Siết chặt kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động đầu tư chứng khoán

Nghị định có hiệu lực từ ngày 22/6/2026, áp dụng từ năm tài chính 2026, thay thế Nghị định 59/2021/NĐ-CP.

Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu siết chặt kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động đầu tư. Theo đó, VNX và VSDC khi thực hiện đầu tư không chỉ phải tuân thủ quy định về quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, mà còn phải chủ động nhận diện các xung đột lợi ích có thể phát sinh, xây dựng cơ chế kiểm soát và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét trước khi quyết định đầu tư. Quy định này nhằm nâng cao tính minh bạch, hạn chế rủi ro trong bối cảnh các đơn vị hạ tầng thị trường ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động.

Về cơ chế quản lý doanh thu, Nghị định xác định rõ các nguồn thu của hai tổ chức này. Đối với VNX, doanh thu bao gồm hoạt động nghiệp vụ như quản lý thành viên, tổ chức thị trường, cùng các dịch vụ cung cấp thông tin, hạ tầng công nghệ và các dịch vụ khác theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó là nguồn thu từ hoạt động đầu tư vốn vào công ty con, hoạt động tài chính và các khoản thu nhập hợp pháp khác.

Trong khi đó, cơ cấu doanh thu của VSDC có phạm vi rộng hơn, gắn với toàn bộ chuỗi hoạt động sau giao dịch. Các nguồn thu bao gồm đăng ký, lưu ký, chuyển khoản chứng khoán, thực hiện quyền, bù trừ - thanh toán giao dịch, quản lý ký quỹ, cũng như các nghiệp vụ liên quan đến trái phiếu Chính phủ và các công cụ nợ.

Ngoài ra, VSDC còn có nguồn thu từ các dịch vụ mới như lưu ký và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon. Đáng chú ý, lãi tiền gửi phát sinh từ hoạt động thanh toán hộ cũng được hạch toán vào doanh thu tài chính của đơn vị này.

Về quản lý chi phí, Nghị định quy định VNX và VSDC thực hiện theo khung pháp luật về vốn nhà nước và thuế. Riêng VSDC được phép ghi nhận một số khoản chi phí đặc thù khi xác định thu nhập chịu thuế, trong đó có chi trích lập Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ.

Quỹ này được trích lập định kỳ hàng quý, và nếu chưa sử dụng hết trong năm tài chính thì được chuyển sang năm sau, qua đó tạo bộ đệm tài chính cho các rủi ro phát sinh trong hoạt động thị trường.

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế đánh giá, xếp loại doanh nghiệp. VNX và VSDC sẽ tham gia đánh giá, xếp loại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Nghị định quy định một số yếu tố khách quan khi đánh giá hiệu quả, đặc biệt là các tác động từ thay đổi chính sách của Nhà nước hoặc biến động thị trường.

Cụ thể, đối với VNX, doanh thu có thể biến động do các yếu tố như số lượng thành viên, số doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, quy mô và giá trị giao dịch chứng khoán, cũng như hoạt động đấu giá, phát hành và các thị trường mới.

Với VSDC, các biến động đến từ khối lượng chứng khoán lưu ký, giá trị thanh toán, số lượng giao dịch, quy mô ký quỹ, cũng như sự phát triển của các sản phẩm và dịch vụ mới trên thị trường. Những yếu tố này sẽ được xem xét loại trừ khi đánh giá để phản ánh đúng năng lực điều hành của doanh nghiệp.