Ngành cảng biển chuyển đổi 'xanh' để giữ chân hãng tàu quốc tế

Những con số ấn tượng từ "bước đệm" 2025

Mặc dù trải qua nhiều biến động, năm 2025 vẫn ghi dấu một cột mốc quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam khi tổng kim ngạch đạt khoảng 930 tỷ USD (tăng 18,2% so với cùng kỳ), qua đó thúc đẩy số lượng container qua hệ thống cảng biển cả nước đạt khoảng 34,36 triệu TEU (tăng 11%).

Kết quả này đã khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu. Trên cơ sở đó, chuyên gia kỳ vọng doanh thu, lợi nhuận các doanh nghiệp cảng biển trên sàn tiếp tục bứt phá trong năm 2025.

Nhận định về triển vọng năm 2026, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Chứng khoán MB cho rằng, tăng trưởng của các doanh nghiệp cảng biển nhiều khả năng sẽ chậm lại sau mức nền cao trong 2025. Tuy nhiên, nhờ lợi thế về chi phí xuất nhập khẩu, Việt Nam sẽ duy trì triển vọng lạc quan, qua đó hỗ trợ các doanh nghiệp cảng biển tiếp tục tăng trưởng tốt trong năm 2026.

Ghi nhận cho thấy, nhiều doanh nghiệp cảng biển đã công bố kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2026 ở nhiều mức độ kỳ vọng khác nhau, từ thận trọng đến tăng trưởng mạnh.

Đơn cử, HĐQT CTCP Cảng Quy Nhơn (Mã: QNP) vừa thông qua các chỉ tiêu dự kiến về kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư; kế hoạch chi phí bảo dưỡng sửa chữa phương tiện thiết bị, công cụ xếp dỡ, hệ thống điện và nhiên liệu tiêu thụ năm 2026.

Theo kế hoạch, năm 2026, QNP đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất đạt 1.349 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hợp nhất 195 tỷ đồng. Đồng thời, sản lượng đạt 12,1 triệu tấn; trong đó, sản lượng container khoảng 200 nghìn TEUs. So với kế hoạch năm 2025, các chỉ tiêu này gần như đi ngang, phản ánh quan điểm điều hành thận trọng.

Bên cạnh các chỉ tiêu kinh doanh, QNP cũng thông qua kế hoạch chi phí sửa chữa, bảo dưỡng và nhiên liệu tiêu thụ trong năm 2026 dự kiến hơn 78 tỷ đồng. Đối với hoạt động đầu tư, trong năm, QNP dự kiến giải ngân gần 200 tỷ đồng (giảm hơn 36% so với kế hoạch đầu tư của năm 2025); trong đó, hơn 143 tỷ đồng dành cho các dự án chuyển tiếp từ năm trước.

Trái ngược với sự thận trọng của QNP, CTCP Cảng Hải Phòng đặt kế hoạch sản lượng đạt 57,3 triệu tấn, doanh thu gần 3.500 tỷ đồng và lãi trước thuế 1.520 tỷ đồng, đều tăng trưởng hai con số so với năm trước, cho thấy kỳ vọng lạc quan.

Tương tự, CTCP Cảng Đà Nẵng cũng đề ra mục tiêu sản lượng hàng hóa đạt ít nhất 16,77 triệu tấn (tăng 9%), doanh thu đạt 1.860 tỷ đồng (tăng 12%) và lợi nhuận đạt 518 tỷ đồng (tăng 15%) trong năm 2026.

Nhiều thách thức cho ngành cảng biển

Dù triển vọng được đánh giá tươi sáng, bà Hiền nhìn nhận, ngành cảng biển trong năm 2026 vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức khi áp lực cạnh tranh từ các quốc gia ngoài Mỹ gia tăng, cũng như các áp lực đáp ứng yêu cầu giảm phát thải từ các hãng tàu lớn.

Đáng chú ý, nếu không có vận tải biển "xanh", kéo theo dịch vụ cảng "xanh", xuất khẩu của Việt Nam có thể dần mất đi quyền tiếp cận những tuyến thương mại quốc tế quan trọng.

Song, nhờ sở hữu mức thuế cạnh tranh sau quá trình đàm phán thuận lợi với Mỹ, cùng với lợi thế về năng lực sản xuất và chi phí lao động thấp so với các quốc gia trong khu vực, Việt Nam được kỳ vọng vẫn duy trì thị phần ổn định tại Mỹ và các nước khác.

Liên quan đến vấn đề đáp ứng tiêu chuẩn về giảm phát thải, theo đánh giá của chuyên gia, ngành cảng biển Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng tiêu chuẩn "xanh". Đây sẽ là cơ hội cho những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính lớn, cũng như năng lực chuyển đổi nhanh chóng, như: Tân Cảng Sài Gòn, Gemadept…

Bởi, việc điện hóa thiết bị khai thác, vận hành sà lan điện giúp giảm hàng trăm nghìn tấn khí thải mỗi năm, từ đó, giúp các doanh nghiệp này thu hút thêm nguồn hàng từ các hãng tàu lớn đang có quy chuẩn nghiêm ngặt về phát thải.

Đứng trước những thách thức và cơ hội trong 2026, bà Hiền khuyến nghị các doanh nghiệp cảng biển nên chủ động ký hợp đồng dài hạn từ 12 - 24 tháng với hãng tàu; đồng thời, chuyển trọng tâm sang cung cấp dịch vụ trọn gói, từ xếp dỡ, depot/CFS/ICD, vận tải sà lan/đường bộ và thủ tục nhằm gia tăng doanh thu trên mỗi TEU và nâng chi phí chuyển đổi của khách hàng.

Trong bối cảnh các hãng tàu tái cấu trúc mạng lưới theo mô hình "hub - and - spoke" và ưu tiên độ tin cậy, các cảng nước sâu và cửa ngõ, như: Nam Đình Vũ, Lạch Huyện và Cái Mép - Thị Vải cần đẩy mạnh đầu tư các dự án hỗ trợ, như: ICD, kho ngoại quan, trung tâm logistics… để thu hút nguồn hàng, giảm tắc nghẽn và đa dạng hóa thị trường.

"Các doanh nghiệp cần sớm chuyển đổi "xanh hóa", triển khai đo đếm phát thải theo TEU và phát triển giải pháp vận tải "xanh", đặc biệt sà lan, feeder - để biến tuân thủ ESG thành lợi thế thu hút tuyến và khách hàng", bà Hiền chia sẻ thêm.