Loạt đề xuất góp ý sửa Luật Chứng khoán năm 2026

Thông tin từ bà Lê Thị Việt Nga – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) – về việc cơ quan quản lý đang chuẩn bị sửa đổi Luật Chứng khoán trong năm 2026 đã trở thành tâm điểm của phiên thảo luận tại Hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Không dừng ở định hướng chính sách, nhiều chuyên gia đã trực tiếp, thẳng thắn góp ý vào các nội dung cốt lõi của dự thảo sửa luật, từ mở rộng không gian thị trường, cải cách tiêu chí nhà đầu tư đến nâng chuẩn minh bạch và tái cấu trúc vai trò của thị trường vốn.

Phát biểu tại hội thảo, bà Lê Thị Việt Nga cho biết UBCKNN sẽ tập trung sửa đổi Luật Chứng khoán theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng thị trường.

Đồng thời, cơ quan quản lý cũng đang song song nghiên cứu nhiều cơ chế mới như phát triển trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, cơ chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu, cũng như xây dựng khung pháp lý cho phát hành trái phiếu của các dự án PPP.

"Chúng tôi xác định rất rõ, thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân", bà Nga nhấn mạnh.

Định hướng này được xem là bước chuyển quan trọng, khi thị trường chứng khoán không chỉ là nơi giao dịch tài sản tài chính, mà ngày càng được đặt vào vai trò bệ đỡ vốn dài hạn cho tăng trưởng.

Mở rộng không gian thị trường, cải cách tiêu chí nhà đầu tư

Góp ý trực tiếp vào dự thảo sửa luật, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), nhấn mạnh yêu cầu cần mở rộng không gian thị trường vốn, cả về phía nhà đầu tư lẫn hàng hóa.

Từ góc độ hội nhập, ông cho rằng thị trường Việt Nam hiện vẫn chưa khai thác hết nguồn lực quốc tế, dù tiềm năng là rất lớn.

"Thực tế, dòng vốn quốc tế là rất lớn, nhưng vấn đề là chúng ta có tạo được điều kiện đủ thuận lợi để họ tham gia hay không", ông Tuấn nhận định.

Theo ông, sửa luật cần đi theo hướng cởi mở hơn với nhà đầu tư nước ngoài, từ tỷ lệ sở hữu, điều kiện tiếp cận thị trường đến chuẩn mực minh bạch, phù hợp với vị thế thị trường mới nổi.

Đáng chú ý, liên quan đến định hướng phát triển thị trường vốn cho các dự án PPP – nội dung sẽ được UBCKNN đưa vào chương trình nghiên cứu chính sách – ông Tuấn bày tỏ sự ủng hộ.

"Thị trường vốn không nên chỉ phục vụ các doanh nghiệp niêm yết truyền thống, mà cần mở rộng một cách chủ động sang các mô hình mới như PPP – nơi nhu cầu vốn dài hạn là rất lớn", ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo đó, nếu được thiết kế hợp lý, cơ chế này sẽ giúp: Huy động nguồn vốn trung – dài hạn cho hạ tầng; Nâng cao minh bạch nhờ cơ chế công bố thông tin; và thu hút nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là dòng vốn dài hạn.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Anh Tuấn cũng bày tỏ một cách khá thẳng thắn về quy định nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Theo ông, mục tiêu của quy định là đúng, nhưng cách triển khai hiện nay "có dấu hiệu bị hình thức hóa", khi nhiều trường hợp chỉ cần đáp ứng tiêu chí tài sản là đủ điều kiện, trong khi năng lực thực sự chưa tương xứng.

"Chúng ta đặt ra quy định là để bảo vệ nhà đầu tư, nhưng nếu thiết kế không hợp lý thì lại vô tình tạo ra những ‘lối đi vòng’ mang tính hình thức", ông nhận định.

Từ đó, ông đề xuất cần sửa luật theo hướng đánh giá thực chất năng lực nhà đầu tư, đồng thời cân bằng tốt hơn giữa bảo vệ nhà đầu tư và phát triển thị trường.

