Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất lên 1%, cao nhất trong 31 năm

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) ngày 16/6 quyết định nâng lãi suất chính sách ngắn hạn từ 0,75% lên khoảng 1%, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ tháng 12/2025.

Quyết định được thông qua với tỷ lệ 7 phiếu thuận và một phiếu chống tại cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày. Mức lãi suất mới, có hiệu lực từ ngày 17/6, là mức cao nhất tại Nhật Bản kể từ năm 1995.

Động thái này tiếp tục quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của Nhật Bản sau nhiều thập kỷ duy trì lãi suất gần bằng 0% để chống giảm phát. BoJ đã chấm dứt cơ chế lãi suất âm vào tháng 3/2024 và từng bước nâng chi phí vay khi tiền lương, giá hàng hóa và kỳ vọng lạm phát cùng tăng lên.

Thành viên hội đồng Toichiro Asada là người duy nhất bỏ phiếu phản đối. Ông cho rằng tác động từ tình hình Trung Đông tạo ra rủi ro suy giảm đối với sản xuất và việc làm lớn hơn rủi ro giá cả tăng cao, vì vậy BoJ nên giữ nguyên lãi suất.

Lo ngại cú sốc dầu lan sang giá tiêu dùng

Trong tuyên bố sau cuộc họp, BoJ đánh giá kinh tế Nhật Bản đang phục hồi vừa phải, dù một số lĩnh vực xuất hiện dấu hiệu suy yếu do tác động của tình hình Trung Đông và giá dầu thô tăng.

Giá năng lượng cao gây sức ép lên hoạt động kinh tế của một quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu. Tuy nhiên, lợi nhuận doanh nghiệp duy trì ở mức cao cùng sự cải thiện của thị trường lao động và thu nhập tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng.

BoJ nhận định nguy cơ nền kinh tế giảm tốc mạnh đã thấp hơn so với trước đây. Các biện pháp trợ giá năng lượng của chính phủ và tiến triển trong việc tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu thay thế ngoài Trung Đông đã phần nào giảm bớt tác động của cú sốc dầu.

Lạm phát tiêu dùng cơ bản, được tính bằng chỉ số giá tiêu dùng loại trừ thực phẩm tươi sống, gần đây xuống dưới 2% do các chương trình hỗ trợ hóa đơn năng lượng. Dù vậy, BoJ cảnh báo chi phí dầu thô đang được chuyển nhanh vào giá giao dịch giữa các doanh nghiệp và có thể tiếp tục lan sang hàng loạt mặt hàng tiêu dùng.

Kỳ vọng lạm phát trung và dài hạn cũng đang tăng lên. Điều này làm gia tăng nguy cơ lạm phát cơ bản vượt mục tiêu ổn định giá 2% của BoJ.

Trước quyết định nâng lãi suất của BoJ, Frederic Neumann, kinh tế gia trưởng khu vực châu Á của HSBC, cho biết Thống đốc BoJ Kazuo Ueda đã báo hiệu việc tăng lãi suất trong bài phát biểu hồi đầu tháng này, trong đó ông nói rằng "hiệu ứng lan tỏa của lạm phát bắt nguồn từ giá dầu thô tăng cao có nhiều khả năng dẫn đến sự lệch hướng tăng lên trong lạm phát cơ bản".

Số liệu BoJ công bố trước cuộc họp cho thấy chỉ số giá hàng hóa doanh nghiệp của Nhật Bản trong tháng 5 tăng 6,3% so với cùng kỳ, mạnh nhất kể từ tháng 3/2023 và cao hơn dự báo 5,5% của thị trường. Chỉ số giá nhập khẩu tính bằng đồng yen tăng 25,5%, phản ánh tác động đồng thời của giá năng lượng tăng và sự suy yếu của đồng nội tệ.

BoJ cho rằng dù nâng lãi suất lên 1%, các điều kiện tài chính tại Nhật Bản vẫn mang tính hỗ trợ. Lãi suất thực, tức lãi suất danh nghĩa sau khi trừ lạm phát, vẫn âm ở các kỳ hạn ngắn và trung bình, trong khi điều kiện phát hành thương phiếu và trái phiếu doanh nghiệp vẫn thuận lợi.

