Nhiều 'tay chơi' lớn muốn tham gia thị trường xử lý nước thải

Thị trường xử lý nước thải tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, nhờ khoảng cách lớn giữa nhu cầu thực tế và năng lực hạ tầng hiện hữu. Trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh các mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030, cùng với sự tham gia của nguồn vốn ODA, mô hình hợp tác công – tư (PPP) và dòng vốn tư nhân, lĩnh vực này ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư dài hạn.

Với nhu cầu vốn rất lớn nhằm đạt mục tiêu xử lý 70% lượng nước thải đô thị vào năm 2030, việc mở rộng không gian cho khu vực tư nhân không chỉ giúp giảm áp lực ngân sách mà còn tạo động lực quan trọng để thị trường bứt phá trong thời gian tới.

Đáng chú ý, bên cạnh các yếu tố về nhu cầu và dòng vốn, cơ chế chính sách và khả năng tạo dòng tiền ổn định cho các dự án đang được xem là "nút thắt" then chốt quyết định tốc độ phát triển của thị trường trong giai đoạn tới. Khi bài toán doanh thu được tháo gỡ, lĩnh vực xử lý nước thải sẽ không chỉ hấp dẫn về mặt tiềm năng mà còn trở nên khả thi hơn về hiệu quả tài chính đối với nhà đầu tư.

Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 diễn ra ngày 25/4, ông Nguyễn Xuân Đông – Tổng giám đốc Vinaconex cho biết trước đây lĩnh vực xử lý nước thải chưa được chú trọng do thu nhập bình quân còn thấp. Tuy nhiên, bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng. Theo ông, từ cuối năm 2026 đến 2027, khả năng triển khai thu phí xử lý nước thải thông qua giá nước sạch là khá cao. Đây sẽ là bước ngoặt quan trọng giúp thị trường hình thành dòng tiền ổn định, qua đó tạo thêm động lực cho doanh nghiệp tham gia. Vinaconex hiện cũng đang chủ động chuẩn bị để đón đầu xu hướng này.

Tính đến ngày 20/4/2026, Vinaconex đang nắm 97,5% vốn tại Tổng công ty Đầu tư Nước và Môi trường Việt Nam - CTCP (Viwaseen-UPCoM: VIW)- doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nước và môi trường, với trọng tâm là cấp nước và xử lý nước thải. Theo ông Nguyễn Xuân Đông, Viwaseen hiện sở hữu khoảng 6 nhà máy, cung cấp khoảng 200.000 m³ nước/ngày đêm tại các địa phương như Hải Phòng, Hải Dương, Kiên Giang… Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn có hệ thống công ty con và một số quỹ đất có tiềm năng khai thác trong thời gian tới.

Không đứng ngoài cuộc, tại ĐHĐCĐ thường niên 2026 diễn ra ngày 1/4, lãnh đạo Gelex cũng nhấn mạnh định hướng đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng, trong đó có mảng nước sạch và xử lý nước thải. Chủ tịch HĐQT Nguyễn Văn Tuấn cho biết Gelex đang phối hợp với Petrosetco triển khai kế hoạch đầu tư 3 dự án xử lý nước thải tại TP.HCM. Đồng thời, tập đoàn cũng nghiên cứu thêm các cơ hội phát triển hạ tầng theo hình thức BT và các mô hình hợp tác khác, trên nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa các bên.

Cụ thể, Petrosetco, Gelex Infra và Công ty TNHH Hạ tầng Công nghiệp và BĐS Viconship đã cùng thành lập ba pháp nhân mới gồm Công ty TNHH Hạ tầng Gelex Bắc Sài Gòn 1, Công ty TNHH Đầu tư Hạ tầng Gelex Bắc Sài Gòn 2 và Công ty TNHH Hạ tầng Gelex Tây Thành Phố. Các doanh nghiệp này đều đăng ký hoạt động chính trong lĩnh vực xây dựng công trình cấp, thoát nước, tập trung vào hệ thống thu gom và xử lý chất thải – một mảng được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh trong thời gian tới.

Ông Phùng Tuấn Hà- Chủ tịch HĐQT Petrosetco cho biết 3 dự án nhà máy xử lý nước thải hợp tác với Gelex và Viconship là dự án BT có tổng mức đầu tư gần 37.000 tỷ đồng, được thực hiện theo hình thức đổi đất lấy công trình. TP.HCM sẽ thu xếp quỹ đất của thành phố để thanh toán cho dự án.

"Trong nhiều năm qua, tình trạng xử lý nước thải đã trở thành vấn đề bức xúc lớn tại TP.HCM. Dự án có từ lâu nhưng bị “treo” nhiều năm, Petrosetco đã đề nghị đầu tư từ 5–6 năm qua nhưng chưa tìm được mô hình phù hợp để triển khai. Hiện nay, chính sách của Nhà nước nói chung và TP.HCM nói riêng đã có sự thay đổi, mô hình BT có thể phù hợp và giúp dự án được triển khai", ông Hà nói.

Về nguồn vốn thực hiện, Chủ tịch Petrosetco cho rằng con số gần 37.000 tỷ đồng nghe có vẻ lớn nhưng phần vốn công ty tham gia chỉ chiếm một phần và đã nằm trong tính toán của ban lãnh đạo. Công ty chưa có kế hoạch tăng vốn để thực hiện 3 dự án BT trên; nếu có tăng cũng không nhiều. Sau khi TP.HCM có quyết định giao đất, công ty sẽ xin ý kiến cổ đông.

Trên thực tế, thị trường xử lý nước thải không phải là "sân chơi mới". Một số doanh nghiệp trong nước như CTCP Đầu tư Xây dựng và Thương mại Phú Điền đã tham gia từ sớm và tích lũy kinh nghiệm qua nhiều dự án môi trường, từ xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp đến xử lý nước rỉ rác. Doanh nghiệp này từng tham gia các dự án tại TP.HCM, Hà Nội, Bắc Ninh…, điển hình như dự án Nhà máy xử lý nước thải Tham Lương, Nhà máy xử lý nước thải Từ Sơn.

Hay như CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) với dự án nhà máy nước Tân Hiệp 2 (tổng mức đầu tư 1.200 tỷ đồng theo hình thức BOT), Nhà máy nước BOO Thủ Đức (tổng mức đầu tư 1.600 tỷ đồng theo hình thức BOO).

Sự xuất hiện ngày càng nhiều "tay chơi lớn" cho thấy sức hấp dẫn của thị trường xử lý nước thải đang gia tăng rõ rệt. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, áp lực môi trường lớn và chính sách dần hoàn thiện, lĩnh vực này được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những mảng hạ tầng trọng điểm, thu hút dòng vốn dài hạn trong những năm tới.