Những 'dòng tiền nhỏ' trong mùa nắng to

Mỗi đợt nắng nóng không chỉ làm tăng hóa đơn điện, mà còn kích hoạt một chuỗi tiêu dùng rất đời thường: sửa điều hòa, mua nước giải khát, ngồi quán bia, đặt đồ uống lạnh, đi bơi, đi du lịch tránh nóng. Ở góc vĩ mô, mùa hè là phép thử của sức mua nội địa. Còn ở tầng dân sinh, hè là mùa cao điểm của những hộ kinh doanh nhỏ, nơi nhiệt độ ngoài trời có thể chuyển hóa rất nhanh thành dòng tiền.

Quán bia và máy lạnh: dòng tiền quay vòng trong vài giờ

Gần 11 giờ trưa, điện thoại của anh Nguyễn Hùng, chủ một đội sửa chữa điện lạnh tại Hà Nội, vẫn liên tục báo cuộc gọi mới. Một khách ở chung cư báo điều hòa chảy nước, một khách khác muốn vệ sinh hai máy trước kỳ nghỉ hè của con, còn một hộ gia đình cần lắp gấp máy mới trong phòng ngủ.

"Ngày thường anh em tôi làm khoảng 5-7 ca. Vào những hôm nắng gắt, số cuộc gọi có thể tăng gấp đôi. Khách không muốn chờ vì điều hòa hỏng là cả nhà mất ngủ. Thậm chí, những cuộc gọi sau 21h cũng không phải hiếm", anh Hùng nói.

Điện lạnh là một trong những ngành dân sinh hưởng lợi trực tiếp nhất từ mùa nóng. Nhu cầu không chỉ nằm ở mua máy mới, mà còn ở vệ sinh, bơm gas, thay tụ, sửa chữa, xử lý rò nước, lắp lại đường ống hoặc di chuyển máy khi chuyển nhà. Với nhiều gia đình đô thị, điều hòa không còn là hàng tiêu dùng tùy chọn, mà đã trở thành một dạng "hạ tầng sinh hoạt" trong mùa hè.

Sức cầu này xuất hiện trên nền tiêu dùng đang phục hồi. Theo số liệu Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý I/2026 đạt khoảng 1,9 triệu tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ. Riêng nhóm đồ gia dụng, dụng cụ và trang thiết bị gia đình tăng 8,2%. Đây là nền thuận lợi cho các dịch vụ liên quan đến thiết bị làm mát bước vào cao điểm mùa hè.

Tuy nhiên, "mùa làm ăn" của thợ điều hòa cũng đi kèm áp lực. Linh kiện có lúc khan, chi phí di chuyển tăng, nhân công khó tuyển thêm trong ngắn hạn. Anh Hùng cho biết vấn đề khó nhất không phải thiếu khách, mà là giữ chất lượng dịch vụ trong giai đoạn quá tải.

"Có hôm khách gọi rất nhiều nhưng mình không thể nhận hết. Nếu nhận quá tay, thợ làm vội, dễ phát sinh lỗi. Nghề này kiếm được trong mùa nóng, nhưng mất uy tín một lần là khách không gọi lại nữa", anh Hùng chia sẻ với phóng viên khi đang bảo dưỡng công trình tại gia đình.

Nếu điều hòa là thị trường "trong nhà", quán bia và nước giải khát là mặt tiền của nền kinh tế mùa nóng. Từ cuối giờ chiều, nhiều quán bia hơi, quán ốc, quán nước mía, trà chanh, cà phê đá bắt đầu đông khách. Thời tiết càng oi, nhu cầu "giải nhiệt tức thì" càng rõ.

Anh Thành, chủ một quán bia hơi tại khu vực nội thành Hà Nội, cho biết doanh thu mùa hè thường cao hơn rõ so với các tháng lạnh. "Khách đến sớm hơn, ngồi lâu hơn và gọi đồ uống nhiều hơn. Có hôm chỉ cần nắng gắt từ trưa là chiều tối quán đã đông", anh nói.

Nhưng cái nóng không đồng nghĩa lợi nhuận tự động tăng. Với quán bia, chi phí đá lạnh, điện, nhân viên, đồ ăn kèm và thuê mặt bằng đều tăng theo mùa. Nếu tăng giá quá nhanh, khách phản ứng. Nếu giữ giá, biên lợi nhuận bị kéo mỏng.

"Bia có thể bán chạy hơn, nhưng tiền điện cũng tăng. Tủ mát chạy gần như cả ngày, đá phải nhập nhiều hơn. Lợi nhuận tốt hơn ngày thường, nhưng không phải cứ đông khách là lãi lớn. Thậm chí, quán tôi phát sinh thêm chi phí bảo dưỡng và sữa chửa máy lạnh nhiều hơn khi có những hôm quá nóng, khách chỉ muốn ngồi thưởng thức đồ uống trong phòng lạnh", anh Thành nói.