"Các điều kiện tài chính nới lỏng dự kiến tiếp tục được duy trì sau khi lãi suất chính sách thay đổi, qua đó tiếp tục hỗ trợ vững chắc cho hoạt động kinh tế", BoJ cho biết.

Tiếp tục giảm mua trái phiếu chính phủ

Cùng với việc nâng lãi suất, BoJ công bố kế hoạch mới nhằm thu hẹp hoạt động mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản.

Theo đó, ngân hàng trung ương sẽ giảm quy mô mua trái phiếu khoảng 200 tỷ yen mỗi quý cho đến hết quý I/2027. Lượng mua dự kiến giảm từ khoảng 2.700 tỷ yen mỗi tháng trong quý II/2026 xuống 2.500 tỷ yen trong quý III và 2.300 tỷ yen trong quý IV.

Trong quý I/2027, quy mô mua sẽ còn khoảng 2.100 tỷ yen mỗi tháng và từ tháng 4/2027 trở đi duy trì quanh 2.000 tỷ yen.

BoJ nhấn mạnh lãi suất dài hạn về nguyên tắc nên được hình thành trên thị trường. Tuy nhiên, ngân hàng trung ương vẫn giữ khả năng tăng mua trái phiếu hoặc tiến hành các nghiệp vụ mua với lãi suất cố định nếu lợi suất tăng quá nhanh và đe dọa sự ổn định của thị trường.

Theo ước tính của BoJ, lượng trái phiếu chính phủ do ngân hàng nắm giữ có thể giảm xuống khoảng 480.000 tỷ yen vào cuối tháng 3/2027, thấp hơn khoảng 17% so với thời điểm trước khi kế hoạch thu hẹp mua trái phiếu bắt đầu vào giữa năm 2024.

Đồng yen chưa phục hồi

Phản ứng của thị trường ngoại hối sau quyết định tương đối hạn chế do mức tăng lãi suất đã được giới đầu tư dự báo từ trước. Đồng yen giao dịch quanh mức 160,2 yen đổi một USD, gần ngưỡng từng khiến nhà chức trách Nhật Bản phải can thiệp vào thị trường.

Việc nâng lãi suất chưa đủ để đảo ngược xu hướng suy yếu của đồng yen khi chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn ở mức lớn.

Trong tháng 4, Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi khoảng 11.700 tỷ yen, tương đương hơn 73 tỷ USD, để hỗ trợ đồng nội tệ sau khi tỷ giá vượt ngưỡng 160 yen/USD. Đây là quy mô can thiệp hàng tháng lớn nhất từ trước đến nay.

Đồng yen yếu giúp các doanh nghiệp xuất khẩu Nhật Bản tăng giá trị lợi nhuận chuyển đổi từ nước ngoài, nhưng đồng thời làm chi phí nhiên liệu, thực phẩm và nguyên liệu nhập khẩu tăng cao, gây thêm áp lực lên hộ gia đình.

Triển vọng hạ nhiệt giá dầu sau thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran có thể giảm bớt một phần áp lực lạm phát. Tuy nhiên, BoJ cho biết sẽ tiếp tục theo dõi ảnh hưởng của tình hình Trung Đông đối với hoạt động kinh tế và giá cả trước khi quyết định thời điểm, tốc độ điều chỉnh tiếp theo.

BoJ khẳng định sẽ tiếp tục nâng lãi suất và giảm mức độ nới lỏng nếu lạm phát cơ bản tiến gần mục tiêu 2% và nền kinh tế phát triển phù hợp với kịch bản cơ sở.

Một cuộc khảo sát của Reuters trước cuộc họp cho thấy hơn ba phần tư số chuyên gia kinh tế dự báo BoJ sẽ thực hiện thêm một đợt nâng lãi suất trong quý IV, đưa lãi suất chính sách lên 1,25% vào cuối năm.

Như vậy, mức 1% có thể chưa phải điểm dừng của chu kỳ thắt chặt. Tuy nhiên, tốc độ nâng lãi suất sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến giá dầu, tỷ giá đồng yen, tăng trưởng tiền lương và khả năng nền kinh tế Nhật Bản hấp thụ chi phí vốn cao hơn sau nhiều thập kỷ quen với tiền rẻ.