Thương vụ IPO SpaceX đưa Elon Musk vào vị thế quyền lực chưa từng có

SpaceX đã chốt giá phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) ở mức 135 USD/cổ phiếu để huy động khoảng 75 tỷ USD, qua đó đưa công ty tên lửa, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo của Elon Musk lên mức định giá khoảng 1.770 tỷ USD.

Cổ phiếu SpaceX dự kiến bắt đầu giao dịch trên Nasdaq trong phiên 12/6 với mã SPCX. Nếu các ngân hàng bảo lãnh thực hiện đầy đủ quyền mua thêm 83,3 triệu cổ phiếu, tổng số tiền huy động có thể tăng lên 86,25 tỷ USD.

Với quy mô này, SpaceX vượt kỷ lục IPO do Saudi Aramco thiết lập năm 2019 và ngay lập tức đứng trong nhóm doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất nước Mỹ, vượt nhiều tập đoàn lớn như JPMorgan Chase, Berkshire Hathaway, Eli Lilly, Meta và Tesla tại thời điểm định giá IPO.

Tuy nhiên, ý nghĩa lớn nhất của thương vụ không nằm ở bảng xếp hạng doanh nghiệp, mà ở cách nó đưa Elon Musk lên một tầng quyền lực mới.

Người đầu tiên sở hữu hơn 1.000 tỷ USD

Theo hồ sơ IPO, Elon Musk kiểm soát khoảng 6,42 tỷ cổ phiếu SpaceX, bao gồm cổ phiếu nắm giữ trực tiếp, thông qua các quỹ tín thác, quyền chọn và một số cổ phần bị ràng buộc bởi điều kiện hoạt động.

Tính theo giá IPO, số cổ phần này trị giá khoảng 866 tỷ USD. Cộng với cổ phần tại Tesla và các tài sản khác, truyền thông quốc tế ước tính tổng tài sản của Musk có thể vượt 1.100 tỷ USD khi SpaceX bắt đầu giao dịch, đưa ông trở thành người đầu tiên trong lịch sử sở hữu hơn 1.000 tỷ USD.

Khoảng cách giữa Elon Musk và phần còn lại của giới siêu giàu cũng trở nên đặc biệt lớn. Trước IPO, Forbes ước tính tài sản của ông vào khoảng 780 tỷ USD, trong khi những người đứng tiếp theo chỉ sở hữu khoảng 300-400 tỷ USD.

Tuy nhiên, tài sản mới chỉ là lớp nổi của thương vụ.

Vị tỷ phú hiện kiểm soát các doanh nghiệp nằm tại những điểm giao nhau quan trọng của nền kinh tế tương lai: xe điện, tên lửa tái sử dụng, internet vệ tinh, trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội, robot và giao diện não – máy tính.

IPO biến SpaceX từ một tài sản tư nhân khó định giá thành công ty đại chúng có giá thị trường được cập nhật hằng ngày. Qua đó, tài sản của Elon Musk trở nên hữu hình, thanh khoản hơn và có thể được sử dụng trong các giao dịch tài chính lớn.

"Kho vốn" mới cho đế chế Musk

Sau khi trừ phí bảo lãnh phát hành, SpaceX dự kiến thu ròng khoảng 74,5 tỷ USD. Nếu quyền mua thêm cổ phiếu được thực hiện đầy đủ, số tiền có thể đạt gần 85,75 tỷ USD.

Theo tài liệu gửi cơ quan quản lý, SpaceX sẽ sử dụng nguồn vốn để mở rộng hạ tầng điện toán AI, nâng cấp hệ thống và phương tiện phóng, phát triển các chòm vệ tinh và đáp ứng những nhu cầu doanh nghiệp khác.

Nguồn tiền này đặc biệt quan trọng khi tham vọng của SpaceX đã vượt xa hoạt động phóng tên lửa.

Sau khi tiếp nhận xAI và nền tảng mạng xã hội X, SpaceX đang được tái định vị thành tập đoàn tích hợp ba trụ cột: hạ tầng không gian, kết nối vệ tinh và AI. Công ty muốn kết hợp năng lực phóng tên lửa, mạng lưới Starlink, trung tâm dữ liệu, mô hình AI và nguồn dữ liệu thời gian thực từ X.

Với mức vốn hóa gần 1.800 tỷ USD, SpaceX còn có thể sử dụng cổ phiếu như một loại tài sản để mua lại doanh nghiệp, thu hút nhân tài hoặc huy động vốn vay. Điều này trao cho Elon Musk thêm công cụ để tái cấu trúc hệ sinh thái doanh nghiệp mà không phải hoàn toàn dựa vào tiền mặt.

Đáng chú ý, việc huy động vốn từ công chúng gần như không làm suy giảm quyền kiểm soát của nhà sáng lập.

SpaceX duy trì cơ cấu cổ phiếu hai lớp. Mỗi cổ phiếu hạng A bán cho công chúng có một quyền biểu quyết, trong khi mỗi cổ phiếu hạng B có 10 quyền. Musk nắm phần lớn cổ phiếu hạng B và vẫn kiểm soát khoảng 84,4% tổng quyền biểu quyết sau IPO.

