PVOIL từ lãi 675 tỷ sang lỗ chỉ sau một quý: Điều gì đã bào mòn biên lợi nhuận?

Quý I/2026, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận trước thuế khoảng 675 tỷ đồng. Sang quý II, dù doanh thu thuần tiếp tục tăng lên hơn 90.003 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế lại chuyển sang âm 71,1 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế cũng giảm từ mức lãi 205,9 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước xuống lỗ 95,4 tỷ đồng.

Chỉ sau ba tháng, kết quả kinh doanh của PVOIL đã đảo chiều mạnh. Vậy điều gì đã thay đổi chỉ trong một quý khi doanh thu vẫn tăng trưởng mạnh?

Doanh thu tiếp tục tăng, nhưng khả năng sinh lời suy giảm rõ rệt

Nếu chỉ nhìn vào doanh thu, khó có thể cho rằng hoạt động kinh doanh của PVOIL suy yếu. Doanh thu thuần quý II tăng 125,6% so với cùng kỳ, trong khi giá vốn hàng bán tăng nhanh hơn, khoảng 129%.

Điều này khiến biên lợi nhuận gộp tiếp tục thu hẹp.

Trong quý II/2025, cứ 100 đồng doanh thu, PVOIL tạo ra khoảng 2,92 đồng lợi nhuận gộp. Đến quý II/2026, con số này giảm còn 1,42%. So với quý I/2026, biên lợi nhuận gộp cũng giảm mạnh từ khoảng 4,84% xuống còn 1,42%.

Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là lợi nhuận gộp hợp nhất vẫn tăng từ 1.164 tỷ đồng lên 1.278 tỷ đồng, tương đương tăng gần 10% so với cùng kỳ. Điều đó cho thấy nguyên nhân khiến lợi nhuận chuyển sang âm không nằm ở việc lợi nhuận gộp sụt giảm tuyệt đối, mà ở chỗ phần tăng thêm này không đủ bù đắp tốc độ gia tăng của các khoản chi phí.

Trong quý II, chi phí tài chính tăng khoảng 141 tỷ đồng so với cùng kỳ, lên gần 244 tỷ đồng. Chi phí bán hàng tăng thêm khoảng 263 tỷ đồng, còn chi phí quản lý doanh nghiệp tăng thêm khoảng 61 tỷ đồng. Tổng mức tăng của các khoản chi phí này lớn hơn phần lợi nhuận gộp tăng thêm, khiến lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh chuyển từ lãi gần 247 tỷ đồng sang lỗ gần 59 tỷ đồng và kéo lợi nhuận trước thuế hợp nhất xuống mức âm.

Theo Văn bản giải trình số 7052/DVN-TCKT ngày 30/7/2026 gửi UBCKNN, PVOIL cho biết giá dầu Brent bình quân quý II tăng 54% so với cùng kỳ, khiến giá nhập khẩu và giá vốn hàng bán tăng nhanh hơn doanh thu, đồng thời chi phí tài chính gia tăng, làm lợi nhuận công ty mẹ suy giảm mạnh.

Điều này cho thấy áp lực từ biến động giá dầu được phản ánh rõ rệt đến KQKD của PV OIL, giá dầu thế giới biến động không phải lúc nào cũng đem đến những lợi thế cho các doanh nghiệp kinh doanh xăn dầu.

Hàng tồn kho và biến động giá dầu là yếu tố đáng chú ý

Bên cạnh báo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đối kế toán cũng ghi nhận biến động lớn của hàng tồn kho trong nửa đầu năm.

Đầu năm 2026, hàng tồn kho của PVOIL ở mức khoảng 2.793 tỷ đồng. Đến cuối quý I, con số này tăng lên hơn 11.191 tỷ đồng trước khi giảm còn khoảng 5.921 tỷ đồng vào cuối quý II.

Trong cùng giai đoạn, dự phòng giảm giá hàng tồn kho tăng từ mức gần như không đáng kể lên gần 232 tỷ đồng.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh. Theo văn bản giải trình của doanh nghiệp, giá dầu Brent bình quân quý II tăng cao so với cùng kỳ, kéo giá nhập khẩu và giá vốn tăng mạnh tại công ty mẹ.

Ở chiều ngược lại, giá dầu cũng điều chỉnh đáng kể về cuối quý. Theo nguyên tắc kế toán, khi giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.

Báo cáo tài chính không thuyết minh thời điểm hình thành lượng tồn kho hay giá nhập bình quân. Tuy nhiên, việc hàng tồn kho tăng mạnh trong quý I, sau đó giảm đáng kể trong quý II cùng với khoản dự phòng tăng lên gần 232 tỷ đồng cho thấy biến động giá dầu có thể đã tạo thêm áp lực lên kết quả kinh doanh trong kỳ.

Một điểm khác cũng đáng lưu ý là chi phí lãi vay tăng từ gần 73 tỷ đồng lên khoảng 185 tỷ đồng, trong khi dư nợ vay ngắn hạn cuối kỳ lại giảm so với đầu năm. Báo cáo tài chính hiện chưa thuyết minh nguyên nhân cụ thể của diễn biến này.

Khoản lỗ quý II chưa phản ánh toàn bộ sức khỏe tài chính

Dù ghi nhận khoản lỗ trong quý II, các chỉ tiêu tài chính khác của PVOIL vẫn cho thấy bức tranh tương đối ổn định.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh nghiệp đạt 476,4 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Theo kế hoạch được trình tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, PVOIL đặt mục tiêu 656 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế cho cả năm. Như vậy, sau nửa đầu năm, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 72,6% kế hoạch.

Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh đạt khoảng 1.714 tỷ đồng, tăng hơn 11 lần so với cùng kỳ. Trong khi đó, doanh nghiệp chi hơn 4.000 tỷ đồng để trả nợ gốc vay, qua đó đưa dư nợ vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn giảm từ khoảng 10.735 tỷ đồng đầu năm xuống còn khoảng 7.630 tỷ đồng vào cuối tháng 6. Vốn chủ sở hữu cũng tăng thêm hơn 500 tỷ đồng.

Các chỉ tiêu này cho thấy khoản lỗ quý II chưa đi kèm với sự suy giảm tương ứng về khả năng tạo tiền hay năng lực tài chính của doanh nghiệp.

Ở góc độ ngành, tác động của biến động giá dầu cũng không giống nhau giữa các doanh nghiệp. Petrolimex cho biết khoảng 65% lợi nhuận trong nửa đầu năm đến từ hoạt động ngoài kinh doanh xăng dầu và kinh doanh quốc tế, cho thấy khả năng chống chịu trước biến động giá dầu còn phụ thuộc vào cơ cấu nguồn thu của từng doanh nghiệp.

Đối với PVOIL, diễn biến quý II cho thấy trong một ngành có biên lợi nhuận vốn mỏng, việc giá vốn và chi phí tăng nhanh hơn doanh thu có thể khiến lợi nhuận biến động mạnh ngay cả khi quy mô kinh doanh tiếp tục mở rộng. Vì vậy, bên cạnh doanh thu, nhà đầu tư cần theo dõi sát diễn biến của giá dầu thế giới cũng như chi phí tài chính, hàng tồn kho và mức trích lập dự phòng trong các quý tới để đánh giá khả năng phục hồi lợi nhuận của doanh nghiệp.