Câu chuyện tương tự diễn ra ở các xe nước mía, quán trà chanh, cửa hàng sinh tố và cà phê. Một ly nước có giá vài chục nghìn đồng, nhưng đằng sau đó là chi phí đá, cốc, nguyên liệu, nhân sự, mặt bằng và điện. Trong bối cảnh CPI tháng 4/2026 tăng 5,46% so với cùng kỳ, còn nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng mạnh nhất trong rổ CPI, áp lực chi phí đang lan sang nhiều hộ kinh doanh nhỏ.

"Mùa nóng làm tăng doanh thu, nhưng cũng buộc những người kinh doanh như tôi phải tính kỹ hơn khoản vận hành", anh Thành chia sẻ.

Ở phía người mua, cái nóng khiến nhiều quyết định tiêu dùng diễn ra nhanh hơn. Một chiếc điều hòa hỏng không thể chờ đến cuối tháng. Một buổi chiều oi bức dễ kết thúc bằng cốc bia hơi hoặc ly trà đá. Một gia đình có trẻ nhỏ có thể quyết định đi bơi, đi trung tâm thương mại hoặc đặt phòng nghỉ cuối tuần chỉ vì "ở nhà quá nóng".

Tuy nhiên, người tiêu dùng không hoàn toàn thoải mái. Chị My, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết gia đình chị vẫn phải sửa điều hòa trước mùa cao điểm, nhưng cân nhắc kỹ hơn với các khoản ăn uống và đi chơi.

"Điều hòa thì bắt buộc phải sửa, vì nhà có trẻ con. Nhưng đi quán hay gọi đồ uống thì mình chọn lọc hơn. Giá cái gì cũng nhích lên, nên thay vì tuần nào cũng ra ngoài, gia đình tôi chuyển sang mua đồ về nhà nhiều hơn", chị nói.

Đây là điểm đáng chú ý của mùa hè 2026. Cái nóng tạo cầu, nhưng lạm phát khiến cầu "phân hóa". Các khoản thiết yếu hoặc bán thiết yếu như sửa điều hòa, mua quạt, nước uống, đá lạnh có khả năng giữ sức mua tốt hơn. Các khoản như quán bia, ăn ngoài, giải trí, du lịch ngắn ngày vẫn tăng, nhưng phụ thuộc nhiều hơn vào thu nhập, địa điểm và mức giá.

Anh Hải, một khách hàng thường xuyên của các quán bia sau giờ làm, nói rằng anh vẫn ra quán trong những ngày nóng, nhưng tần suất ít hơn. "Trước đây tuần có thể đi ba buổi, giờ còn một hoặc hai. Không phải vì không có nhu cầu, mà vì mỗi lần đi chi phí cao hơn. Cốc bia không đắt, nhưng cộng thêm đồ ăn, gửi xe, gọi xe về thì cũng phải suy nghĩ", anh Hải chia sẻ.

Cái nóng không chỉ làm lợi cho điểm bán cuối cùng. Nó kéo theo cả chuỗi phụ trợ phía sau: cơ sở sản xuất đá viên, đá cây, nhà cung cấp nước đóng bình, cửa hàng tủ mát, đơn vị giao đồ uống, shipper, cơ sở bán ly nhựa, thùng xốp, máy ép nước mía và máy làm đá.

Ông Lợi, chủ một cơ sở sản xuất đá viên nhỏ ở ngoại thành Hà Nội, cho biết mùa hè là giai đoạn sản lượng tăng mạnh nhất trong năm. Khách hàng chính là quán bia, quán cà phê, nhà hàng bình dân và các xe nước vỉa hè.

"Ngày mát thì đơn đi đều đều, nhưng nắng nóng là quán gọi dồn. Có khách đặt thêm vào sát giờ cao điểm vì đá tan nhanh, bán nhanh. Nhưng làm đá cũng tốn điện, nên nếu giá điện và chi phí vận chuyển tăng, mình cũng không thể giữ giá mãi", ông Lợi nói.

Dịch vụ giao hàng cũng chịu tác động hai chiều. Nắng nóng làm tăng đơn đồ uống lạnh, kem, chè, trà sữa, cà phê, nhưng lại khiến người giao hàng làm việc vất vả hơn.

Một tài xế công nghệ tại Hà Nội cho biết buổi trưa và đầu giờ chiều có nhiều đơn nước, song đó cũng là thời điểm khó chạy nhất. "Đơn nhiều hơn nhưng nắng quá thì chạy lâu hơn, mệt hơn. Có ngày tôi chọn nghỉ giữa trưa, chỉ chạy sáng và tối. Thu nhập tăng không nhiều nếu tính cả sức khỏe và thời gian chờ ở quán", người này chia sẻ.

