Ngưỡng miễn thuế và 'kẽ hở' chia nhỏ doanh thu để né thuế

Sáng 23/4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Một trong những nội dung đại biểu dành sự quan tâm rất lớn là ngưỡng doanh thu chịu thuế. Không chỉ là con số, đó là câu chuyện về cách thiết kế chính sách và phân định thẩm quyền giữa các thiết chế.

Giữa các ý kiến đa chiều, phát biểu của đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP. Hải Phòng) thu hút sự chú ý khi đi thẳng vào một nguy cơ rất cụ thể, nếu không kiểm soát tốt, chính sách có thể bị "lách" ngay từ thực tiễn.

Cảnh báo "chia nhỏ" doanh thu để né thuế

Đại biểu Nga cho biết, không phản đối việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu. Trong bối cảnh kinh tế biến động nhanh, việc điều hành linh hoạt là cần thiết để chính sách theo kịp thực tiễn. Tuy nhiên, điều bà nhấn mạnh không nằm ở thẩm quyền, mà ở cơ chế kiểm soát sau khi chính sách được ban hành.

Theo phân tích của đại biểu, nếu ngưỡng doanh thu trở thành tiêu chí để miễn thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế giá trị gia tăng, thị trường hoàn toàn có thể xuất hiện hành vi "chia nhỏ" để né thuế. Các hộ kinh doanh có thể tách hoạt động, chia dòng tiền, hoặc đứng tên nhiều cá nhân khác nhau để giữ doanh thu dưới ngưỡng quy định.

Đây không phải là giả định xa vời, mà là khả năng có thể xảy ra ngay khi chính sách thiếu các ràng buộc kỹ thuật đi kèm.

Từ đó, đại biểu đề nghị cần thiết kế rõ các nguyên tắc chống chia tách giả tạo doanh thu trong các văn bản hướng dẫn, đồng thời thiết lập cơ chế báo cáo định kỳ để kiểm soát hiệu quả thực thi. Mục tiêu là bảo đảm chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, không bị lợi dụng gây thất thu ngân sách.

Một điểm đáng chú ý khác được đại biểu lưu ý là nguyên tắc không hồi tố bất lợi. Trong trường hợp áp dụng hiệu lực từ đầu năm 2026, mọi quy định gây bất lợi cho người nộp thuế cần được loại trừ, nhằm giữ ổn định môi trường chính sách.

Nếu đại biểu Nga đặt trọng tâm vào rủi ro thực thi, thì đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) lại đi thẳng vào vấn đề thẩm quyền.

Bày tỏ băn khoăn trước đề xuất giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu và các mức thuế, đại biểu nhắc lại rằng các luật thuế liên quan vừa được Quốc hội thông qua không lâu, sau quá trình thảo luận kỹ lưỡng. Việc tiếp tục đề xuất thay đổi thẩm quyền ở thời điểm này, theo đại biểu, cần được cân nhắc thận trọng để bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.

"Để luật ăn sâu vào cuộc sống của người dân và có tuổi thọ lâu dài, không phải thay đổi thường xuyên, tôi đề nghị giữ nguyên theo luật hiện hành", đại biểu nêu rõ.

Đại biểu lập luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoàn toàn có đủ điều kiện để đảm đương vai trò này khi có thể họp định kỳ hoặc đột xuất. Do đó, không có lý do để chuyển giao toàn bộ thẩm quyền cho cơ quan hành pháp, trừ những tình huống thực sự cấp bách.

Giữa hai hướng tiếp cận, một số đại biểu đề xuất phương án trung dung, thiết kế "khung giới hạn" ngay trong luật.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, vấn đề không phải là có giao quyền hay không, mà là cách thức giao quyền. Theo đó, luật cần quy định nguyên tắc và khung sàn - trần, còn Chính phủ điều hành linh hoạt trong khoảng đó, dưới sự giám sát của Quốc hội.

Đáng chú ý, đại biểu đưa ra các dữ liệu để chứng minh ngưỡng hiện hành đã lạc hậu. Với GDP bình quân đầu người khoảng 125-130 triệu đồng, ngưỡng 100 triệu đồng/năm hiện chỉ tương đương 0,8 lần, thấp hơn nhiều so với thông lệ quốc tế. Từ đó, đại biểu đề xuất nâng ngưỡng lên tối thiểu 1 tỷ đồng và tối đa 2 tỷ đồng.

Đồng quan điểm về cách tiếp cận, đại biểu Phan Đức Hiếu (Đoàn Hưng Yên) đánh giá, việc quy định khung ngay trong luật sẽ giúp bảo đảm tính hợp hiến, đồng thời vẫn tạo dư địa điều hành.

Ngưỡng 1 tỷ đồng là phương án được cân nhắc kỹ

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, phương án đang được tính toán là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên tối đa 1 tỷ đồng/năm đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Với mức này, khoảng 2,56 triệu hộ, cá nhân sẽ nằm dưới ngưỡng chịu thuế. Tuy nhiên, đi kèm là tác động giảm thu ngân sách hàng chục nghìn tỷ đồng, đặt ra yêu cầu phải cân đối chính sách một cách thận trọng.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, ngưỡng 1 tỷ đồng là phương án đã được cân nhắc kỹ, nhằm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người nộp thuế. Dự thảo luật cũng tiếp thu theo hướng giao Chính phủ quy định ngưỡng cụ thể trên nguyên tắc phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Từ cảnh báo của đại biểu về "chia nhỏ" doanh thu, nghị trường đã mở ra một tranh luận rộng hơn về cách thiết kế chính sách thuế trong bối cảnh mới. Ở đó, bài toán không chỉ là chọn một con số, mà là tìm điểm cân bằng giữa linh hoạt điều hành và kỷ luật lập pháp, giữa hỗ trợ người dân và bảo vệ nguồn thu ngân sách.

Theo chương trình, dự án luật sẽ được Quốc hội biểu quyết thông qua vào sáng 24/4. Nhưng rõ ràng, câu chuyện về ngưỡng miễn thuế sẽ còn tiếp tục, khi chính sách bước ra khỏi nghị trường và đi vào đời sống.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, giải trình thấu đáo đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo luật, nhất là về "ngưỡng" doanh thu không chịu thuế, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.