Ngoài Elon Musk, những cổ đông tỷ phú của SpaceX là ai?

Đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng của SpaceX không chỉ lập kỷ lục về quy mô huy động vốn mà còn tạo ra một nhóm cổ đông sở hữu tài sản hàng tỷ USD.

Cổ phần của Elon Musk tại SpaceX trị giá hơn 1.000 tỷ USD

Đứng đầu là nhà sáng lập kiêm CEO Elon Musk, người có giá trị cổ phần tại SpaceX vượt 1.000 tỷ USD sau khi công ty lên sàn. Ngoài Musk, dữ liệu CNBC tổng hợp từ FactSet cho thấy ít nhất ba cá nhân khác trực tiếp nắm cổ phiếu SpaceX trị giá trên 1 tỷ USD, gồm Luke Nosek, Gwynne Shotwell và Bret Johnsen.

SpaceX chào bán cổ phiếu ở mức 135 USD trong đợt IPO vào tuần trước. Cổ phiếu sau đó có lúc vượt 225 USD, đưa vốn hóa công ty tiến sát 3.000 tỷ USD và tạm thời vượt Amazon, thậm chí Microsoft.

Đà tăng đã đưa giá trị cổ phần của Elon Musk tại SpaceX lên trên 1.000 tỷ USD. Đây chủ yếu là tài sản trên giấy, được tính theo thị giá, nhưng cho thấy mức độ tập trung tài sản rất lớn của ông tại doanh nghiệp thành lập năm 2002.

Elon Musk vẫn nắm lượng cổ phần lớn cùng quyền biểu quyết chi phối nhờ cấu trúc cổ phiếu hai tầng. Điều này cho phép ông kiểm soát các quyết định chiến lược ngay cả khi SpaceX đã trở thành công ty đại chúng.

Tuy nhiên, khối tài sản này biến động mạnh theo giá cổ phiếu. Sau khi lập đỉnh, SpaceX giảm khoảng 20% trong hai phiên. Kết thúc ngày 18/6, cổ phiếu còn 184,98 USD, đưa vốn hóa xuống khoảng 2.430 tỷ USD, thấp hơn Amazon nhưng vẫn cao hơn 37% so với giá IPO.

Những người đồng hành lâu năm với Elon Musk

Ngoài Elon Musk, Luke Nosek là cổ đông cá nhân lớn nhất được CNBC xác định, với lượng cổ phiếu trị giá khoảng 6,3 tỷ USD.

Nosek là đồng sáng lập PayPal và tham gia hội đồng quản trị SpaceX từ năm 2008, thời điểm công ty từng đứng trước nguy cơ cạn vốn sau ba lần phóng tên lửa Falcon 1 thất bại liên tiếp.

Nosek cũng đồng sáng lập Founders Fund với Peter Thiel và sau đó thành lập Gigafund, quỹ đầu tư có quan hệ chặt chẽ với SpaceX. Việc giữ cổ phần trong gần hai thập kỷ giúp ông trở thành một trong những người hưởng lợi lớn nhất từ đợt niêm yết

Theo số liệu của Forbes, Nosek hiện có giá trị tài sản ròng 4,6 tỷ USD và giàu thứ 915 thế giới.

Trong khi đó, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Gwynne Shotwell sở hữu lượng cổ phiếu trị giá khoảng 2,4 tỷ USD. Bà gia nhập SpaceX năm 2002, là một trong những nhân viên đầu tiên của công ty này.

Trong khi Musk tập trung vào chiến lược dài hạn và công nghệ, Shotwell phụ trách phần lớn hoạt động hằng ngày, từ khách hàng, hợp đồng đến vận hành và tài chính.

Bà có vai trò quan trọng trong việc đưa SpaceX từ một công ty khởi nghiệp thành nhà thầu lớn của NASA, quân đội Mỹ và ngành vệ tinh thương mại. Shotwell cũng góp phần xây dựng Starlink thành nguồn doanh thu chủ lực của công ty.

Một cựu kỹ sư SpaceX nhận xét Musk là người đặt ra tầm nhìn, còn Shotwell bảo đảm tầm nhìn đó được thực thi. Bà là người gặp khách hàng, xây dựng quan hệ và chốt những hợp đồng mang lại doanh thu.

Giám đốc tài chính Bret Johnsen là cổ đông cá nhân thứ ba được xác định có tài sản trên 1 tỷ USD tại SpaceX. Phần vốn của ông hiện trị giá khoảng 1,2 tỷ USD.

Johnsen gia nhập công ty năm 2011, phụ trách chiến lược tài chính dài hạn và hoạt động tài chính. Trước đó, ông từng làm việc tại Broadcom và Mindspeed Technologies.

Vai trò của Johnsen ngày càng quan trọng khi SpaceX phải tài trợ đồng thời cho nhiều dự án cần vốn lớn như Starship, Starlink, hoạt động AI của xAI và kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.

Valor quản lý gần 100 tỷ USD cổ phiếu

Valor Equity Partners là tổ chức nắm lượng cổ phiếu SpaceX đáng chú ý nhất trong danh sách của CNBC, với giá trị khoảng 96,6 tỷ USD.

Tuy nhiên, con số này không đồng nghĩa Antonio Gracias, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Valor, sở hữu cá nhân gần 100 tỷ USD. Phần lớn cổ phiếu thuộc về các nhà đầu tư góp vốn vào những quỹ do Valor quản lý.

Gracias hiện là thành viên hội đồng quản trị SpaceX và có quan hệ với Musk hơn 20 năm. Hai người được giới thiệu với nhau qua David Sacks, nhà đầu tư mạo hiểm từng làm việc cùng Musk tại PayPal.

Valor là một trong những nhà đầu tư sớm và trung thành nhất với các doanh nghiệp của Elon Musk. Gracias từng ngồi trong Hội đồng quản trị Tesla và gần đây làm việc cùng Musk trong chương trình cải tổ bộ máy liên bang của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Chưa rõ Gracias trực tiếp hưởng bao nhiêu từ số cổ phiếu này, bởi phần lớn lợi ích thuộc về các nhà đầu tư trong quỹ Valor, còn phần của ông phụ thuộc vào vốn góp và cơ chế phân chia lợi nhuận. Những thông tin này chưa được công bố đầy đủ.

Danh sách của CNBC có thể chưa bao quát toàn bộ cổ đông tỷ phú của SpaceX, do nhiều quỹ, công ty ủy thác và cá nhân không công khai chi tiết tỷ lệ sở hữu.

Đợt IPO cũng tạo ra hàng nghìn triệu phú trong đội ngũ nhân viên và cựu nhân viên SpaceX. Nhiều người đã nhận một phần thu nhập bằng cổ phiếu trong những năm công ty chưa niêm yết và ít có cơ hội chuyển số cổ phần này thành tiền mặt.

Dù vậy, hai phiên điều chỉnh gần đây cho thấy tài sản gắn với SpaceX có thể biến động rất nhanh. Giá giao dịch bình quân gia quyền theo khối lượng trong năm phiên đầu tiên là 181,71 USD, nghĩa là nhà đầu tư trung bình mua cổ phiếu sau IPO gần như chỉ còn hòa vốn.

Ngược lại, những người mua được cổ phiếu ở giá IPO 135 USD vẫn đang có lợi nhuận đáng kể.

IPO SpaceX vì thế là thời điểm hơn hai thập kỷ đặt cược vào tham vọng không gian của Musk được thị trường định giá bằng hàng tỷ USD, dù phần lớn khối tài sản đó vẫn nằm trên giấy và có thể thay đổi mạnh theo từng phiên giao dịch.