Nghệ An và giấc mơ du lịch 4 mùa: Loay hoay thoát 'bẫy mùa vụ'

Đó không chỉ là câu chuyện riêng của một địa phương ven biển, mà còn là bài toán lớn về mô hình phát triển, hiệu quả đầu tư và khả năng khai thác tài nguyên du lịch bền vững.

Khi du lịch vẫn "đếm mùa"

Năm 2025, Nghệ An đón khoảng 9,9 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 30.600 tỷ đồng. Những con số này cho thấy du lịch đang từng bước trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh này. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào cơ cấu dòng khách, có thể thấy sự phụ thuộc quá lớn vào mùa hè vẫn chưa thay đổi đáng kể.

Cửa Lò là tâm điểm hút khách và là "thương hiệu vàng" của du lịch Nghệ An suốt nhiều thập niên qua. Mỗi dịp hè đến, đặc biệt vào các kỳ nghỉ lễ, hệ thống khách sạn thường xuyên kín phòng, bãi biển kín người, nhà hàng hoạt động hết công suất. Có thời điểm, du khách phải đặt phòng trước hàng tháng vẫn khó tìm được nơi lưu trú phù hợp.

Nhưng chỉ vài tháng sau cao điểm, bức tranh ấy nhanh chóng đảo chiều. Khi mùa mưa bắt đầu, lượng khách giảm mạnh, nhiều cơ sở kinh doanh du lịch hoạt động cầm chừng, thậm chí đóng cửa tạm thời để cắt giảm chi phí.

Đó chính là "bẫy mùa vụ", là tình trạng phổ biến của du lịch Bắc Trung Bộ nói chung và Nghệ An nói riêng trong suốt nhiều năm qua.

Tại tọa đàm "Kết nối để thúc đẩy phát triển du lịch mùa đông các tỉnh Bắc Trung Bộ", nhiều chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn này.

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho rằng, ngoài khoảng 3–4 tháng cao điểm mùa hè, phần lớn cơ sở lưu trú ven biển rơi vào tình trạng vắng khách, gây lãng phí rất lớn về nguồn lực đầu tư.

Trong khi đó, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định, Nghệ An nói riêng và khu vực Bắc Trung Bộ nói chung sở hữu nhiều lợi thế về du lịch văn hóa, sinh thái và nghỉ dưỡng, nhưng hoạt động khai thác vẫn phụ thuộc nặng nề vào mùa du lịch biển.

Nói cách khác, du lịch Nghệ An vẫn chưa thoát khỏi mô hình tăng trưởng "một mùa", nơi phần lớn doanh thu, lao động và dòng khách đều dồn vào một khoảng thời gian ngắn trong năm.

Khoảng trống phía sau những tiềm năng

Điều đáng nói là Nghệ An không hề thiếu tài nguyên để phát triển du lịch quanh năm. Ít nơi nào có sự đa dạng như xứ Nghệ với một bên là biển Cửa Lò, Cửa Hội; một bên là miền Tây hùng vĩ với Vườn quốc gia Pù Mát, thác Khe Kèm, những bản làng cộng đồng của đồng bào Thái, Khơ Mú; xen giữa là hệ thống di tích lịch sử, văn hóa dày đặc gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc. Vấn đề nằm ở chỗ các tiềm năng ấy vẫn chưa được "kết nối" thành hệ sinh thái sản phẩm đủ mạnh để giữ chân du khách suốt bốn mùa.

Trong nhiều năm, du lịch Nghệ An chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa vào lượng khách đại trà mùa hè, trong khi các dòng sản phẩm chuyên biệt cho mùa Thu – Đông gần như còn thiếu vắng.

Du khách đến Nghệ An vào mùa thấp điểm thường không có nhiều lựa chọn trải nghiệm đủ hấp dẫn để kéo dài hành trình. Điều đó khiến thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và tỷ lệ khách quay lại chưa cao.

Theo Quy hoạch hệ thống du lịch Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045, việc giảm tính mùa vụ và đa dạng hóa sản phẩm là yêu cầu cấp thiết đối với các địa phương du lịch.

Với Nghệ An, đây không chỉ là bài toán tăng trưởng, mà còn là vấn đề sống còn để nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, tạo việc làm ổn định và phát triển kinh tế địa phương một cách bền vững.

Thực tế cho thấy, mùa Thu – Đông hoàn toàn có thể trở thành khoảng "thời gian vàng" của du lịch Nghệ An nếu địa phương xây dựng được những sản phẩm phù hợp với đặc điểm khí hậu và xu hướng du lịch mới.

Theo các chuyên gia, thay vì phụ thuộc vào biển, Nghệ An cần đẩy mạnh các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, du lịch sinh thái miền Tây, du lịch trải nghiệm cộng đồng, trekking, du lịch tâm linh và các hoạt động văn hóa bản địa.

Đặc biệt, du lịch MICE, du lịch hội nghị – sự kiện được xem là hướng đi tiềm năng nhằm kéo dòng khách vào mùa thấp điểm.

Ở góc độ quốc tế, trao đổi với Nhadautu.vn, TSKH. Ko Tae Yen, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam cho rằng, Nghệ An cần xây dựng những chương trình kích cầu đủ sức cạnh tranh như giảm giá lưu trú, ưu đãi dịch vụ, phát triển các gói nghỉ dưỡng dài ngày cho gia đình và khách quốc tế.

"Để thu hút khách mùa thấp điểm, địa phương cần xây dựng các tour tuyến liên hoàn giữa các tỉnh, đồng thời hợp tác với những doanh nghiệp lữ hành có sức ảnh hưởng trên thị trường quốc tế để kéo du khách", ông Ko Tae Yen nhận định.

Nhìn một cách tổng thể từ bức tranh du lịch của Nghệ An, tính mùa vụ không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động du lịch, mà còn tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế – xã hội.

Mùa du lịch ngắn khiến cơ sở vật chất không được khai thác hiệu quả quanh năm, trong khi lao động ngành du lịch chủ yếu mang tính thời vụ, thiếu ổn định. Ngược lại, vào mùa cao điểm, áp lực quá tải lại ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và môi trường du lịch.

Du lịch Nghệ An không thiếu tiềm năng, nhưng không gian phát triển vẫn còn thiếu tính liên kết, trong khi những lợi thế về "thiên thời – địa lợi" chưa được khai thác đồng bộ và hiệu quả. Khi các mảnh ghép ấy được kết nối thành một hệ sinh thái du lịch hoàn chỉnh, "giấc mơ du lịch 4 mùa" của xứ Nghệ sẽ không còn xa vời, mà dần hiện hữu trong tầm tay.

Đón đọc Bài 2: Mở ‘cánh cửa mùa đông’, tái định vị du lịch xứ Nghệ