Sửa Luật Đất đai: Lấy sinh kế lâu dài của người dân làm gốc

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, ngày 21/8, Quốc hội đã tập trung thảo luận tại hội trường về các định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, các đại biểu ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy lập pháp, chuyển từ cách tiếp cận thuần túy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang nguyên tắc "tái thiết cuộc sống" cho người dân.

Góp ý về vấn đề này, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng, công tác giải phóng mặt bằng không nên chỉ dừng ở việc lấy đủ diện tích đất cho công trình mà phải tính đến hiệu quả sử dụng và chất lượng không gian hình thành sau dự án. Việc bổ sung các tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là rất cần thiết.

Đối với phần diện tích còn lại sau khi thu hồi, nếu vẫn tiếp tục sử dụng được cần tôn trọng quyền lựa chọn của người sử dụng đất. Nếu thu hồi để chỉnh trang, tổ chức lại không gian thì phải có căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp với quy hoạch chung, có dự án và phạm vi rõ ràng.

Đại biểu nêu rõ, quyền lợi chính đáng của từng hộ gia đình cần được tôn trọng, nhưng bài toán không gian tổng thể của toàn bộ dự án cũng phải được giải quyết bằng một cơ chế pháp lý đồng bộ và thống nhất.

Bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân

Nhằm giảm bớt áp lực tài chính cho người dân thuộc diện di dời, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Phú Thọ) đề xuất cơ chế xác định giá thu tiền sử dụng đất tái định cư dựa trên suất đầu tư thực tế của các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Theo đề xuất này, giá đất tái định cư bình quân sẽ bằng giá trị quyết toán được duyệt của dự án khu tái định cư chia cho tổng diện tích đất ở bố trí. Do các dự án này mang bản chất phục vụ an sinh xã hội chứ không phải đầu tư kinh doanh, việc thu tiền theo chi phí thực tế sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa giá trị bồi thường nơi đất thu hồi và số tiền phải nộp tại nơi ở mới. Cơ chế này vừa bảo đảm tính minh bạch sau quyết toán, vừa đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư công.

Bên cạnh khía cạnh tài chính, bảo đảm cuộc sống lâu dài cho người dân sau di dời là nguyên tắc xuyên suốt. Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) đề nghị cụ thể hóa thứ tự ưu tiên bồi thường.

Trong đó, ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư để người dân nhanh chóng ổn định chỗ ở. Bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng trực tiếp của người bị thu hồi. Tiêu chí đánh giá cụ thể về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì thu nhập tại nơi ở mới.

Riêng đối với lực lượng sản xuất nông nghiệp, các chính sách hỗ trợ bắt buộc phải gắn liền với kế hoạch chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm bền vững, tránh tình trạng người dân rơi vào khó khăn sau khi nhận tiền bồi thường.

Thống nhất quy trình thủ tục đất đai

Một nội dung quan trọng khác trong định hướng sửa đổi Luật Đất đai được các đại biểu quan tâm là nguy cơ thiếu thống nhất trong quy trình xử lý thủ tục đất đai giữa các địa phương.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) chỉ ra rằng, nếu mỗi tỉnh, thành phố tự ban hành trình tự, thủ tục hành chính cho các khâu phức tạp như giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất thì có thể dẫn đến hàng chục cách thức thực hiện khác nhau. Điều này gây thêm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cho các nhà đầu tư, nhất là ở các dự án liên tỉnh.

Do đó, việc Chính phủ ban hành một khung trình tự, thủ tục hành chính thống nhất trên toàn quốc là giải pháp cần thiết. Các địa phương có thể chủ động quy định quy chế phối hợp nội bộ để rút ngắn thời gian xử lý, nhưng tuyệt đối không tự ý phát sinh thêm thành phần hồ sơ hay điều kiện ngoài khung quy định chung.

Về phân cấp thẩm quyền, nhiều ý kiến thống nhất chọn phương án xác định UBND cấp tỉnh là đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng. Trong bối cảnh cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia đang hoàn thiện và năng lực thực thi ở cấp xã chưa đồng đều, chưa nên giao trực tiếp các thẩm quyền phức tạp như thu hồi hay giao đất cho cấp xã.

Việc phân quyền rõ ràng và có cơ chế hỗ trợ kịp thời sẽ giúp cán bộ cơ sở yên tâm thực thi công vụ, loại bỏ tâm lý né tránh, sợ trách nhiệm, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai trong giai đoạn mới.

Giải trình và làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng NN&MT Trịnh Việt Hùng cho biết, qua thảo luận tại tổ và tại hội trường, đa số ý kiến tán thành với 7 chính sách và sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế các chủ trương, chính sách của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Nhận thức tầm quan trọng về tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, ngay từ khi xây dựng chính sách của Luật Đất đai, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ NN&MT và các bộ có liên quan khẩn trương rà soát các luật có liên quan cần phải sửa để thống nhất, đồng bộ với Luật Đất đai.

Bộ trưởng nêu rõ, về các ý kiến đóng góp trực tiếp vào từng điều, khoản của dự thảo (quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giá đất...) và những bất cập từ thực tiễn đặt ra, cơ quan soạn thảo xin ghi nhận, tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý cơ quan soạn thảo một số định hướng trọng tâm khi hoàn thiện chính sách sửa đổi Luật Đất đai. Trong đó, về nguyên tắc chung, bảo đảm hài hòa giữa quản lý nhà nước và phát triển; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận đất đai nhưng không làm lỏng lẻo vai trò quản lý.

Đồng thời đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính khẩn trương tổng hợp ý kiến đại biểu gửi Chính phủ tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Đất đai để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2.