Loạt sai phạm tại các mỏ vật liệu xây dựng ở 3 tỉnh miền Bắc

Ngày 20/4, Thanh tra Chính phủ ban hành kết luận thanh tra chuyên đề về công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ vật liệu xây dựng ở khu vực các tỉnh, thành phố phía Bắc, bao gồm Phú Thọ, Hải Dương (cũ) và Bắc Giang (cũ).

Sai phạm trải rộng từ quy hoạch đến khai thác

Theo đó, kết luận thanh tra cho thấy điểm chung là tình trạng buông lỏng quản lý ở nhiều khâu, từ quy hoạch, cấp phép đến giám sát khai thác tài nguyên. Việc phụ thuộc vào đề xuất của doanh nghiệp trong quy hoạch, thiếu minh bạch trong đấu giá và lỏng lẻo trong giám sát thực địa đã tạo ra kẽ hở cho sai phạm kéo dài.

Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao, việc siết chặt quản lý tài nguyên không chỉ nhằm tránh thất thoát ngân sách mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo phát triển bền vững, hạn chế hệ lụy môi trường và nâng cao kỷ cương pháp luật trong lĩnh vực khai khoáng.

Tại Phú Thọ, kết luận thanh tra cho thấy nhiều vi phạm mang tính hệ thống trong khâu quy hoạch và cấp phép. Đáng chú ý, UBND tỉnh đã ban hành quyết định điều chỉnh quy hoạch khoáng sản nhưng không trình Hội đồng nhân dân thông qua; bổ sung nhiều khu vực mỏ thiếu căn cứ pháp lý và không công khai theo quy định . Việc khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác cũng chủ yếu dựa trên đề xuất của doanh nghiệp, thiếu hồ sơ chứng minh điều kiện.

Trong hoạt động cấp phép và đấu giá, địa phương này còn để xảy ra tình trạng doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ tài chính sau khi trúng đấu giá nhưng vẫn được cấp phép khai thác. Một số mỏ bị chia nhỏ trái quy định để cấp phép, giấy phép khai thác thiếu các nội dung quan trọng về nghĩa vụ tài chính và môi trường.

Ở khâu quản lý thực địa, nhiều mỏ chưa hoàn tất thủ tục đất đai vẫn khai thác; vi phạm kỹ thuật khai thác diễn ra phổ biến như khai thác sai thiết kế, không lắp trạm cân, chưa phục hồi môi trường. Đáng chú ý, còn hơn 45,4 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính chưa thu được từ 43 doanh nghiệp.

Tại Hải Dương (nay là TP. Hải Phòng), sai phạm nổi bật nằm ở việc quy hoạch khoáng sản thiếu căn cứ pháp lý, thậm chí kéo dài hiệu lực quy hoạch đã hết hạn. Nhiều khu vực được bổ sung vào quy hoạch dựa trên đề xuất doanh nghiệp nhưng không đủ hồ sơ chứng minh, không lấy ý kiến các bộ ngành liên quan và không công khai theo quy định.

Đáng chú ý, địa phương này còn cấp phép thăm dò, khai thác vào khu vực cấm, bao gồm khu vực quốc phòng và văn hóa, nhưng không báo cáo Thủ tướng theo quy định. Một số dự án được gia hạn khai thác trái luật; hoạt động khai thác thực tế tồn tại nhiều vi phạm như vượt công suất, khai thác ngoài ranh giới, không lắp thiết bị giám sát, không thực hiện nghĩa vụ môi trường.

Công tác đóng cửa mỏ cũng bị “tắc nghẽn” trong thời gian dài do doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính, dẫn đến nhiều mỏ không thể hoàn tất thủ tục theo quy định.

Trong khi đó, tại Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), các sai phạm chủ yếu tập trung vào tính thiếu đồng bộ trong quy hoạch và quản lý sau cấp phép. Nhiều khu vực quy hoạch chồng lấn với đất rừng, quốc phòng hoặc khu vực cấm; việc lựa chọn đơn vị thăm dò thiếu minh bạch; hồ sơ cấp phép chưa đảm bảo điều kiện về môi trường và thiết kế mỏ.

Tình trạng doanh nghiệp không lắp đặt thiết bị giám sát sản lượng, nợ đọng nghĩa vụ tài chính và khai thác khi chưa hoàn tất thủ tục đất đai vẫn diễn ra phổ biến. Công tác thanh tra, kiểm tra còn chưa bao quát, dẫn đến nhiều sai phạm kéo dài.

Kiến nghị xử lý nghiêm, siết chặt quản lý

Trước loạt sai phạm nêu trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các địa phương tổ chức kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan qua các thời kỳ; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, kể cả chuyển cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu hình sự .

Đối với Phú Thọ, cơ quan thanh tra yêu cầu rà soát toàn bộ quy hoạch mỏ, siết chặt việc khoanh định khu vực không đấu giá, tăng cường ứng dụng công nghệ giám sát khai thác và vận chuyển; đồng thời khẩn trương thu hồi hơn 45 tỷ đồng còn nợ ngân sách.

Tại Hải Phòng, trọng tâm là xử lý dứt điểm các dự án vi phạm, xem xét thu hồi giấy phép đối với các dự án được cấp sai quy định, đặc biệt là các dự án khai thác trong khu vực cấm. Đồng thời, yêu cầu rà soát, truy thu đầy đủ các khoản nghĩa vụ tài chính và chấm dứt các dự án không đủ điều kiện.

Đối với Bắc Ninh, kiến nghị tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản quản lý, đảm bảo đồng bộ quy hoạch; đẩy mạnh đấu giá quyền khai thác để tăng minh bạch và nguồn thu; đồng thời thu hồi gần 8,81 tỷ đồng nợ đọng nghĩa vụ tài chính từ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các địa phương được yêu cầu tăng cường thanh tra, giám sát hoạt động khai thác, xử lý dứt điểm các vi phạm tồn đọng, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến đất đai, môi trường và sản lượng khai thác.