa chỉ ra, chỉ số này hiện chỉ ở mức 0,63–0,65, thấp và kéo dài trong nhiều năm.

Nguyên nhân đáng chú ý nữa là nguồn tiền từ phát hành trái phiếu Chính phủ và đầu tư công không được giải ngân hiệu quả như kỳ vọng, mà quay trở lại hệ thống ngân hàng. Hiện nay, Kho bạc Nhà nước đang gửi khoảng 1,2 triệu tỷ đồng tại các ngân hàng, thay vì chảy vào nền kinh tế thực.

Điều này tạo ra một nghịch lý: cung tiền tăng, tín dụng danh nghĩa tăng, nhưng dòng vốn không đi vào sản xuất – kinh doanh, làm hiệu quả tín dụng suy giảm và gây méo mó mặt bằng lãi suất.

Với mục tiêu GDP tăng 10%, theo TS. Lê Xuân nghĩa, tổng đầu tư toàn xã hội được ước tính cần tăng từ khoảng 32% GDP hiện nay lên gần 38% GDP. Điều này đồng nghĩa với nhu cầu vốn thực sự tăng mạnh.

Tuy nhiên, các kênh cung vốn ngoài ngân hàng như FDI, thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp vẫn chưa đủ mạnh để chia sẻ gánh nặng. Trong bối cảnh đó, tín dụng ngân hàng tiếp tục là kênh dẫn vốn chủ lực, làm gia tăng áp lực lên lãi suất.

Năm của “gạn đục khơi trong”

Việc cạn room tín dụng tại các ngân hàng thương mại ngay từ đầu năm 2026 có một phần nguyên nhân đến từ sự lệch pha cấu trúc mà FiinGroup đã chỉ ra: 90% tiền gửi ngân hàng là ngắn hạn, trong khi nhu cầu vốn trung - dài hạn cho bất động sản và hạ tầng lại chiếm tỷ trọng lớn. Khi tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung - dài hạn tiệm cận trần quy định, dư địa giải ngân mới bị co hẹp ngay lập tức.

Báo cáo từ BSC cho thấy một chỉ số đáng ngại: Hệ số vòng quay tiền (V) hiện chỉ đạt 0,63 lần. Tiền bơm ra nhưng không chảy vào sản xuất mà đang "chôn chân" tại các kênh tài sản như vàng và bất động sản.

Một yếu tố mới đang gây khó cho công tác điều hành tín dụng là sự trỗi dậy của tài sản mã hóa. BSC dẫn số liệu từ Chainalysis cho thấy giá trị giao dịch on-chain tại Việt Nam đạt hơn 200 tỷ USD (45% GDP).

Dòng tiền khổng lồ này, cộng với việc lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức thấp (0,17%), đã tạo ra sự phân hóa chưa từng thấy: Tỷ giá USD/VND tăng 3,4% (năm 2025) trong khi chỉ số DXY giảm mạnh. Điều này buộc NHNN phải can thiệp bán ngoại tệ kỳ hạn và đồng thời thắt chặt room tín dụng để giữ ổn định vĩ mô.

Ông Lê Anh Tuấn - Tổng giám đốc Dragon Capital nhận định, tiền đang đọng lại ở các kênh đầu cơ. Khi vòng quay tiền chậm, nền kinh tế rơi vào trạng thái "lạm phát giá tài sản" dù CPI vẫn trong tầm kiểm soát. Điều này buộc cơ quan điều hành phải thận trọng hơn trong việc cấp room mới.

Với mục tiêu GDP tăng 10% nhưng tín dụng chỉ được phép tăng 15%, khoảng trống vốn dài hạn đang ngày càng lớn. Lối thoát duy nhất được FiinGroup và các chuyên gia đồng thuận là đa dạng hóa kênh huy động và năm 2026 sẽ là năm của sự "gạn đục khơi trong". Các ngân hàng có hệ số an toàn vốn (CAR) cao và tệp khách hàng đa dạng sẽ được ưu tiên room tín dụng. Ngược lại, dòng vốn chảy vào những lĩnh vực rủi ro, đầu cơ sẽ bị kiểm soát chặt chẽ bằng cả hạn mức và các rào cản kỹ thuật.