Tác phẩm nghệ thuật - 'két sắt' giá trị trong thời kỳ bất ổn

Các tác phẩm nghệ thuật đã trở thành một kênh đầu tư ngày càng phổ biến trong giới siêu giàu, nhờ khả năng mang lại lợi suất cao và giúp đa dạng hóa danh mục tài sản. Tuy nhiên, động lực sưu tập nghệ thuật của các tỷ phú không chỉ đơn thuần xoay quanh lợi nhuận.

Lợi ích của đầu tư nghệ thuật đối với giới siêu giàu

Đầu tư vào nghệ thuật trở nên hấp dẫn nhờ khả năng sinh lời cao và lợi ích đa dạng hóa. Không giống cổ phiếu hay trái phiếu, nghệ thuật là tài sản hữu hình, ít chịu tác động trực tiếp từ biến động thị trường tài chính.

Qua nhiều năm, thị trường nghệ thuật chứng minh đây là kênh đầu tư sinh lợi, với nhiều tác phẩm hàng đầu được bán với giá hàng chục triệu USD tại các cuộc đấu giá.

Năm 2021, tác phẩm In This Case của Jean-Michel Basquiat được bán với giá 93,1 triệu USD tại sàn đấu giá Christie’s, trở thành một trong những tác phẩm đắt giá nhất từng được giao dịch. Đây là minh chứng cho tiềm năng sinh lời khổng lồ nếu đầu tư đúng thời điểm.

Các tỷ phú còn có thể tận dụng tầm ảnh hưởng của mình để tạo nhu cầu cho một số nghệ sĩ hoặc tác phẩm, từ đó đẩy giá trị thị trường lên cao. Điều này đặc biệt phổ biến trong lĩnh vực nghệ thuật đương đại, nơi sự “chống lưng” của một nhà sưu tập lớn có thể làm thay đổi hoàn toàn sự nghiệp của nghệ sĩ.

Ngoài lợi ích tài chính, sở hữu bộ sưu tập nghệ thuật còn mang lại giá trị văn hóa và xã hội, giúp nâng cao danh tiếng, đồng thời hỗ trợ nghệ sĩ và các thiết chế văn hóa, góp phần bảo tồn di sản nghệ thuật.

Chiến lược và chiến thuật

Để tối đa hóa giá trị các bộ sưu tập nghệ thuật, giới tỷ phú áp dụng nhiều chiến lược và chiến thuật khác nhau, từ việc mua tác phẩm của các nghệ sĩ mới nổi, tận dụng tầm ảnh hưởng cá nhân để tạo nhu cầu cho một số nghệ sĩ, cho tới đầu tư trực tiếp vào các doanh nghiệp liên quan đến nghệ thuật.

Một chiến thuật phổ biến là đầu tư vào tác phẩm của các nghệ sĩ mới nổi, những người được đánh giá có tiềm năng gia tăng giá trị trong tương lai. Chẳng hạn, tỷ phú quản lý quỹ phòng hộ Steven A. Cohen từng đầu tư vào các nghệ sĩ khi họ còn ở giai đoạn đầu sự nghiệp như Jean-Michel Basquiat và Jeff Koons.

Những cái tên kể trên sau đó chứng kiến giá trị tác phẩm tăng mạnh theo thời gian. Cohen cũng được tiết lộ là người mua ẩn danh bức Rabbit của Koons với mức giá hơn nửa tỷ USD.

Một chiến lược khác được nhiều tỷ phú sử dụng là khai thác tầm ảnh hưởng của mình trong giới nghệ thuật nhằm tạo lực cầu cho một số nghệ sĩ hoặc tác phẩm nhất định.

Trường hợp của ông trùm truyền thông David Geffen là ví dụ điển hình, khi ông thường xuyên gắn tên tuổi và hỗ trợ tài chính cho các nghệ sĩ cũng như các thiết chế văn hóa. Năm 2016, Geffen đã tài trợ 100 triệu USD cho The Museum of Modern Art trong khuôn khổ dự án mở rộng. Sự hậu thuẫn cho những tổ chức quy mô lớn như vậy góp phần tạo thêm không gian triển lãm, nơi trưng bày cả các tác phẩm “blue-chip” lẫn nghệ sĩ mới nổi.

Một số tỷ phú thậm chí còn đầu tư trực tiếp vào các doanh nghiệp trong lĩnh vực nghệ thuật, như phòng tranh hay nhà đấu giá, nhằm tạo chỗ đứng vững chắc trong ngành và hưởng lợi từ đà tăng trưởng của thị trường.

