Thế giới chịu cú sốc dầu lịch sử, vì sao giá dầu vẫn dưới 100 USD?

Thị trường dầu mỏ đã tránh được kịch bản giá tăng mất kiểm soát nhờ nguồn cung ngoài Vùng Vịnh, nhu cầu suy yếu và việc giải phóng kho dự trữ, nhưng những "tấm đệm" này đang mỏng dần.

Vào lúc 20h35 ngày 29/7 theo giờ Việt Nam, giá dầu Brent tăng 6,8% lên 89,79 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng 6,2% lên 84,20 USD/thùng. Sau đó, giá dầu Brent lên 90,25 USD/thùng. Đà tăng diễn ra khi xung đột Trung Đông leo thang trở lại, tồn kho dầu thô Mỹ giảm mạnh và Iran bác bỏ đề xuất của Oman về cơ chế quản lý chung eo biển Hormuz.

Dù vậy, Brent vẫn chưa vượt mốc 100 USD, thấp hơn đáng kể so với những dự báo bi quan được đưa ra khi tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới gần như bị phong tỏa. Diễn biến này cho thấy cú sốc nguồn cung rất lớn đã được hấp thụ bằng nguồn dầu dự phòng, tồn kho và sự suy giảm nhu cầu.

Hơn 1,1 tỷ thùng dầu bị mắc kẹt

Theo bài phân tích của hai chuyên gia IMF công bố ngày 15/7, kể từ khi chiến sự Trung Đông nổ ra đến cuối tháng 5, hơn 1,1 tỷ thùng dầu thô đã không đến được thị trường, tương đương khoảng 10 ngày tiêu thụ thông thường của thế giới. Tại cùng một thời điểm tính từ khi khủng hoảng bắt đầu, mức thiếu hụt này lớn hơn các cú sốc dầu mỏ năm 1973, chiến tranh Iran – Iraq và chiến tranh Vùng Vịnh.

Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm lọc dầu đi qua Hormuz mỗi ngày, tương đương gần 20% nhu cầu dầu toàn cầu. Khi tuyến đường bị gián đoạn, Ả-rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) phải chuyển một phần dầu qua các đường ống tới Biển Đỏ và cảng Fujairah, nhưng năng lực thay thế chỉ bù được một phần lượng hàng bị mất.

Dòng chảy dầu đã phục hồi trong tháng 6 nhưng vẫn còn xa mức bình thường. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết nguồn cung dầu toàn cầu tháng 6 tăng 4,1 triệu thùng/ngày lên 98,8 triệu thùng/ngày, song vẫn thấp hơn 9,4 triệu thùng/ngày so với trước chiến tranh. Tổng xuất khẩu dầu từ Vùng Vịnh, kể cả lượng đi qua các tuyến tránh Hormuz, đạt 16,1 triệu thùng/ngày, so với 24 triệu thùng/ngày trước xung đột.

Sự phục hồi tiếp tục thiếu ổn định. Theo Barclays, xuất khẩu ròng dầu thô và sản phẩm lọc dầu qua Hormuz chỉ đạt bình quân 2,9 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 24/7, giảm một nửa so với 5,9 triệu thùng/ngày của tuần trước.

Như vậy, giá dầu giảm không đồng nghĩa nguồn cung qua Hormuz đã trở lại bình thường. Thị trường chủ yếu kỳ vọng ngoại giao sẽ giúp từng bước khôi phục hoạt động vận tải.

Ba "tấm đệm" giữ giá dầu

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã hấp thụ phần đáng kể tác động ban đầu nhờ nguồn cung ngoài Vùng Vịnh, các tuyến xuất khẩu thay thế, dầu dự trữ và nhu cầu giảm.

Yếu tố đầu tiên là thị trường dư cung khoảng 2 triệu thùng/ngày trước chiến tranh. Trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5, sản lượng ngoài Vùng Vịnh cũng cao hơn gần 2 triệu thùng/ngày so với năm 2025, dẫn đầu bởi Mỹ, cùng với mức tăng từ Venezuela, Guyana và Nga. Nguồn bổ sung này không thể thay thế hoàn toàn dầu Vùng Vịnh nhưng giúp giảm quy mô thiếu hụt thực tế.

Ả-rập Saudi và UAE sử dụng các tuyến đường ống để xuất khẩu dầu mà không phải đi qua Hormuz. Ả-rập Saudi chuyển dầu qua tuyến Đông–Tây tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, trong khi UAE sử dụng đường ống dẫn tới cảng Fujairah ở vịnh Oman.

Viện Brookings ước tính công suất bổ sung từ các tuyến tránh của hai nước đạt khoảng 5,7 triệu thùng/ngày. Cộng với lượng dư cung trước chiến tranh, các biện pháp mang tính dài hạn có thể thay thế khoảng 6,4 triệu thùng/ngày trong lượng dầu bị mất tại Hormuz.

