Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ Tôn Sinh Thành: 'Ấn Độ chắc chắn rất coi trọng vị thế của Việt Nam'

Việt Nam và Ấn Độ đang từng bước mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, thương mại đến đầu tư và quốc phòng. Năm 2016, hai quốc gia đã nhất trí nâng cấp quan hệ song phương lên mức "Đối tác chiến lược toàn diện". Với bước đi này, Ấn Độ trở thành quốc gia thứ ba thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam.

Tạp chí Nhà đầu tư/nhadautu.vn có cuộc trao đổi với Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ nhiệm kỳ 2014-2018 Tôn Sinh Thành về triển vọng hợp tác kinh tế giữa 2 nước, nhân dịp kỉ niệm 10 năm mối quan hệ chiến lược toàn diện được thiết lập.

Ấn Độ không chỉ nhìn nhận Việt Nam như một mắt xích chiến lược

Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ hiện được nhắc đến rất nhiều ở cấp chiến lược, nhưng về kinh tế vẫn chưa tạo cảm giác "đủ lớn". Theo ông, vấn đề nằm ở thiếu động lực thực chất hay hai bên vẫn chưa thực sự hiểu nhau? Nếu chỉ ra một nút thắt lớn nhất, ông sẽ chọn điều gì?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Đúng là quan hệ chính trị Việt Nam - Ấn Độ rất tốt, độ tin cậy chiến lược rất cao, nhưng quan hệ kinh tế mấy năm qua dù có phát triển, vẫn dưới mức tiềm năng và kỳ vọng. Thương mại hai chiều chỉ đạt hơn 16 tỷ USD, đầu tư FDI của Ấn Độ vào Việt Nam dừng ở mức trên dưới 1 tỷ trong nhiều năm qua.

Tôi cho rằng nguyên nhân chính không phải vì thiếu động lực. Ai cũng biết Ấn Độ là nền kinh tế thứ 4 thế giới, nếu tính theo sức mua thì đứng thứ 2 thế giới, có một tầng lớp trung lưu khoảng 400 triệu người với nhu cầu ngày càng cao.

Chỉ nhìn vào số lượng người Ấn Đô đi du lịch Việt Nam tăng vọt từ khoảng 100.000 cách đây 5 năm lên 750.000 riêng năm ngoái, khi mở một số đường bay trực tiếp giữa hai nước, đã cho thấy tiềm năng thị trường Ấn Độ lớn như thế nào. Tôi tin rằng nếu mở thêm đường bay, số lượng khách Ấn Độ vào Việt Nam có thể lên đến 2 triệu người trước 2030.

Vậy nên nếu phải chọn một nút thắt lớn nhất cho sự hạn chế trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Ấn Độ thì tôi cho rằng đó chính là thể chế chưa thuận lợi, chưa có những thoả thuận và cơ chế mang tính đột phá để thuận lợi hoá, tự do hoá nhằm khai thông tiềm năng trao đổi thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Chiến lược China+1 đang tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông, Việt Nam và Ấn Độ sẽ trở thành đối tác bổ trợ hay cuối cùng vẫn là đối thủ cạnh tranh để hút vốn và sản xuất? Lĩnh vực nào cạnh tranh mạnh nhất và lĩnh vực nào có thể tạo liên kết chiến lược?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Tôi cho rằng chiến lược China+1 đang mang lại cơ hội ngang nhau cho các nước trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam và Ấn Độ. Vấn đề là nước nào tạo ra được môi trường đầu tư tốt hơn, và mỗi nước sẽ có một lợi thế riêng.

Ví dụ Ấn Độ sẽ có lợi thế hơn về thu hút đầu tư công nghệ cao do có nền tảng khoa học - công nghệ tốt hơn và lực lượng lao động tay nghề cao hơn, đông hơn, rẻ hơn và thành thạo tiếng Anh hơn.

Việt Nam có thể thu hút đầu tư ở các phân khúc khác nhau, nhờ có chính sách ưu đãi hơn, hạ tầng cơ sở tốt hơn và đầu ra cho sản phẩm xuất khẩu tốt hơn nhờ 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 70 nước. Với những phân khúc sản xuất khác nhau thì tôi tin rằng Việt Nam và Ấn Độ vẫn có thể tạo ra được liên kết trong một chuỗi sản xuất và cung ứng chung.

Nếu mở thêm đường bay, số lượng khách Ấn Độ vào Việt Nam có thể lên đến 2 triệu người trước 2030.

Ấn Độ hiện nhìn Việt Nam như một thị trường đang tăng trưởng nhanh, hay như một mắt xích chiến lược để mở rộng ảnh hưởng tại ASEAN? Trong tính toán của New Delhi, vị thế của Việt Nam hiện đã khác 10 năm trước như thế nào?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Năm 2016, Ấn Độ chắc chắn đã rất coi trọng vị thế của Việt Nam như một mắt xích chiến lược để mở rộng ảnh hưởng tại ASEAN, khi ký kết Tuyên bố thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam. Mười năm sau, tôi tin rằng Ấn Độ không chỉ nhìn nhận Việt Nam như một mắt xích chiến lược mà còn như một đối tác kinh tế quan trọng, một thị trường đang tăng trưởng nhanh, với GDP hơn 500 tỷ USD, nhưng thương mại hơn 900 tỷ USD, gần tương đương với tổng thương mại hàng hoá của Ấn Độ.

Chính vì vậy, trong chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước đã nhất trí nâng quan hệ lên "Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường" với tinh thần "Chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược, hợp tác thực chất" và đặt mục tiêu kim ngạch thương mại đạt 25 tỷ USD vào 2030, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng và đầu tư chất lượng cao.