Doanh nhân Pháp François Pinault đã mua lại nhà đấu giá Christie's năm 1998, đồng thời sở hữu bảo tàng nghệ thuật đương đại Palazzo Grassi cùng nhiều bộ sưu tập được trưng bày trên khắp châu Âu. Qua đó, Pinault nắm quyền kiểm soát đáng kể đối với các mắt xích quan trọng của thị trường nghệ thuật.

“Số lượng tỷ phú trên toàn cầu đã tăng hơn bốn lần kể từ năm 2000, và nhiều người trong số họ dành một phần đáng kể tài sản cho niềm đam mê nghệ thuật”, Mark H. Haefele, đại diện UBS, phân tích.

Ngày càng nhiều người đầu tư vào tác phẩm nghệ thuật

Xét về lịch sử, thị trường nghệ thuật đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, với các tác phẩm hàng đầu thường xuyên được bán với giá hàng triệu USD tại các phiên đấu giá. Điều này mở ra cơ hội để nhà đầu tư hiện thực hóa lợi nhuận đáng kể thông qua việc mua - bán tác phẩm đúng thời điểm.

Giới tỷ phú bị thu hút bởi tiềm năng sinh lời cao, đồng thời bởi thực tế rằng nghệ thuật là một loại tài sản hữu hình, không gắn trực tiếp với các thị trường tài chính, qua đó giúp giảm mức độ biến động của danh mục đầu tư.

Năm 2015, nhà quản lý quỹ phòng hộ Kenneth C. Griffin trở thành người đầu tiên chi tới 500 triệu USD chỉ trong một thương vụ. Giao dịch do David Geffen làm trung gian bao gồm hai tác phẩm nổi tiếng: Interchange của Willem de Kooning và Number 17A của Jackson Pollock.

“Gần như toàn bộ bộ sưu tập nghệ thuật của tôi hiện được trưng bày tại Viện Nghệ thuật Chicago, nơi đã gắn bó với tôi trong nhiều năm. Với tôi, việc mỗi năm có từ 700.000 đến một triệu người được chiêm ngưỡng những tác phẩm nghệ thuật vĩ đại của nền văn hóa mà tôi may mắn sở hữu mang lại một sự thỏa mãn rất lớn,” Griffin chia sẻ.

Trong những năm gần đây, việc các tỷ phú tích cực mua tác phẩm nghệ thuật đã trở thành một xu hướng lớn, với những tác động đáng kể tới thị trường. Khi ngày càng nhiều tỷ phú tham gia, nhu cầu đối với các tác phẩm đẳng cấp hàng đầu tăng mạnh, đẩy giá lên cao và khiến các nhà sưu tập thông thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận tác phẩm của các nghệ sĩ danh tiếng. Xu hướng này thể hiện rõ qua chuỗi kỷ lục giá liên tiếp tại các phiên đấu giá của những tên tuổi như Jean-Michel Basquiat, Andy Warhol hay Keith Haring.

Xét theo phân khúc, các nhà sưu tập tỷ phú thường ưu tiên các tác phẩm “blue-chip” và nghệ thuật đương đại. Blue-chip là các tác phẩm của những nghệ sĩ đã được khẳng định tên tuổi, có nhu cầu thị trường ổn định và thành tích giao dịch mạnh mẽ, gần như không phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Nhờ giá trị tương đối ổn định và tiềm năng tăng giá dài hạn, đây thường được xem là lựa chọn đầu tư an toàn hơn.

Trong khi đó, nghệ thuật đương đại cho phép nhà sưu tập tham gia trực tiếp vào dòng chảy văn hóa đương thời, đồng thời góp phần định hình câu chuyện của thị trường nghệ thuật trong thời gian thực.

Phân khúc này có tính sưu tầm cao và độ khan hiếm lớn, khi nhiều tác phẩm là độc bản hoặc chỉ được phát hành với số lượng rất hạn chế. Chính yếu tố độc quyền này tạo nên cảm giác xa xỉ và danh giá, đáp ứng nhu cầu khẳng định sự khác biệt và địa vị của giới giàu có. Với đặc tính rủi ro cao nhưng lợi nhuận tiềm năng lớn, nghệ thuật đương đại trở thành lựa chọn hấp dẫn cho những nhà đầu tư muốn đa dạng hóa danh mục.