Ngân hàng đua giảm lãi suất, vì sao tiền rẻ vẫn chưa trở lại?

Mới đây, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có văn bản yêu cầu các tổ chức tín dụng chủ động tiết giảm chi phí, cân đối nguồn lực để triển khai các chương trình tín dụng hướng vào những động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

Theo định hướng của NHNN, lãi suất cho vay ưu đãi bằng VND trong các chương trình này phải thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng trong từng thời kỳ.

Đối tượng được ưu tiên gồm DNNVV, doanh nghiệp và cá nhân sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, xuất khẩu, kinh tế số, AI, bán dẫn, chế biến chế tạo và các dự án xanh. Đây là một phần trong định hướng đưa tín dụng vào các khu vực tạo động lực tăng trưởng thay vì mở rộng dòng vốn một cách dàn trải.

Ngân hàng đua giảm lãi suất

Ngay sau yêu cầu của NHNN, nhiều ngân hàng bắt đầu công bố các chương trình giảm lãi suất hoặc tung thêm những gói tín dụng ưu đãi.

Từ ngày 12/8, Nam A Bank công bố giảm 0,5-0,7%/năm đối với các khoản vay phục vụ sản xuất kinh doanh và nông nghiệp dành cho khách hàng cá nhân; các khoản vay mua nhà, tiêu dùng phục vụ đời sống được giảm 0,1-0,3%/năm.

Với khách hàng doanh nghiệp, ngân hàng giảm biểu lãi suất niêm yết tối đa 0,5%/năm với tổng hạn mức 25.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, để tạo thêm dư địa giảm lãi suất đầu ra, Nam A Bank đồng thời điều chỉnh giảm lãi suất huy động tới 0,3%/năm.

BVBank cũng triển khai gói tín dụng 2.500 tỷ đồng dành cho SME và hộ kinh doanh từ ngày 12/8, với lãi suất từ 9,7%/năm, thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mặt bằng cho vay thông thường. Ngân hàng đồng thời cho biết sẽ đơn giản hóa quy trình thẩm định và thủ tục nhằm đẩy nhanh giải ngân.

Trước đó, NCB thông báo giảm 0,5%/năm lãi suất cho vay đối với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp từ ngày 11/8. Lãi suất ưu đãi dành cho khách hàng cá nhân từ 8,49%/năm; SME được hưởng lãi suất ngắn hạn từ 10%/năm trong 3 tháng đầu. Với doanh nghiệp lớn, vận hành theo chuỗi hoặc hệ sinh thái, mức lãi suất thấp nhất từ 10,45%/năm.

Không chỉ nhóm ngân hàng tư nhân, khối ngân hàng thương mại nhà nước cũng tham gia mạnh vào xu hướng này.

Agribank triển khai gói 70.000 tỷ đồng, trong khi BIDV, VietinBank và Vietcombank mỗi ngân hàng dành 50.000 tỷ đồng. Như vậy, tổng quy mô các gói tín dụng ưu đãi được bốn ngân hàng lớn công bố lên tới 220.000 tỷ đồng.

Các gói tín dụng chủ yếu hướng tới DNNVV, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh trong các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức cho vay bình quân cùng kỳ hạn. Riêng Agribank áp dụng mức giảm 1-2%/năm theo chương trình triển khai từ tháng 8/2026.

Việc nhiều ngân hàng cùng lúc hạ lãi suất cho thấy yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng đang được truyền dẫn khá nhanh vào thị trường tín dụng. Tuy nhiên, phía sau cuộc đua giảm giá vốn đầu ra là một nghịch lý đáng chú ý: nguồn vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng chưa thực sự rẻ.

Chưa phải dấu hiệu của chu kỳ "tiền rẻ"

Thực tế, một chu kỳ “tiền rẻ” không thể chỉ được nhận diện qua việc xuất hiện hàng loạt gói tín dụng ưu đãi. Điều quan trọng hơn là chi phí vốn của toàn hệ thống phải giảm đủ sâu để kéo mặt bằng lãi suất cho vay thông thường đi xuống trên diện rộng.

Trong những tháng gần đây, áp lực huy động vốn của các ngân hàng vẫn khá lớn. Bên cạnh mặt bằng lãi suất tiền gửi niêm yết duy trì ở mức tương đối cao, thị trường vẫn xuất hiện những mức lãi suất cao hơn ở một số kỳ hạn, sản phẩm hoặc chương trình có điều kiện.

