PCI 2025 và dư địa phát triển mới của khu vực kinh tế tư nhân

Chia sẻ về Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số PCI 2025, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng bày tỏ, năm nay đánh dấu một cột mốc đặc biệt khi PCI bước sang năm thứ 21 của hành trình lắng nghe tiếng nói doanh nghiệp, phản ánh chất lượng điều hành kinh tế và thúc đẩy cải cách môi trường kinh doanh trên phạm vi cả nước.

Cột mốc đặc biệt

Theo Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng, từ một sáng kiến ban đầu, PCI đã trở thành thước đo tin cậy, đồng hành cùng các địa phương trong nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh và nuôi dưỡng khu vực kinh tế tư nhân – khu vực đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia.

“Báo cáo năm nay được công bố trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt, khi Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng đạt tốc độ tăng trưởng GDP hai con số từ năm 2026.Song hành với mục tiêu đó là ba cuộc cải cách đồng thời chưa từng có tiền lệ, gồm sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp; và thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, lần đầu tiên khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế”, Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng chia sẻ.

Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng cũng nhấn mạnh, triết lý lập pháp đang chuyển dịch căn bản theo hướng kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, với phương châm luật pháp phải mở đường cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng, thay vì tư duy “không quản được thì cấm”.

Cũng theo Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng, bối cảnh hiện nay mở ra dư địa phát triển chưa từng có cho khu vực kinh tế tư nhân, song cũng đặt ra những yêu cầu mới về năng lực thích ứng của doanh nghiệp và chất lượng thực thi chính sách của các cấp chính quyền.

Vẫn cần thêm dư địa

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, trong bối cảnh năm bản lề 2025 với nhiều thay đổi sâu sắc về hạ tầng hành chính, bức tranh kinh tế hiện lên với cả những gam màu hy vọng lẫn những nút thắt cần tháo gỡ cấp bách để tạo đà cho giai đoạn phát triển mới.

Ông Tuấn cho biết, số liệu từ báo cáo cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng khi chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Với hơn 1 triệu doanh nghiệp, đây chính là xương sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, đằng sau con số khổng lồ đó là một thực tế đáng quan tâm: nội lực của khối này vẫn còn rất mỏng.

Cụ thể, có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Đặc điểm “nhỏ và siêu nhỏ” này khiến khả năng chống chịu trước các cú sốc thị trường của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trở nên mong manh hơn bao giờ hết…

“Sự bất định này bắt nguồn từ ba khó khăn lớn nhất là rào cản về thị trường đầu ra, khó khăn trong việc tiếp cận tài chính do thiếu tài sản thế chấp và tính dự báo thấp của môi trường chính sách pháp luật”, ông Tuấn chia sẻ.

Đồng thời cho hay, lần đầu tiên trong nhiều năm, nỗi lo về vốn đã bị đẩy xuống vị trí thứ hai. Thay vào đó, 60,2% doanh nghiệp cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng. Nhu cầu thị trường sụt giảm đã trở thành rào cản trực diện, đặc biệt nghiêm trọng trong ngành công nghiệp chế tạo (64,4%) và nông lâm thủy sản (60,4%).

Bên cạnh đó, về đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị, chỉ 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và phần lớn (92,6%) vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý gia đình, thiếu sự chuyên nghiệp hóa để bứt phá lên quy mô lớn hơn.

Đặc biệt, báo cáo chỉ ra khó khăn trong thực tế hoạt động và những lo ngại của khu vực hộ kinh doanh trong việc chuyển đổi thành doanh nghiệp. Với nguyên nhân chủ yếu, nghĩa vụ thuế, thủ tục kế toán phức tạp và các đợt thanh tra kiểm tra đang lấn át lợi ích của việc chuyển đổi.

Từ những dữ liệu thực tế báo cáo chỉ ra, để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân vươn mình, ông Tuấn khuyến nghị các giải pháp trọng tâm bao gồm: Khơi thông nguồn vốn thông qua các kênh tài chính đa dạng, nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường chính sách để tạo niềm tin cho nhà đầu tư; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số và tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững là những yếu tố then chốt.

Doanh nghiệp tư nhân hành động vì năng lực cạnh tranh quốc gia

Trong bối cảnh mới, năng lực cạnh tranh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chất lượng và tầm vóc của cộng đồng doanh nghiệp dẫn dắt, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân. Thành công của doanh nghiệp không còn chỉ được đo bằng doanh thu, lợi nhuận hay tốc độ tăng trưởng mà còn thể hiện ở năng lực đổi mới, khả năng tham gia và dẫn dắt chuỗi giá trị, cũng như mức độ đóng góp cho phát triển bền vững -  những yếu tố cốt lõi làm nên sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Chia sẻ tại sự kiện công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025, ông Nguyễn Duy Hưng, đại diện Tập đoàn Tân Hiệp Phát nhấn mạnh: Điều cộng đồng doanh nghiệp cần không phải là sự ưu ái, mà là một “luật chơi” rõ ràng, minh bạch và được thực thi nhất quán trên thực tế.