Tiếp nối góc nhìn chính sách, ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng vấn đề cốt lõi của thị trường vốn hiện nay nằm ở chính khung pháp lý.

Theo đó, hạn chế lớn nhất không phải là thiếu quy định, mà là cách thiết kế luật chưa theo kịp thực tiễn phát triển, đặc biệt với các mô hình doanh nghiệp mới.

Ông Kiên dẫn chứng, trong quá trình xây dựng Luật Chứng khoán trước đây, doanh nghiệp công nghệ vẫn bị "đối xử" như doanh nghiệp truyền thống, khiến khả năng huy động vốn bị hạn chế.

Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy doanh nghiệp công nghệ có thể chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn đầu, nhưng vẫn huy động vốn thành công nhờ kỳ vọng tăng trưởng.

Từ đó, ông Kiên đề xuất một nguyên tắc quan trọng: "Cần phân loại doanh nghiệp theo đặc thù, thay vì áp dụng một khung chung". Mỗi loại hình doanh nghiệp cần một cơ chế riêng phù hợp với đặc điểm hoạt động, thay vì bị ràng buộc trong một "khuôn" pháp lý cứng nhắc.

"Người lao động làm việc tại công trường và người làm việc trong nhà máy điện tử sẽ dùng đồ bảo hộ lao động khác nhau. Vì vậy các quy định áp dụng cũng cần được thiết kế phù hợp cho từng lĩnh vực. Tương tự, hoạt động trong ngành công nghiệp và thương mại cũng cần có những quy định riêng biệt", ông Kiên nói.

Minh bạch là chìa khóa ra thị trường quốc tế

Ở góc nhìn doanh nghiệp và ngân hàng, ông Trần Hoài Nam - Phó Tổng Giám đốc Thường trực Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank), tập trung vào câu chuyện tiếp cận vốn quốc tế.

Ông cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thiếu vốn, mà là thiếu minh bạch đủ chuẩn quốc tế.

"Không phải lúc nào phát hành quốc tế cũng cần xếp hạng tín nhiệm, nhưng minh bạch tài chính thì chắc chắn là điều kiện bắt buộc", ông Nam nhấn mạnh.

Theo ông, tại nhiều thị trường, doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu quốc tế nếu đảm bảo báo cáo tài chính minh bạch và đáng tin cậy, ngay cả khi chưa có xếp hạng tín nhiệm.

Từ đó, ông đề xuất việc sửa luật cần tập trung nâng chuẩn minh bạch và chất lượng công bố thông tin, đồng thời khuyến khích áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế để giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận dòng vốn toàn cầu dễ dàng hơn.

Ở góc nhìn thị trường, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc SSI, nhấn mạnh vai trò của Luật Chứng khoán trong việc tái cấu trúc hệ thống tài chính.

Ông cho rằng nền kinh tế Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng – một mô hình khó bền vững trong dài hạn.

Theo đó, sửa luật lần này cần hướng tới mục tiêu xây dựng thị trường vốn trở thành một "đường cao tốc vốn" thực sự, nơi doanh nghiệp có thể huy động nguồn lực trung và dài hạn.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, ông nhấn mạnh hai yếu tố then chốt là nâng cao chất lượng minh bạch thông tin và tiệm cận chuẩn mực quốc tế (đặc biệt là kế toán, công bố thông tin).

Ông cũng thẳng thắn cho biết, nhiều nhà đầu tư nước ngoài vẫn cảm thấy "tù mù" khi đọc báo cáo tài chính của doanh nghiệp Việt Nam – một điểm nghẽn lớn trong thu hút vốn.

Bà Nga cho biết, UBCKNN sẽ rà soát, sửa đổi Luật Chứng khoán và các nghị định hướng dẫn, với trọng tâm là: Cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; Tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp; Phát triển các sản phẩm tài chính mới (trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững); Nghiên cứu cơ chế cho trái phiếu dự án PPP; Và mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở các lĩnh vực không nhạy cảm.