Mỹ - Nhật phối hợp cứu đồng yen: Một mũi tên nhắm nhiều đích

Việc Washington lần đầu mua yen kể từ năm 1998 không chỉ giúp Tokyo chặn đà lao dốc của đồng tiền, mà còn nhằm hạn chế nguy cơ phá giá cạnh tranh tại châu Á và ngăn biến động từ Nhật Bản lan sang thị trường trái phiếu Mỹ.

Đồng yen đã thoát đáy 40 năm nhưng chưa giữ được toàn bộ mức tăng sau cuộc can thiệp hiếm hoi của Mỹ và Nhật Bản.

Trước khi giới chức vào cuộc, yen có lúc giảm xuống 163,99 yen/USD ngày 23/7, mức thấp nhất kể từ năm 1986. Sau hai đợt can thiệp ngày 30 và 31/7, đồng tiền này tăng lên 155,2 yen/USD trong phiên 3/8, cao nhất 3 tháng.

Đến chiều 5/8, yen lùi về khoảng 157,75 yen/USD. Như vậy, đồng tiền Nhật Bản vẫn mạnh hơn khoảng 4% so với đáy 163,99, nhưng đã mất khoảng 1,5% so với đỉnh đạt được sau can thiệp.

Hợp lực can thiệp

Đợt hành động đầu tiên diễn ra ngày 30/7, khi Bộ Tài chính Nhật Bản mua yen và bán USD trong phiên New York. Cặp tỷ giá USD/JPY có lúc giảm khoảng 3%, xuống 158,34, từ vùng gần 164 trước đó, đồng nghĩa với đồng yen tăng giá tương ứng so với đồng bạc xanh.

Dữ liệu thanh toán của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sau đó cho thấy Tokyo có thể đã bán tới 58,97 tỷ USD để mua yen.

Hiệu ứng ban đầu chưa hoàn toàn bền vững. Sau khi tăng mạnh trong phiên New York, yen quay lại khoảng 160,07 yen/USD trong phiên châu Á ngày 31/7. Diễn biến này gợi lại những lần can thiệp trước, khi đồng tiền Nhật Bản thường chỉ tăng trong thời gian ngắn rồi tiếp tục chịu sức ép từ chênh lệch lãi suất và lo ngại tài khóa.

Từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026, Nhật Bản từng chi kỷ lục 11.700 tỷ yen, tương đương khoảng 73 tỷ USD, để bảo vệ đồng nội tệ. Tuy nhiên, thành quả nhanh chóng bị xóa sạch và yen tiếp tục giảm xuống đáy 40 năm.

Điểm khác biệt lần này là sự tham gia trực tiếp của Mỹ.

Trước phiên giao dịch ngày 31/7, Bộ Tài chính Mỹ thông báo cho một số ngân hàng rằng Washington có thể can thiệp và yêu cầu họ sẵn sàng cho các hành động tiếp theo. Thông tin được chuyển qua Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, cơ quan thực hiện giao dịch ngoại hối theo chỉ đạo của Bộ Tài chính Mỹ.

Cuối ngày 31/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ, Bộ Tài chính Nhật Bản tiếp tục mua yen trong sự phối hợp với Bộ Tài chính Mỹ. Tuyên bố chính thức của Tokyo cho biết hoạt động này nhằm đối phó với "biến động quá mức và các chuyển động thiếu trật tự" của yen trong những tháng gần đây. Nhật Bản đồng thời khẳng định hai bên sẽ "không ngần ngại" tiếp tục can thiệp nếu cần thiết.

Dữ liệu LSEG cho thấy sau khi xuất hiện thông tin Washington tham gia, USD/JPY giảm từ khoảng 158,9 lúc 16h14 xuống 157,6 trước 17h theo giờ miền Đông. Dữ liệu thanh toán của BOJ cho thấy phần giao dịch của Nhật Bản trong phiên phối hợp có thể lên tới 36,58 tỷ USD. Quy mô phần giao dịch do Mỹ thực hiện chưa được công bố.

Một bức ảnh của Reuters chụp giấy ghi chú của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tại cuộc họp nội các hôm 31/7 cho thấy dòng chữ "mua yen Nhật Bản 5–10 tỷ USD".

Cách Washington thực hiện giao dịch cũng khác thường. Theo Financial Times, Fed New York thay mặt Bộ Tài chính Mỹ bán euro để mua yen thông qua Goldman Sachs và Morgan Stanley. Bộ trưởng Bessent sau đó xác nhận việc bán euro, mô tả đây là hoạt động tái phân bổ nguồn lực của Mỹ.

Lựa chọn euro thay vì USD giúp Washington tập trung tác động vào yen mà không phát tín hiệu Mỹ muốn làm suy yếu đồng bạc xanh trên diện rộng. Nếu bán USD để mua yen, thị trường có thể diễn giải đây là bước mở đầu cho chính sách “USD yếu” nhằm hỗ trợ xuất khẩu Mỹ.

Đây là lần đầu Washington can thiệp vào thị trường ngoại hối kể từ năm 2011, khi Mỹ và các nước G7 bán yen để ngăn đồng tiền này tăng quá mạnh. Xét theo chiều giao dịch, đây là lần đầu Bộ Tài chính Mỹ mua yen kể từ năm 1998.

