Nâng chất nguồn cầu, tạo chiều sâu cho thị trường chứng khoán

Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp đang tạo ra những kỳ vọng lớn đối với thị trường chứng khoán, không chỉ về khả năng thu hút dòng vốn quốc tế mà còn về sự thay đổi trong chất lượng vận hành của thị trường.

Trao đổi tại Talk Show Phố Tài chính, ông Lu Hui Hung, Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM) đánh giá việc nâng hạng là sự xác nhận với cộng đồng tài chính quốc tế rằng thị trường Việt Nam đã đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe hơn về minh bạch, chất lượng cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận vốn. Đây là sự thay đổi đáng kể so với trước đây, khi Việt Nam thường bị đánh giá là thị trường còn nhiều rào cản kỹ thuật.

Việc chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vì vậy không chỉ mang ý nghĩa về mặt phân loại, mà còn góp phần thay đổi cách nhìn nhận của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam, mở ra khả năng tiếp cận nguồn vốn rộng lớn hơn.

Theo ông Lu Hui Hung, nâng hạng cũng kéo theo kỳ vọng mạnh mẽ về sự cải thiện thanh khoản và tính minh bạch. Dòng vốn mới sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế và cải thiện chất lượng công bố thông tin.

Đáng chú ý, việc Việt Nam lọt vào các rổ chỉ số thị trường mới nổi đồng nghĩa với việc các quỹ đầu tư phải phân bổ vốn theo cơ cấu chỉ số để bảo đảm hiệu suất bám sát chỉ số. Dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF được ước tính có thể đạt khoảng 1,7 tỷ USD. Trong khi đó, các quỹ chủ động với quy mô lớn hơn nhiều, có thể gấp 5 - 7 lần dòng vốn thụ động, cũng sẽ bắt đầu xem xét phân bổ vào Việt Nam, với tiềm năng lên tới 5 - 8 tỷ USD, thậm chí cao hơn trong những kịch bản tích cực.

Nhìn chung, ông Lu Hui Hung dự báo dòng vốn FII chảy vào TTCK Việt Nam có thể đạt khoảng 4 - 6 tỷ USD trong giai đoạn đầu sau nâng hạng.

Kinh nghiệm từ một số thị trường như Qatar, UAE hay Kuwait cũng cho thấy, trong vòng ba năm sau khi được nâng hạng, các thị trường này ghi nhận mức tăng trưởng từ 20 - 50%. Tuy nhiên, theo ông Lu Hui Hung, đây chỉ là yếu tố hỗ trợ, còn diễn biến thị trường về dài hạn vẫn phụ thuộc vào những yếu tố nền tảng như tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và mặt bằng định giá.

Chất lượng nguồn cầu chứng khoán

Dù nâng hạng mở ra cơ hội lớn, đây mới chỉ là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới. Để thị trường tăng trưởng bền vững, yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở nguồn cung mà còn ở chất lượng của nguồn cầu.

Thực tế hiện nay cho thấy cơ cấu nhà đầu tư tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển, với sự áp đảo của nhà đầu tư cá nhân. Số lượng tài khoản của nhà đầu tư tổ chức khoảng 20.000, rất nhỏ so với gần 13,6 triệu tài khoản nhà đầu tư cá nhân. Xét về giá trị giao dịch, hơn một nửa giá trị giao dịch trong năm 2025 đến từ nhà đầu tư cá nhân.

Theo ông Lu Hui Hung, sự áp đảo của nhà đầu tư cá nhân khiến thị trường dễ chịu tác động bởi tâm lý đám đông và thiếu tính ổn định trong dài hạn. Đây là điểm khác biệt lớn so với các thị trường phát triển, nơi các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp nguồn vốn ổn định và dài hạn. Tại các thị trường này, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức thường áp đảo, ở mức trên 75%.

Ông Lu Hui Hung nhấn mạnh, đối với nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm, việc tham gia thị trường mà không có đủ khả năng kiểm soát rủi ro và cảm xúc có thể dẫn đến thua lỗ, đặc biệt khi nhà đầu tư không có thời gian theo dõi sát diễn biến thị trường. Những hiện tượng như FOMO hay cắt lỗ sớm thường khiến nhà đầu tư đưa ra quyết định thiếu lý trí.

Ngay cả tại những thị trường có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư chặt chẽ và phổ biến kiến thức tài chính từ sớm như Mỹ, việc đạt được kết quả đầu tư dài hạn tốt cũng không dễ dàng. Một nghiên cứu của Dalbar Inc. tại Mỹ cho thấy nhà đầu tư nhỏ lẻ trung bình có mức sinh lời thấp hơn chỉ số S&P 500 hơn 6% mỗi năm trong khoảng thời gian 20 năm, chủ yếu do bán tháo trong hoảng loạn và bỏ lỡ các nhịp hồi phục của thị trường.

Do đó, thay đổi tư duy của nhà đầu tư cá nhân không thể diễn ra trong thời gian ngắn. Nhà đầu tư cần trang bị kiến thức nền tảng, dành nhiều năm tích lũy kinh nghiệm và xây dựng tâm lý đầu tư vững chắc. Với những người không có đủ thời gian hoặc nguồn lực để tự theo dõi thị trường, các quỹ đầu tư và nhà quản lý tài sản chuyên nghiệp có thể trở thành lựa chọn phù hợp hơn.

Về dài hạn, phát triển nguồn cầu cần hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái nhà đầu tư đa dạng, trong đó quỹ mở, ETF, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, nhà đầu tư nước ngoài và các sản phẩm quản lý tài sản chuyên nghiệp đóng vai trò ngày càng lớn.

Theo ông Lu Hui Hung, nguồn cầu dài hạn có thể giúp thị trường thay đổi theo ba hướng.

Thứ nhất, dòng vốn ổn định sẽ giúp giảm tính đầu cơ và hạn chế những biến động quá mức. Khi tỷ trọng vốn dài hạn tăng lên, quyết định đầu tư sẽ dựa nhiều hơn vào phân tích cơ bản, quản trị rủi ro và triển vọng doanh nghiệp, thay vì chạy theo tin tức ngắn hạn.

Thứ hai, nguồn cầu tổ chức góp phần nâng cao chất lượng định giá. Những doanh nghiệp có nền tảng tốt, minh bạch và quản trị hiệu quả sẽ có cơ hội được thị trường định giá hợp lý hơn, trong khi các doanh nghiệp kém minh bạch sẽ chịu áp lực phải cải thiện.

Thứ ba, nguồn cầu dài hạn giúp thị trường chứng khoán thực hiện tốt hơn vai trò huy động vốn cho nền kinh tế, qua đó giảm sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng.