Loạt vi phạm tại gói thầu của VATM ở sân bay Long Thành

Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa công bố kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật đối với dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1.

Bên cạnh các tồn tại tại dự án thành phần xây dựng Nhà ga hành khách do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư, cơ quan thanh tra cũng chỉ ra nhiều vi phạm tại dự án Thành phần 2 - Các công trình phục vụ quản lý bay, do VATM làm chủ đầu tư.

Đáng chú ý là gói thầu XD02 - Thi công xây dựng công trình Đài kiểm soát không lưu và các hạng mục phụ trợ, với giá trị hợp đồng hơn 606,8 tỷ đồng. Kết quả thanh tra cho thấy, các tồn tại xuất hiện từ quá trình lựa chọn nhà thầu, thương thảo hợp đồng, tạm ứng đến nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành.

Chuyển nhượng phần công việc hơn 75 tỷ đồng

Một trong những vi phạm đáng chú ý nhất được TTCP chỉ ra tại gói thầu XD02 liên quan đến việc chuyển nhượng thầu.

Theo kết luận, Tổng Công ty 36 (TCT 36) đã chuyển cho nhà thầu khác chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ thực hiện một phần công việc của gói thầu, với tổng giá trị 75,270 tỷ đồng.

TTCP xác định việc này thuộc hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm quy định tại Luật Đấu thầu năm 2013.

Không chỉ riêng TCT 36, khi xem xét trên phạm vi nhà thầu liên danh, cơ quan thanh tra cho biết, nhà thầu chính ký hợp đồng với một số nhà thầu khác chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ để thực hiện một phần công việc của gói thầu XD02, với tổng giá trị 99 tỷ đồng. Đây cũng thuộc hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013.

Từ kết quả trên, TTCP yêu cầu VATM xử lý hành vi chuyển nhượng thầu của nhà thầu tại gói XD02 theo quy định của pháp luật. Đồng thời, chủ đầu tư phải kiểm tra, rà soát nội dung công việc nhà thầu chính ký hợp đồng với nhà thầu phụ, bảo đảm khối lượng, giá trị và phạm vi công việc sử dụng nhà thầu phụ đúng với cam kết trong hồ sơ dự thầu, hợp đồng đã ký và quy định pháp luật.

Những tồn tại tại gói thầu XD02 còn liên quan trực tiếp đến quá trình thương thảo hợp đồng và quản lý tiền tạm ứng.

Theo TTCP, trong hồ sơ mời thầu, chủ đầu tư quy định mức tạm ứng là 15% giá trị hợp đồng. Tuy nhiên, quá trình thương thảo và ký kết hợp đồng sau đó đã nâng tỷ lệ tạm ứng lên 20% giá trị hợp đồng. Việc thay đổi tỷ lệ này làm số tiền tạm ứng tăng thêm 22,9 tỷ đồng so với điều kiện đã quy định trong hồ sơ mời thầu.

Việc thương thảo, ký hợp đồng nâng tỷ lệ tạm ứng từ 15% lên 20% là vi phạm nguyên tắc thương thảo hợp đồng theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013 và Nghị định 63/2014 của Chính phủ

Không chỉ tăng tỷ lệ tạm ứng, việc thu hồi khoản tiền này cũng được TTCP xác định có sai sót.

Cụ thể, VATM thu hồi tiền tạm ứng chưa đúng thỏa thuận hợp đồng, gồm 18,647 tỷ đồng của TCT 36 và 4,205 tỷ đồng của Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội (Newtatco). Tổng cộng, số tiền tạm ứng được cơ quan thanh tra nêu đối với hai nhà thầu này là hơn 22,85 tỷ đồng. Do đó, TTCP phủ yêu cầu VATM thu hồi tiền tạm ứng của TCT 36 và Newtatco theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng.

Một phát hiện đáng chú ý khác liên quan đến công tác nghiệm thu và thanh toán. TTCP nêu rõ, VATM đã nghiệm thu, thanh toán 37,361 tỷ đồng chưa đủ điều kiện thanh toán. Nguyên nhân là chứng thư thẩm định giá không có thông tin thương hiệu, xuất xứ của vật tư, vật liệu để làm cơ sở nghiệm thu, thanh toán.

Cơ quan thanh tra nhấn mạnh, việc này vi phạm quy định tại Nghị định 37/2015 của Chính phủ về hợp đồng xây dựng.

Ngoài ra, TTCP còn phát hiện sai sót trong việc tính toán khối lượng đối với một số công việc thuộc gói thầu XD02. Sai sót này làm tăng giá trị hợp đồng 1,5 tỷ đồng. Từ đó, yêu cầu VATM phải giảm trừ 1,5 tỷ đồng khi nghiệm thu, thanh toán hợp đồng XD02. Đồng thời, chủ đầu tư phải rà soát, khắc phục việc nghiệm thu, thanh toán 37,361 tỷ đồng chưa đủ điều kiện; bảo đảm các khoản thanh toán được thực hiện đúng quy định và không gây thất thoát, lãng phí vốn nhà nước.

Sai sót từ lựa chọn nhà thầu đến quản lý hợp đồng

Gói XD02 là một phần của dự án Thành phần 2 - Các công trình phục vụ quản lý bay thuộc sân bay Long Thành giai đoạn 1.

Kết luận thanh tra cho biết, dự án thành phần này có tổng mức đầu tư được phê duyệt 3.435,177 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển của VATM. Dự án gồm Đài kiểm soát không lưu và các hạng mục phụ trợ; các hệ thống thiết bị quản lý bay; công trình radar sơ cấp/thứ cấp và trạm phát sóng vô tuyến.

Đến thời điểm thanh tra, VATM đã tổ chức lựa chọn nhà thầu 36/36 gói thầu, tổng giá trị trúng thầu hơn 2.611 tỷ đồng, tiết kiệm khoảng 134 tỷ đồng so với giá gói thầu.

Đến ngày 31/3/2025, tổng giá trị giải ngân của dự án đạt khoảng 1.228 tỷ đồng, trong đó tạm ứng hơn 193 tỷ đồng và thanh toán khối lượng hoàn thành hơn 1.035 tỷ đồng.

Cùng với các vi phạm tại gói XD02, TTCP còn chỉ ra những tồn tại khác trong quá trình thực hiện dự án thành phần do VATM làm chủ đầu tư, như việc mua bảo hiểm công trình các gói XD01, XD02 không đủ giá trị hợp đồng và áp dụng mức phí bảo hiểm thấp hơn quy định; chưa thực hiện đúng quy định về đánh giá hồ sơ dự thầu tại một số gói thầu.

Từ những bất cập nêu trên, TTCP yêu cầu VATM tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan; khắc phục các tồn tại, vi phạm được nêu trong kết luận và thực hiện các biện pháp nhằm tránh thất thoát, lãng phí vốn nhà nước.

Đáng chú ý, đối với những vi phạm về chuyển nhượng thầu, TTCP yêu cầu xử lý hành vi của nhà thầu theo quy định, đồng thời chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với TCT 36 và chủ đầu tư VATM liên quan đến các vi phạm được kết luận tại gói thầu XD02