Mỹ cũng bảo vệ lợi ích của mình

Đối với Nhật Bản, mục tiêu trực tiếp là ngăn yen giảm mất trật tự và làm tăng giá hàng nhập khẩu. Nhật Bản phụ thuộc lớn vào năng lượng và nguyên liệu nước ngoài, nên yen yếu làm cú sốc giá dầu và chi phí vận tải truyền nhanh hơn vào giá tiêu dùng, thu hẹp sức mua của các hộ gia đình.

Cuộc can thiệp được tiến hành theo khuôn khổ tuyên bố chung giữa Bộ Tài chính Mỹ và Bộ Tài chính Nhật Bản tháng 9/2025. Văn kiện khẳng định tỷ giá về nguyên tắc phải do thị trường quyết định, nhưng can thiệp có thể được sử dụng để xử lý biến động quá mức hoặc thiếu trật tự, dù đồng tiền tăng hay giảm giá.

Về phía Washington, ông Bessent cho rằng yen đang bị định giá thấp đáng kể. Ông cảnh báo đồng tiền Nhật quá yếu có thể kích hoạt các đợt phá giá cạnh tranh tại những nền kinh tế khác, gây bất ổn cho hệ thống tiền tệ quốc tế.

Trong cuộc phỏng vấn với Nikkei, ông Bessent nói nhiều đồng tiền châu Á hiện vận động theo yen. Theo ông, won Hàn Quốc yếu một phần do yen yếu, trong khi Trung Quốc có thể không muốn để nhân dân tệ tăng giá nhiều khi hàng hóa Nhật Bản đang được hưởng lợi thế tỷ giá.

Một đồng yen quá yếu còn làm giảm phần nào lợi thế thương mại mà chính quyền Tổng thống Donald Trump kỳ vọng từ các hàng rào thuế quan. Hàng hóa Nhật Bản có thể duy trì sức cạnh tranh tại thị trường Mỹ nhờ tỷ giá, ngay cả khi chịu thuế cao hơn.

Thị trường trái phiếu cũng là một phần trong tính toán của Mỹ. Nhật Bản đang nắm khoảng 1.140 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ, lớn nhất trong số các chủ nợ nước ngoài của Washington. Nếu Tokyo phải bán lượng lớn trái phiếu để lấy USD rồi bán USD mua yen, lợi suất trái phiếu Mỹ có thể chịu thêm áp lực tăng.

Để hạn chế rủi ro này, Nhật Bản dự kiến sử dụng Cơ chế mua lại (repo) dành cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế của Fed, gọi tắt là FIMA. Công cụ cho phép cơ quan tiền tệ nước ngoài tạm thời thế chấp trái phiếu kho bạc Mỹ để nhận USD, thay vì bán số trái phiếu đó ra thị trường.

Hạn mức hiện tại của FIMA là 60 tỷ USD cho mỗi bên tham gia. Ông Bessent đã đề nghị Fed xem xét nâng quy mô cơ chế này. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Nhật Bản mới chỉ cho biết Tokyo "có kế hoạch sử dụng" FIMA trong tương lai.

Sự tham gia của Mỹ đã làm tăng đáng kể rủi ro đối với các nhà đầu tư bán khống yen. Khi Nhật Bản hành động một mình, thị trường có thể đặt cược rằng nguồn dự trữ của Tokyo là hữu hạn. Với Washington đứng phía sau và hai nước tuyên bố có thể tiếp tục can thiệp, phép tính này trở nên khó đoán hơn.

Atsushi Takeuchi, cựu quan chức BOJ từng tham gia các đợt can thiệp giai đoạn 2010–2012, cho rằng sự hậu thuẫn của Mỹ làm giảm đáng kể nguy cơ yen tiếp tục giảm một chiều. Ông dự báo đồng yên có thể dao động trong vùng 155–162 yen đổi 1 USD trong ngắn hạn.

Trên thị trường quốc tế, yen tăng mạnh có thể gây sức ép lên các giao dịch "carry trade", trong đó nhà đầu tư vay yen với lãi suất thấp để mua tài sản có lợi suất cao hơn. Khi yen lên giá, chi phí hoàn trả khoản vay tăng, có thể buộc họ đóng vị thế và bán bớt cổ phiếu, trái phiếu hoặc tiền tệ tại những thị trường nhận dòng vốn này.

Dù vậy, chưa xuất hiện một đợt tháo chạy kéo dài trên thị trường tài sản toàn cầu. Chỉ số USD ngày 5/8 dao động quanh 99,85, gần đáy sáu tuần, nhưng diễn biến này còn chịu ảnh hưởng của giá dầu giảm và kỳ vọng căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt, không thể quy hoàn toàn cho việc mua yen.

Cuộc can thiệp đã đạt mục tiêu trước mắt là phá vỡ quan niệm rằng giới đầu tư có thể bán yen theo một chiều mà không gặp phản ứng đủ mạnh. Tuy nhiên, hiệu ứng này chưa rõ sẽ kéo dài trong bao lâu.

Giới phân tích cho rằng tác động của can thiệp chỉ có thể bền hơn nếu BOJ tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ và chính phủ Nhật Bản giảm bớt những lo ngại về định hướng tài khóa.

Mark Dowding của RBC BlueBay nhận định yen có thể tạm thời dao động trong vùng 155–160 yen/USD, trong khi Vincent Chung của T. Rowe Price cho rằng kịch bản cơ sở hiện nay là can thiệp làm chậm đà giảm của yen, chưa chắc tạo ra một sự đảo chiều kéo dài.