5 năm tới: Cửa sổ chiến lược quan trọng nhất của quan hệ Việt - Ấn

Có quan điểm cho rằng hợp tác quốc phòng Việt Nam - Ấn Độ đang đi nhanh hơn hợp tác kinh tế. Theo ông, tại châu Á hiện nay, yếu tố an ninh có đang trở thành nền móng cho các quan hệ kinh tế hay không? Liệu đây có phải là xu hướng dài hạn của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Trong 5 trụ cột của Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ là hợp tác chính trị - ngoại giao, quốc phòng - an ninh, kinh tế, khoa học - công nghệ và văn hoá - xã hội, thì đúng là 2 trụ cột đầu tiên nổi trội. Nhưng không thể nói hợp tác kinh tế, khoa học - công nghệ và văn hoá - xã hội chậm phát triển. Ví dụ, hợp tác văn hoá - xã hội là một điểm sáng, với nhiều hoạt động giao lưu văn hoá sôi động, và đặc biệt là du lịch giữa hai nước vừa qua tăng đột biến, rất ấn tượng.

Còn yếu tố an ninh, an toàn trong quan hệ kinh tế và xây dựng chuỗi cung ứng thì tôi cho rằng đó là xu hướng mà các nước vẫn phải tính tới kể từ khi xảy ra dịch Covid và những bất ổn địa chinh trị trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và các nơi khác trên thế giới. Nhưng điều đó không thể ngăn cản giao lưu hợp tác kinh tế trong khu vực, bởi tính liên kết trong khu vực đã phát triển rất cao với hàng chục thoả thuận thương mại tự do (FTA), kể cả những FTA thế hệ mới đã được ký kết.

Riêng đối với Ấn Độ, mối quan hệ chính trị tốt đẹp và tin cậy chính trị cao giữa hai nước là sự đảm bảo chắc chắn cho an ninh, an toàn đối với mối quan hệ kinh tế và tăng cường chuỗi cung ứng giữa hai nước, như hai bên đã đề ra trong chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nếu bỏ qua những tuyên bố ngoại giao tích cực, ông đánh giá đâu là rào cản thực tế nhất khiến doanh nghiệp Việt Nam và Ấn Độ vẫn chưa "tìm thấy nhau"? Theo ông, vấn đề lớn hơn nằm ở logistics, thể chế, tâm lý thị trường hay thiếu những tập đoàn dẫn dắt?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Ngoài nút thắt thể chế như tôi nói ở trên, thì đúng là còn có những hạn chế về logistics và kết nối đường biển, thiếu những tập đoàn dẫn dắt. Ví dụ, từ Ấn Độ có hơn 1000 công ty vào Việt Nam làm ăn, nhưng chưa có một tập đoàn lớn với dự án lớn nào đầu tư tại Việt Nam. Trong khi đó từ phía Việt Nam, ngoài Vinfast đầu tư 500 triệu USD sản xuất ô tô điện, có rất ít công ty Việt Nam sang làm ăn tại Ấn Độ.

Đặc biệt, doanh nghiệp hai bên còn thiếu hiểu biết văn hoá kinh doanh và tâm lý thị trường tại mỗi nước. Làm ăn tại Ấn Độ phải hoà nhập với văn hoá Ấn Độ, xây dựng quan hệ cá nhân trước và đòi hỏi phải kiên nhẫn và biết tận dụng chuyên gia địa phương, để giải quyết những thủ tục phức tạp. Nhưng nếu vượt qua được thì sẽ gặt hái thành quả kinh doanh rất lớn từ thị trường khổng lồ này.

Mối quan hệ chính trị tốt đẹp và tin cậy chính trị cao giữa hai nước là sự đảm bảo chắc chắn cho an ninh, an toàn đối với mối quan hệ kinh tế và tăng cường chuỗi cung ứng giữa hai nước, như hai bên đã đề ra trong chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nếu nhìn về năm 2035, ông nghĩ điều gì sẽ quyết định liệu quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trở thành một trục hợp tác kinh tế lớn của châu Á, hay tiếp tục dừng ở mức "nhiều tiềm năng"? Theo ông, 5 năm tới có phải là "cửa sổ chiến lược" quan trọng nhất của quan hệ hai nước không?

Nguyên Đại sứ Tôn Sinh Thành: Tôi rất lạc quan về khả năng quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trở thành một trục hợp tác kinh tế lớn của châu Á, và 5 năm tới là "cửa sổ chiến lược" quan trọng nhất của quan hệ hai nước. Hai nước đều đang còn nằm trong thời kỳ dân số vàng: Việt Nam đang bước vào công cuộc hội nhập lần 2, Ấn Độ cũng mở cửa lần 2. Hai bên sẽ tìm thấy nhau trong cùng mục tiêu đa dạng hoá thị trường, để cùng tăng tốc phát triên.

Điều quan trọng là phải có một cú hích về thể chế, đạt được một thoả thuận thương mại tự do về hàng hoá và cả dịch vụ, đáp ứng được lợi ích của cả hai bên. Đồng thời doanh nghiệp hai nước cần phải nhận thức rõ cơ hội và quyết tâm chiếm lĩnh thị trường tại hai nước. Nếu làm được như vậy, thì mục tiêu thương mại hai chiều 25 tỷ rất có thể đạt được sớm hơn mốc 2035 mà hai bên đề ra trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Tiến sĩ, Đại sứ Tôn Sinh Thành hiện là giảng viên cao cấp tại Học viện Ngoại giao Việt Nam.

Ông từng là Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Ấn Độ, kiêm nhiệm Bhutan và Nepal, đã trình Quốc thư tại Nepal năm 2015. Ông kết thúc nhiệm kỳ và về nước nhận nhiệm vụ mới vào cuối năm 2018.