Lấy ý kiến dự thảo Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn 2045

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa công bố hồ sơ lấy ý kiến đối với Dự thảo Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Chiến lược). Đây là chiến lược đầu tiên được xây dựng trên cơ sở Luật Báo chí năm 2025 và các chủ trương mới của Đảng về phát triển báo chí, truyền thông, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới.

Hướng tới nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại

Dự thảo Chiến lược xác định báo chí là công cụ tuyên truyền, vũ khí tư tưởng quan trọng của Đảng và Nhà nước, đồng thời là diễn đàn tin cậy của nhân dân. Việc phát triển báo chí phải gắn với yêu cầu bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam và góp phần tạo đồng thuận xã hội.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là sự chuyển dịch trọng tâm từ giai đoạn "quy hoạch, sắp xếp" sang giai đoạn "phát triển". Nếu như những năm qua, ngành báo chí tập trung thực hiện Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc, tinh gọn đầu mối và sắp xếp tổ chức bộ máy thì chiến lược mới hướng nhiều hơn tới nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của các cơ quan báo chí.

Theo số liệu trong dự thảo tờ trình, sau quá trình thực hiện Quy hoạch báo chí và các chủ trương tinh gọn bộ máy, số lượng cơ quan báo đã giảm từ 195 xuống còn 98 cơ quan. Đến cuối năm 2025, cả nước còn 733 cơ quan báo chí, gồm 98 báo, 597 tạp chí và 38 đơn vị hoạt động phát thanh, truyền hình.

Việc sắp xếp đã góp phần tinh gọn hệ thống, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Tổng doanh thu của các cơ quan báo chí năm 2025 chỉ còn khoảng 20.000 tỷ đồng, giảm khoảng 600 tỷ đồng so với trước khi thực hiện sắp xếp. Bên cạnh đó, gần 44% nhân lực hoạt động trong lĩnh vực báo chí chịu tác động bởi quá trình tinh gọn tổ chức, đặc biệt là khối phát thanh - truyền hình.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Chiến lược đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng nội dung, đổi mới phương thức hoạt động và tăng khả năng thích ứng với môi trường truyền thông số.

Xây dựng 8 cơ quan báo chí chủ lực và nền tảng số quốc gia

Một trong những nội dung nổi bật nhất của dự thảo là mục tiêu xây dựng hệ thống cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện.

Theo đó, đến năm 2030 sẽ tập trung phát triển 8 cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện gồm Báo Nhân Dân, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân cùng cơ quan báo chí của Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Các cơ quan này được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong việc dẫn dắt thông tin, đổi mới công nghệ, phát triển nội dung đa nền tảng và thực hiện nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền trong tình hình mới. Xa hơn, chiến lược đặt mục tiêu nghiên cứu xây dựng các tập đoàn báo chí, truyền thông chủ lực quốc gia có vị thế và tầm ảnh hưởng trong khu vực.

Về sắp xếp hệ thống cơ quan báo chí, dự thảo Chiến lược kế thừa một số định hướng của Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 được phê duyệt tại Quyết định số 362/QĐ-TTg ngày 04/3/2019 của Chính phủ, gồm: Văn phòng Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước có 01 cơ quan báo và 01 cơ quan tạp chí; Bộ, cơ quan ngang bộ có 01 cơ quan báo và 01 cơ quan tạp chí. Quân khu, quân chủng có 01 cơ quan báo hoặc 01 cơ quan tạp chí; Tổ chức chính trị - xã hội trung ương có 01 cơ quan báo. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam có 01 cơ quan báo trực thuộc Liên hiệp và một số tạp chí của các hội thành viên. Mỗi tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội trung ương đủ điều kiện theo quy định có 01 cơ quan tạp chí; Cơ quan trung ương của các tổ chức tôn giáo hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam có 01 cơ quan tạp chí.

Song hành với đó là định hướng hình thành nền tảng số quốc gia cho báo chí. Dự thảo xác định Đài Truyền hình Việt Nam tiếp tục phát triển nền tảng truyền hình số; Đài Tiếng nói Việt Nam xây dựng nền tảng phát thanh số; Báo Nhân Dân phát triển nền tảng báo chí điện tử. Thông tấn xã Việt Nam được giao nhiệm vụ xây dựng nền tảng dữ liệu báo chí đa phương tiện, đa ngôn ngữ phục vụ hệ thống truyền thông trong nước và công tác thông tin đối ngoại.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đây sẽ là những hạ tầng quan trọng giúp báo chí Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đồng thời giảm phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.

Dự thảo cũng đặt ra mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số, ưu tiên sử dụng nền tảng số trong nước; đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới trong sản xuất, phân phối nội dung. Các cơ quan báo chí phải bảo đảm an toàn hệ thống thông tin ở mức độ phù hợp, góp phần giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.

Tạo động lực mới cho kinh tế báo chí và chuyển đổi số

Bên cạnh mục tiêu phát triển hệ thống báo chí hiện đại, dự thảo Chiến lược dành nhiều nội dung cho việc tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính và phát triển kinh tế báo chí.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, sự dịch chuyển nguồn thu quảng cáo sang các nền tảng số xuyên biên giới đang tạo sức ép lớn đối với hoạt động của nhiều cơ quan báo chí. Trong khi đó, mô hình kinh doanh truyền thống ngày càng bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi các tòa soạn phải đổi mới cách thức vận hành và tìm kiếm nguồn thu mới.

Chiến lược vì vậy xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đối với báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị và truyền thông chính sách; đồng thời nghiên cứu các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm tạo điều kiện cho cơ quan báo chí phát triển bền vững.

Một số chính sách hỗ trợ đã được triển khai thời gian qua như áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 10% đối với cơ quan báo chí; xây dựng cơ chế định mức kinh tế - kỹ thuật trong lĩnh vực báo chí; thúc đẩy các giải pháp "nắn dòng" quảng cáo về báo chí chính thống.

Cùng với đó, chiến lược khuyến khích các cơ quan báo chí đẩy mạnh phát triển dịch vụ số, khai thác dữ liệu, đa dạng hóa sản phẩm truyền thông, từng bước hình thành các mô hình kinh doanh phù hợp với môi trường số.

Nguồn nhân lực cũng được xác định là yếu tố then chốt. Nhà nước sẽ tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, làm chủ công nghệ mới và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số.

Tầm nhìn đến năm 2045, Chiến lược hướng tới xây dựng hệ thống báo chí Việt Nam phát triển hiện đại, có trình độ công nghệ cao, đủ năng lực chiếm lĩnh không gian truyền thông số, giữ vững chủ quyền thông tin và chủ quyền văn hóa quốc gia, đồng thời trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển xã hội số, kinh tế số và công dân số tại Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết việc lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo nhằm tiếp thu đầy đủ các ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương, cơ quan báo chí, chuyên gia và đội ngũ người làm báo trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.