Đến ngày 23/7, lãi suất tiền gửi trực tuyến bình quân tại 36 ngân hàng ở khoảng 6,16%/năm đối với kỳ hạn 6 tháng và 6,39%/năm đối với kỳ hạn 12 tháng. Điều này cho thấy dù lãi suất cho vay đang được kéo xuống, giá vốn đầu vào của ngân hàng chưa giảm tương ứng.

Một nguyên nhân quan trọng nằm ở sự chênh lệch giữa tốc độ tăng tín dụng và huy động vốn. Khi tiền cho vay ra tăng nhanh hơn nguồn tiền gửi vào, các ngân hàng phải cạnh tranh để duy trì và thu hút nguồn vốn, qua đó hạn chế khả năng giảm mạnh lãi suất huy động.

Đây cũng chính là điểm phân biệt giữa giảm lãi suất cho vay có mục tiêu và một chu kỳ tiền rẻ thực sự.

Trong trường hợp hiện nay, ngân hàng có thể chủ động giảm lãi suất cho một số nhóm khách hàng hoặc lĩnh vực nhất định nhằm đáp ứng mục tiêu tăng trưởng tín dụng. Nhưng nếu chi phí vốn đầu vào chưa giảm tương ứng, việc hạ lãi suất đầu ra sẽ trực tiếp gây sức ép lên biên lãi ròng (NIM).

Nói cách khác, ngân hàng phải lựa chọn giữa việc chấp nhận giảm lợi nhuận trên mỗi đồng vốn cho vay hoặc tìm cách hạ thêm chi phí huy động. Việc một số nhà băng đồng thời giảm lãi suất tiền gửi cho thấy quá trình điều chỉnh này đã bắt đầu, nhưng khó diễn ra quá nhanh nếu cạnh tranh huy động vốn trong hệ thống vẫn còn lớn.

Đây cũng là lý do xu hướng giảm lãi suất trong thời gian tới nhiều khả năng mang tính chọn lọc hơn là đồng loạt.

Các ngân hàng có động lực ưu tiên khách hàng có chất lượng tín dụng tốt, khả năng trả nợ cao, sử dụng nhiều sản phẩm dịch vụ hoặc thuộc các ngành nghề được xác định là động lực tăng trưởng. Với những khách hàng này, rủi ro tín dụng thấp hơn, tạo dư địa để ngân hàng chấp nhận mức lãi suất thấp hơn.

Ngược lại, với các khoản vay thông thường hoặc khách hàng có mức độ rủi ro cao hơn, khả năng lãi suất giảm nhanh sẽ hạn chế nếu chi phí huy động chưa thực sự hạ nhiệt.

Trong ngắn hạn, DNNVV cùng các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên vì vậy sẽ là nhóm hưởng lợi rõ nhất. Mức giảm khoảng 0,5-1%/năm có thể tạo khác biệt đáng kể với những khoản vay quy mô lớn, đặc biệt khi chi phí tài chính vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận doanh nghiệp.

Nhưng với toàn bộ nền kinh tế, việc hàng loạt ngân hàng đồng loạt công bố giảm lãi suất chưa đồng nghĩa dòng tiền rẻ đã quay trở lại.

Tín hiệu đáng theo dõi trong những tháng cuối năm không chỉ là các ngân hàng còn giảm thêm bao nhiêu lãi suất cho vay, mà quan trọng hơn là lãi suất huy động có hình thành xu hướng giảm bền vững và khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng với tăng trưởng huy động có được thu hẹp hay không.

Nếu chi phí vốn đầu vào thực sự hạ nhiệt, dư địa giảm lãi suất cho vay sẽ rộng hơn và có thể lan từ những gói ưu đãi sang mặt bằng tín dụng thông thường. Còn khi ngân hàng vẫn phải cạnh tranh mạnh để huy động vốn, cuộc đua giảm lãi suất trước mắt chủ yếu vẫn là cuộc cạnh tranh giành khách hàng tốt và hướng dòng vốn vào các động lực tăng trưởng, chưa phải sự trở lại của một chu kỳ “tiền rẻ” trên diện rộng.