Theo đại diện doanh nghiệp, thay vì các hỗ trợ ngắn hạn, điều quan trọng nhất là một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự đoán và công bằng; nơi quyền kinh doanh, quyền tài sản được bảo vệ và các thủ tục hành chính được đơn giản hóa, thực thi đồng bộ từ Trung ương tới địa phương. Bởi lẽ, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở chủ trương, mà ở khâu thực thi — nơi những khác biệt trong cách hiểu chính sách, sự chậm trễ trong xử lý hồ sơ hay những thủ tục kéo dài có thể làm mất đi cơ hội cạnh tranh của doanh nghiệp.

 “Cải cách phải được kiểm chứng ngay tại cấp cơ sở, nơi doanh nghiệp tiếp xúc với thủ tục hành chính hàng ngày”, đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, khi môi trường kinh doanh được cải thiện, doanh nghiệp sẽ chủ động mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đại diện Tân Hiệp Phát đánh giá, những tín hiệu tích cực như việc nâng triển vọng tín nhiệm quốc gia, tăng trưởng du lịch hay dòng vốn đầu tư nước ngoài gia tăng đều phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của Việt Nam.

“Đất lành chim đậu. Khi môi trường kinh doanh tốt lên, doanh nghiệp sẽ đầu tư; khi niềm tin được củng cố, dòng vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao sẽ tìm đến”, ông Hưng chia sẻ.

Từ thực tiễn hoạt động, Tân Hiệp Phát cho thấy cách một doanh nghiệp tư nhân hành động để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Doanh nghiệp kiên trì theo đuổi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững - dù quá trình này đòi hỏi chi phí lớn và áp lực duy trì các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, công nghệ và môi trường.

Thay vì coi đây là gánh nặng, doanh nghiệp xem đầu tư cho chuyển đổi là “chìa khóa” tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu. Suốt hơn 30 năm, việc duy trì đầu tư vào công nghệ hiện đại và áp dụng các hệ thống tiêu chuẩn quốc tế không chỉ giúp nâng chất lượng sản phẩm với giá hợp lý cho người tiêu dùng Việt, mà còn góp phần nâng chuẩn chung của ngành, qua đó tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Quá trình đầu tư và tái đầu tư tại Tân Hiệp Phát được duy trì liên tục thông qua các dự án quy mô lớn. Gần đây, doanh nghiệp đã hợp tác với các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới, tiếp tục đầu tư 100 triệu USD vào hệ thống dây chuyền sản xuất nước giải khát.Các cải tiến như việc áp dụng thiết kế cổ chai thế hệ mới giúp giảm tới 35% trọng lượng so với sản phẩm nhẹ nhất hiện có trên thị trường Việt Nam. Song song đó, hệ thống sản xuất phôi chai PET sử dụng công nghệ tiên tiến hàng đầu hiện nay cho phép tạo ra sản phẩm mỏng, nhẹ và có khả năng sử dụng 100% nhựa tái chế (rPET), hay áp dụng nắp dính liền theo tiêu chuẩn châu Âu giúp thúc đẩy phát triển công nghệ trong ngành, và nâng cao tiêu chuẩn bảo vệ môi trường đối với bao bì sử dụng một lần.

Những bước đi này cho thấy doanh nghiệp tư nhân không chỉ nâng cao năng lực nội tại, mà còn lan tỏa chuẩn mực mới cho toàn ngành — qua đó đóng góp trực tiếp vào sức cạnh tranh của nền kinh tế.Rõ ràng, Báo cáo kinh tế tư nhân 2025 không chỉ là tập hợp những con số thống kê mà còn là lời nhắc nhở rằng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, cần có một sự đồng hành thực chất và mạnh mẽ hơn nữa từ phía chính quyền các cấp trong việc xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh kiến tạo và minh bạch - nơi cải cách không chỉ nằm trên chính sách, mà hiện hữu trong trải nghiệm hàng ngày của doanh nghiệp.

Ngay từ năm 2014, khi khái niệm kinh tế tuần hoàn còn mới mẻ tại Việt Nam, Tân Hiệp Phát đã triển khai mô hình 3R (tiết giảm – tái sử dụng – tái chế) vào chuỗi sản xuất. Trong hơn 10 năm triển khai mô hình 3R (2014–2023), Tân Hiệp Phát đã giảm hơn 70.000 tấn rác thải nhựa, giảm 40% điện năng tiêu thụ, 50% lượng bước sử dụng nhờ hệ thống thu hồi tuần hoàn. Riêng năm 2025, doanh nghiệp tiếp tục giảm 4,866 triệu kW điện và 423,000 m3 nước sử dụng.

Đồng thời tiếp tục đặt mục tiêu giảm sâu hơn nhằm hướng tới cam kết Net Zero của Việt Nam. Những hành động cụ thể này không chỉ thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường, mà còn góp phần thúc đẩy ngành sản xuất chuyển đổi theo hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững, qua đó hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.