Cổ đông hạng B cũng có quyền bầu đa số thành viên hội đồng quản trị. Trên thực tế, Elon Musk vẫn có thể quyết định gần như toàn bộ định hướng chiến lược, nhân sự cấp cao và các giao dịch lớn của SpaceX.

Như vậy, SpaceX huy động được 75 tỷ USD nhưng quyền lực của Musk hầu như không suy giảm. Nhà đầu tư được tham gia vào triển vọng tăng trưởng của công ty, song có rất ít khả năng tác động đến cách SpaceX được điều hành.

Nhu cầu đặt mua cổ phiếu IPO được cho là cao gấp nhiều lần lượng cổ phiếu chào bán, phản ánh hiện tượng từng xuất hiện tại Tesla: nhà đầu tư không chỉ mua cổ phiếu dựa trên dòng tiền hiện tại, mà còn đặt cược vào khả năng Elon Musk biến những dự án tưởng như bất khả thi thành hoạt động kinh doanh thực tế.

Phần định giá vượt khỏi các thước đo tài chính truyền thống này thường được gọi là "Elon premium", tức giá trị cộng thêm nhờ niềm tin vào Elon Musk.

Từ công ty tên lửa thành tập đoàn hạ tầng AI

Các số liệu tài chính cho thấy SpaceX hiện vẫn phụ thuộc lớn vào Starlink, dịch vụ Internet băng rộng được cung cấp thông qua mạng lưới hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp.

Năm 2025, SpaceX đạt doanh thu hợp nhất khoảng 18,67 tỷ USD. Trong đó, mảng kết nối, chủ yếu là Starlink, mang về gần 11,39 tỷ USD doanh thu và hơn 4,42 tỷ USD lợi nhuận hoạt động.

Ngược lại, mảng AI đạt khoảng 3,2 tỷ USD doanh thu nhưng lỗ hoạt động hơn 6,35 tỷ USD do chi tiêu lớn cho hạ tầng điện toán và phát triển mô hình. Toàn bộ SpaceX lỗ ròng khoảng 4,94 tỷ USD trong năm 2025.

Những con số này cho thấy cấu trúc đang hình thành bên trong tập đoàn: Starlink đóng vai trò cỗ máy tạo tiền, trong khi AI, Starship và các dự án không gian thế hệ mới hấp thụ nguồn vốn lớn.

Vụ IPO giúp Elon Musk duy trì mô hình này lâu hơn. Thay vì phụ thuộc vào các vòng gọi vốn tư nhân, SpaceX có thể trực tiếp tiếp cận thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư toàn cầu.

Thương vụ cũng có thể tạo hiệu ứng lan tỏa lên thị trường IPO công nghệ. Các doanh nghiệp AI như OpenAI và Anthropic đang chuẩn bị kế hoạch niêm yết riêng. Thành công của SPCX có thể thiết lập mặt bằng định giá mới cho những công ty công nghệ quy mô lớn nhưng vẫn cần chi tiêu vốn cao.

Musk vì thế không chỉ hưởng lợi từ chu kỳ IPO mới, mà còn có thể trở thành người thiết lập chuẩn tham chiếu cho chu kỳ này.

Quyền lực kinh doanh gắn với địa chính trị

SpaceX khác phần lớn doanh nghiệp công nghệ ở chỗ sản phẩm của công ty gắn trực tiếp với an ninh quốc gia và hạ tầng chiến lược.

Công ty cung cấp dịch vụ phóng cho NASA và các cơ quan liên bang Mỹ, đồng thời vận hành mạng lưới Starlink phục vụ người dùng, doanh nghiệp và chính phủ tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hệ thống này còn giữ vai trò quan trọng đối với thông tin liên lạc tại một số khu vực xung đột.

Khi SpaceX có giá trị gần 1.800 tỷ USD và được bổ sung hàng chục tỷ USD tiền mặt, mức độ phụ thuộc của các chính phủ, cơ quan quân sự và đối tác quốc tế vào hạ tầng do Musk kiểm soát có thể tiếp tục gia tăng.

Bên cạnh đó, X mang lại cho Elon Musk một kênh truyền thông trực tiếp tới hàng trăm triệu người, xAI cung cấp năng lực xử lý thông tin, còn Starlink nắm một phần hạ tầng truyền dẫn, còn SpaceX sở hữu khả năng đưa thiết bị lên quỹ đạo.

Rất ít doanh nhân trong lịch sử cùng lúc có ảnh hưởng lớn đến truyền thông, AI, viễn thông, giao thông và không gian như Elon Musk.

IPO SpaceX vì thế không chỉ là một giao dịch tài chính, mà còn góp phần thể chế hóa một dạng quyền lực doanh nghiệp mới, trong đó hạ tầng vật lý, dữ liệu, vốn và ảnh hưởng chính trị tập trung quanh một cá nhân.

Thương vụ đưa Elon Musk từ một tỷ phú công nghệ nổi bật trở thành trung tâm của hệ sinh thái có thể đồng thời tác động đến thị trường vốn, công nghệ và địa chính trị.