Điều này cho thấy "nền kinh tế mùa hè" không chỉ là câu chuyện cầu tăng. Đây còn là câu chuyện chi phí lao động, sức khỏe người làm dịch vụ và khả năng duy trì vận hành trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Nắng nóng tạo doanh thu nhanh, nhưng không bảo đảm lợi nhuận

Ở phân khúc chi tiêu cao hơn, mùa nóng kích hoạt nhu cầu du lịch tránh nóng và nghỉ dưỡng cuối tuần. Các gia đình có trẻ nhỏ tìm đến bể bơi, công viên nước, khách sạn có khu vui chơi trong nhà, điểm đến ven biển hoặc vùng núi. Với nhóm trung lưu đô thị, "giải nhiệt" không chỉ là một ly nước đá, mà có thể là chuyến đi 2-3 ngày.

Nền du lịch đầu năm tạo đà tương đối thuận lợi. Tháng 4/2026, Việt Nam đón 2,03 triệu lượt khách quốc tế, đưa tổng số khách quốc tế trong 4 tháng đầu năm lên 8,8 triệu lượt, tăng 15% so với cùng kỳ. Đây cũng là lần đầu tiên du lịch Việt Nam có 4 tháng liên tiếp đạt trên 2 triệu lượt khách quốc tế mỗi tháng.

Dù khách nội địa mới là lực cầu chính của mùa hè, đà phục hồi của khách quốc tế giúp các điểm đến có thêm lớp doanh thu bổ sung. Nhà hàng, khách sạn, homestay, dịch vụ vận chuyển, giặt là, bán lẻ địa phương, hàng lưu niệm và F&B đều hưởng lợi.

Anh Tùng, chủ một homestay tại Tam Đảo cho biết khách đặt phòng cuối tuần tăng rõ từ cuối tháng 5. "Khách hỏi nhiều nhất là phòng có điều hòa không, có bể bơi không, có chỗ chơi cho trẻ con không. Trước đây họ hỏi view trước, bây giờ hỏi tiện nghi làm mát trước", anh nói.

Nhưng ngành du lịch cũng đang đối mặt với kỳ vọng cao hơn từ người tiêu dùng. Khách sẵn sàng trả thêm, nhưng đòi hỏi dịch vụ tương xứng. Nếu phòng tăng giá theo mùa nhưng điều hòa yếu, nước nóng chập chờn, đồ ăn đắt hoặc quá tải dịch vụ, phản ứng tiêu cực trên mạng xã hội có thể đến rất nhanh.

Điểm chung của các ngành nghề hưởng lợi từ mùa hè là tính mùa vụ mạnh, dòng tiền nhanh và độ nhạy cao với thời tiết. Một đợt nắng nóng kéo dài có thể làm lịch sửa điều hòa kín cả tuần, kéo khách đến quán bia, tăng đơn nước lạnh, đẩy nhu cầu đá viên và tạo cao điểm du lịch ngắn ngày.

Nhưng đây không phải một chu kỳ tăng trưởng dễ dàng. Các hộ kinh doanh đang đứng giữa hai lực kéo: cầu tăng vì nóng, chi phí tăng vì điện, nguyên liệu, nhân công, mặt bằng và vận chuyển. Người tiêu dùng vẫn chi tiêu, nhưng chọn lọc hơn. Những dịch vụ thiết yếu có lợi thế giữ cầu. Những dịch vụ mang tính giải trí phải cạnh tranh bằng trải nghiệm, giá hợp lý và sự tiện lợi.

Với anh Hùng, chủ đội điện lạnh, mùa hè là thời điểm kiếm doanh thu tốt nhất năm, nhưng cũng là lúc dễ mất khách nhất nếu làm ẩu. Với anh Thành, chủ quán bia, khách đông chỉ có ý nghĩa nếu kiểm soát được chi phí vận hành. Với chị My, người tiêu dùng, cái nóng khiến nhiều khoản chi trở nên khó tránh, nhưng không có nghĩa gia đình sẽ mở ví cho mọi dịch vụ.

Mùa hè này cũng như mọi năm không chỉ là thời điểm của nắng nóng, mà còn là thời điểm kiểm tra sức bền của tiêu dùng dân sinh. Nhiệt độ có thể kéo khách đến cửa, nhưng lợi nhuận sẽ thuộc về những người biết vận hành gọn, định giá vừa phải và bán đúng thứ người dân cần nhất trong những ngày oi bức: sự mát mẻ, tiện lợi và cảm giác dễ chịu với chi phí chấp nhận được.