Yếu tố thứ hai là nhu cầu dầu giảm mạnh. IEA ước tính tiêu thụ toàn cầu chạm đáy 97,9 triệu thùng/ngày trong tháng 5, thấp hơn 5,3 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Cơ quan này dự báo nhu cầu dầu cả năm 2026 giảm khoảng 1 triệu thùng/ngày trước khi tăng trở lại 2 triệu thùng/ngày vào năm 2027.

Giá năng lượng cao khiến một số nền kinh tế, đặc biệt tại châu Á, tiết giảm tiêu thụ hoặc chuyển sang than và năng lượng tái tạo.

Yếu tố thứ ba là dầu dự trữ. Các chuyên gia IMF ước tính thị trường thiếu khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn tháng 3–5 và phần lớn khoảng trống được bù đắp bằng dầu dự trữ thương mại và kho dự trữ chiến lược.

Trong tháng 6, tồn kho dầu quan sát được trên toàn cầu tăng 21 triệu thùng, chủ yếu vì lượng dầu đang vận chuyển trên biển tăng 117 triệu thùng, theo IEA. Trái lại, tồn kho trên đất liền giảm khoảng 96 triệu thùng, trong đó có 44 triệu thùng được giải phóng từ kho dự trữ của các chính phủ OECD.

Như vậy, mức tăng tồn kho toàn cầu không đồng nghĩa nguồn dầu dự phòng đã được khôi phục. Một phần lớn chỉ là dầu đang nằm trên tàu, trong khi các kho trên bờ – lớp đệm thiết yếu để ứng phó với gián đoạn – tiếp tục suy giảm.

Rủi ro tăng giá chưa biến mất

Triển vọng bình thường hóa Hormuz trở nên khó khăn hơn sau khi Iran ngày 29/7 bác bỏ đề xuất quản lý chung của Oman và các quốc gia trong khu vực. Một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran muốn kiểm soát toàn bộ tuyến tàu đi vào và một phần tuyến đi ra, thay vì chia đều quyền quản lý với Oman.

Lập trường này xác nhận đề xuất tạm thời Iran đưa ra trước đó: luồng tàu đi vào và một phần luồng đi ra phải đi qua vùng biển do Iran kiểm soát. Tehran tuyên bố eo biển sẽ tiếp tục bị đóng nếu Oman không chấp nhận phương án, đồng thời không công nhận hệ thống phân luồng hàng hải hiện hành do Tổ chức Hàng hải Quốc tế thiết lập.

Ngoài ra, lực lượng Houthi tại Yemen ngày 27/7 tuyên bố đã tấn công một số địa điểm cung ứng và vận chuyển dầu nối miền đông Ả-rập Saudi với Yanbu.

Ở phía cung, dữ liệu của Viện Dầu khí Mỹ cho thấy tồn kho dầu thô Mỹ giảm khoảng 3,3 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 24/7.

OPEC+ cũng có thể tạm dừng tăng sản lượng trong ba tháng kể từ tháng 10. Trước đó, bảy thành viên chủ chốt được dự kiến nâng mục tiêu sản lượng tháng 9 thêm khoảng 188.000 thùng/ngày, hoàn tất quá trình đảo ngược gói cắt giảm tự nguyện 1,65 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, khoảng 2 triệu thùng/ngày cắt giảm theo một thỏa thuận khác vẫn còn hiệu lực.

Như vậy, giá dầu hiện ở dưới mốc 100 USD/thùng vì thị trường vẫn tin rằng dòng chảy qua Hormuz có thể từng bước phục hồi và nhu cầu năm nay còn yếu. Nhưng khi tồn kho trên bờ giảm, năng lực các tuyến tránh đã được sử dụng gần hết và tiến trình ngoại giao đình trệ, mỗi đợt leo thang mới đều có thể khiến giá dầu biến động mạnh hơn.

Việc giá dầu Brent tăng khoảng 7% chỉ trong phiên 29/7 là tín hiệu rõ nhất. Các "tấm đệm" đã giúp thế giới tránh một cú sốc giá tức thời, nhưng chúng không thể thay thế một giải pháp lâu dài cho Hormuz.

Suvro Sarkar, Giám đốc nghiên cứu năng lượng tại DBS Bank, nhận định giá dầu Brent có thể tiếp tục biến động mạnh trong khoảng 80–100 USD/thùng trong ngắn hạn, khi xung đột tại Trung Đông liên tục leo thang rồi hạ nhiệt.

Dựa trên tương quan lịch sử giữa nguồn cung và giá, Viện Brookings đưa ra kịch bản giá dầu Brent có thể lên khoảng 120 USD/thùng nếu nguồn cung giảm khoảng 10%. Giá dầu có thể tiến gần 150 USD/thùng khi thị trường cho rằng các lớp đệm tạm thời sắp cạn.