Siết trục lợi chính sách, ngăn chặn đầu cơ nhà ở

Dự thảo Luật Nhà ở ( sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét với nhiều nội dung điều chỉnh liên quan đến nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, nhà ở thuộc tài sản công và các nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở.

Cùng với việc hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, dự thảo bổ sung, điều chỉnh nhiều quy định về điều kiện thụ hưởng, quản lý, sử dụng và chuyển nhượng nhằm bảo đảm nguồn lực dành cho nhà ở được sử dụng đúng đối tượng, đúng mục đích.

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ, minh bạch đối với các trường hợp được hưởng chính sách ưu tiên về nhà ở, không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách. Cơ quan thẩm tra đồng thời yêu cầu có biện pháp kiểm soát, ngăn chặn hiệu quả tình trạng đầu cơ nhà ở.

Mỗi cá nhân, hộ gia đình chỉ được mua hoặc thuê mua một căn nhà ở xã hội

Nhà ở xã hội là một trong những lĩnh vực được dự thảo đặt ra nhiều lớp kiểm soát đối với cả người thụ hưởng và quá trình mua, thuê mua, chuyển nhượng.

Theo dự thảo, việc thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội phải bảo đảm công khai, minh bạch, có sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cộng đồng dân cư và MTTQ Việt Nam; đồng thời phải đúng đối tượng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Trường hợp có nhiều đối tượng cùng đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện thì việc giải quyết chính sách được thực hiện theo thứ tự ưu tiên.

Các đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội gồm người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, hộ nghèo, cận nghèo, người thu nhập thấp, công nhân, người lao động, lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức và một số nhóm khác theo quy định.

Tùy từng nhóm, người mua hoặc thuê mua phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở và thu nhập.

Một trong những giới hạn đáng chú ý là mỗi cá nhân, hộ gia đình chỉ được mua hoặc thuê mua một căn nhà ở xã hội.

Dự thảo cũng đặt ra “hàng rào” đối với việc chuyển nhượng loại nhà ở được hưởng chính sách này.

Trong thời hạn 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, nếu có nhu cầu bán, người mua chỉ được bán lại cho chủ đầu tư hoặc cho người thuộc diện được mua nhà ở xã hội theo quy định, với mức giá không vượt quá giới hạn được pháp luật quy định.

Sau thời hạn này, nếu người mua đã được cấp Giấy chứng nhận, nhà ở xã hội có thể được bán lại theo cơ chế thị trường.

Việc hình thành dữ liệu tập trung được đặt song song với các cơ chế hỗ trợ như bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội và cho vay ưu đãi để mua, thuê mua, xây dựng hoặc cải tạo nhà ở.

Siết cả nhà công vụ, nhà ở thuộc tài sản công

Các nguyên tắc kiểm soát không chỉ áp dụng đối với nhà ở xã hội.

Với nhà ở công vụ, dự thảo quy định người thuê phải sử dụng đúng mục đích để ở và phục vụ sinh hoạt của bản thân, gia đình; không được cho thuê lại, cho mượn hoặc ủy quyền cho người khác quản lý, sử dụng trái quy định.

Đối với nhà ở thuộc tài sản công, cơ chế thu hồi được đặt ra trong trường hợp việc cho thuê, cho thuê mua hoặc bán không đúng thẩm quyền, không đúng đối tượng, người sử dụng không đủ điều kiện hoặc sử dụng nhà ở không đúng mục đích.

Những giới hạn này nhằm kiểm soát không chỉ khâu phân bổ mà cả quá trình sử dụng tài sản sau khi người thụ hưởng đã được tiếp cận chính sách.

Với nhà ở phục vụ tái định cư, dự thảo yêu cầu người được thuê, thuê mua hoặc mua phải thuộc trường hợp bị thu hồi đất, giải tỏa nhà ở theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền và chưa được thuê, thuê mua hoặc mua nhà ở xã hội.

Đối với nhà ở dành cho lực lượng vũ trang, người mua, thuê mua cũng phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở và thu nhập. Chính sách hỗ trợ được thực hiện thông qua bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở và cho vay vốn ưu đãi.

Bên cạnh những quy định đã được thiết kế trong dự thảo, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát chính sách đối với nhà ở cho thuê.

Theo đó, cần làm rõ đối tượng được ưu tiên thụ hưởng, nguồn vốn hình thành Quỹ nhà ở, cơ chế quản lý và sử dụng nhà ở cho thuê được đầu tư bằng nguồn vốn Nhà nước, cũng như chính sách đối với nhà lưu trú cho chuyên gia và người lao động ngoài khu công nghiệp.

Đối với các dự án nhà ở cho thuê, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ điều kiện, đối tượng và hình thức hỗ trợ dành cho dự án, chủ đầu tư; đồng thời nghiên cứu bổ sung các cơ chế tạo động lực để phát triển loại hình nhà ở này.

Từ nhà ở xã hội đến nhà ở công vụ và nhà ở thuộc tài sản công, dự thảo đang thiết lập nhiều lớp kiểm soát từ xác định đúng người thụ hưởng, giới hạn số lượng nhà được mua, điều kiện chuyển nhượng cho tới nghĩa vụ sử dụng đúng mục đích và cơ chế thu hồi.

Yêu cầu của cơ quan thẩm tra là tiếp tục khép những khoảng trống còn lại, để các chính sách ưu tiên về nhà ở đến đúng người có nhu cầu thực sự, thay vì trở thành kẽ hở cho trục lợi chính sách hoặc đầu cơ.