Ông Trump gia hạn lệnh ngừng bắn, đàm phán vẫn mắc kẹt ở phong tỏa và Hormuz

Ngày 22/4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo ông quyết định gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn với Iran, chỉ vài giờ trước khi thỏa thuận cũ dự kiến kết thúc.

Trong bài viết đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump nói đã chấp nhận đề nghị từ Pakistan, nước đang làm trung gian, để "hoãn cuộc tấn công vào Iran" cho tới khi giới lãnh đạo và đại diện Tehran có thể đưa ra một "đề xuất thống nhất".

Theo thông báo, Nhà Trắng cho rằng chính quyền Iran hiện đang "rạn nứt nghiêm trọng", và đó là một trong những lý do khiến ông Trump chấp nhận kéo dài ngừng bắn thay vì leo thang quân sự ngay lập tức.

Đây là bước lùi mới nhất của ông Trump so với những đe dọa trước đó về việc đánh vào hạ tầng dân sự của Iran.

Axios mô tả quyết định này như một động thái chờ xem liệu Tehran có thể thống nhất được bộ máy lãnh đạo và một thông điệp đàm phán rõ ràng hay không.

Washington kéo dài ngừng bắn, nhưng vẫn giữ nguyên đòn bẩy

Việc gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần (dự kiến kết thúc vào tối 22/4 giờ miền đông Mỹ) không đồng nghĩa với hạ nhiệt hoàn toàn. Trên thực tế, nó phản ánh một trạng thái lửng lơ hơn: chiến tranh chưa quay lại, nhưng các điều kiện để nói về hòa bình bền vững cũng chưa xuất hiện.

Điểm khiến rủi ro vẫn còn nguyên là Mỹ không dỡ phong tỏa. Trong thông báo, ông Trump vẫn yêu cầu Hải quân Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng và bờ biển Iran, đồng thời luôn ở trạng thái sẵn sàng hành động cho tới khi Iran đưa ra được một đề xuất thống nhất và các cuộc thảo luận kết thúc "theo cách này hay cách khác".

Chính ông Trump trước đó còn nói trên CNBC rằng ông không muốn gia hạn ngừng bắn, rồi sau đó mới đổi hướng vì cho rằng bộ máy lãnh đạo Iran đang chia rẽ mạnh.

Pakistan có thêm thời gian tìm kiếm thỏa thuận hòa bình

Việc ông Trump gia hạn ngừng bắn rõ ràng là một cơ hội cho Pakistan, nước đang nổi lên như mắt xích ngoại giao quan trọng nhất trong hồ sơ này. Ông Trump cho biết, Thống tướng Asim Munir và Thủ tướng Shehbaz Sharif của Pakistan đã đề nghị kéo dài ngừng bắn và ông đã chấp nhận đề nghị đó.

Điều này cho thấy Islamabad không chỉ đóng vai nước chủ nhà tiềm năng cho các cuộc gặp, mà đã trở thành bên trực tiếp ngăn nguy cơ xung đột tái bùng phát trong tuần này.

Việc kéo dài lệnh ngừng bắn diễn ra trong bối cảnh chuyến đi dự kiến của Phó tổng thống JD Vance tới Pakistan để tham gia vòng đàm phán thứ hai được cho là đã bị tạm hoãn. Cùng lúc, hãng tin Tasnim của Iran nói các nhà đàm phán Tehran đã thông qua trung gian ở Pakistan để báo với phía Mỹ rằng họ sẽ không tham gia thêm các cuộc đàm phán, vì trong hoàn cảnh hiện nay, đối thoại là "lãng phí thời gian" khi Washington đang cản trở một thỏa thuận phù hợp.

Tehran chưa thống nhất, Hormuz vẫn là điểm nóng

Một lý do khác khiến khủng hoảng chưa chấm dứt là Tehran vẫn chưa phát đi một thông điệp thống nhất. Mỹ và Iran đã nhiều lần dao động trong tuần về việc có cử đại diện tới vòng đàm phán thứ hai ở Islamabad hay không. Việc ông Trump gia hạn ngừng bắn chính là để chờ Tehran đưa ra một lập trường rõ ràng hơn.

Axios dẫn một nguồn tin khu vực có thông tin về các nỗ lực hòa giải và một nguồn tin Israel am hiểu về các cuộc thảo luận cho biết một lý do dẫn tới quyết định kéo dài ngừng bắn của chính quyền Trump là các nhà trung gian hòa giải của Mỹ và Pakistan đã chờ đợi nhà lãnh đạo tối cao của Iran, Mojtaba Khamenei, phản hồi về đề xuất mới nhất và đưa ra chỉ thị rõ ràng cho các nhà đàm phán của Iran.

Nguồn tin Israel cho biết, ông Khamenei dự kiến sẽ đưa ra phản hồi vào ngày 22/4.

Vẫn là Axios dẫn một quan chức Mỹ và một nguồn tin khu vực cho hay, giới lãnh đạo Iran đã tham gia vào một cuộc tranh luận nội bộ gay gắt trong những ngày gần đây về cách thức tiến hành các cuộc đàm phán với chính quyền Trump.

Các nhà lãnh đạo dân sự của Iran - bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi - ủng hộ việc tiếp tục đàm phán để gia hạn lệnh ngừng bắn và đạt được một thỏa thuận.

Tuy nhiên, tướng Ahmad Vahidi, chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), và các tướng dưới quyền đã từ chối nhượng bộ và phản đối đàm phán chừng nào lệnh phong tỏa hải quân còn tiếp diễn.

Việc Mỹ bắt giữ một tàu chở hàng của Iran ở Biển Ả Rập đã làm sâu sắc thêm rạn nứt nội bộ, các chỉ huy IRGC cáo buộc các nhà đàm phán của Iran yếu kém và bị chính quyền Trump lừa dối.

Nhưng ngay cả khi đàm phán được nối lại, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là Hormuz. Theo CNBC, một xung đột cốt lõi là việc Iran trên thực tế đã đóng Hormuz ngay từ đầu chiến tranh.

Ông Trump trước đó nói ông chỉ chấp nhận ngừng bắn với điều kiện eo biển này phải được mở lại hoàn toàn. Tuy nhiên, lưu thông qua tuyến này vẫn chỉ ở mức nhỏ giọt, và sau khi vòng đàm phán đầu tiên thất bại, ông Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng Iran gần khu vực đó.

Cuộc chiến từ ngày 28/2 đã làm rung chuyển kinh tế toàn cầu chính vì Hormuz gần như bị đóng băng trên thực tế. Đây là huyết mạch đối với dầu và khí đốt, nên bất kỳ sự kéo dài bất định nào cũng tiếp tục phủ bóng lên giá năng lượng, chi phí vận tải và tâm lý thị trường.

Phản ứng trước thông tin kéo dài lệnh ngừng bắn, giá dầu thô WTI kỳ hạn đã thu hẹp đà tăng và giao dịch quanh mức 90 USD/thùng trong phiên giao dịch chiều 21/4 (giờ Mỹ), sau khi tăng tới 5% vào đầu phiên giao dịch.

Từ góc độ thị trường, việc kéo dài ngừng bắn giúp giảm bớt nguy cơ bùng phát chiến sự ngay lập tức, nhưng chưa tạo ra một trạng thái đủ chắc chắn để thị trường ổn định. Bởi vì chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa, Iran còn giữ đòn bẩy thực địa quanh Hormuz, còn đàm phán vẫn chưa có lịch trình và thành phần rõ ràng, chừng đó rủi ro vẫn neo ở mức cao.